Η μνήμη δεν λειτουργεί σαν ένας απλός αποθηκευτικός χώρος όπου καταγράφονται μηχανικά όσα ακούμε. Ο εγκέφαλος δίνει μεγαλύτερη σημασία σε ό,τι ξεχωρίζει, σε ό,τι μας προκαλεί ενδιαφέρον και κυρίως σε ό,τι συνδέεται με συναίσθημα. Χαρά, έκπληξη, περιέργεια, συγκίνηση, ακόμη και αγωνία μπορούν να κάνουν μια εμπειρία περισσότερο αξιομνημόνευτη από μια ουδέτερη πληροφορία.
Γι’ αυτό και το χιούμορ μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικά σημαντικό παιδαγωγικό εργαλείο. Όχι επειδή ο εκπαιδευτικός πρέπει να μετατρέψει την τάξη σε σκηνή κωμωδίας ούτε επειδή κάθε μάθημα πρέπει να συνοδεύεται από αστεία. Αλλά επειδή ένα εύστοχο σχόλιο, μια χιουμοριστική σύνδεση, μια αυτοσαρκαστική παρατήρηση ή ένα ευχάριστο παράδειγμα μπορούν να σπάσουν την ένταση και να κάνουν τους μαθητές να στραφούν ξανά προς το μάθημα.
Ένας εκπαιδευτικός που έχει χιούμορ δημιουργεί συνήθως και μια διαφορετική ατμόσφαιρα μέσα στην τάξη. Μειώνει την απόσταση χωρίς να χάνει τον ρόλο του. Ο μαθητής αισθάνεται πιο άνετα να μιλήσει, να κάνει ερώτηση, ακόμη και να κάνει λάθος. Και αυτό έχει τεράστια σημασία, γιατί κανείς δεν μαθαίνει πραγματικά μέσα σε ένα περιβάλλον όπου φοβάται διαρκώς μήπως εκτεθεί.
Το χιούμορ μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και στους μαθητές. Οι μαθητές συνήθως ανταποκρίνονται περισσότερο στους ανθρώπους που αντιλαμβάνονται ως προσιτούς, ζωντανούς και ανθρώπινους. Και εδώ συμβαίνει κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: πολλές φορές η θετική σχέση με τον καθηγητή μεταφέρεται και στο ίδιο το μάθημα.
«Μου αρέσει ο καθηγητής» μπορεί σταδιακά να γίνει «μου αρέσει και το μάθημά του».
Δεν πρόκειται για επιφανειακή δημοφιλία. Πρόκειται για τη συναισθηματική σύνδεση που δημιουργείται με το μαθησιακό αντικείμενο. Ένας μαθητής που περιμένει με ευχαρίστηση μια διδακτική ώρα είναι ήδη περισσότερο διαθέσιμος να ακούσει, να συμμετάσχει και να προσπαθήσει.
Το αντίθετο επίσης συμβαίνει. Αν ένα μάθημα συνδέεται καθημερινά με φόβο, ψυχρότητα, μονοτονία ή διαρκή επίπληξη, υπάρχει κίνδυνος το αρνητικό συναίσθημα να μεταφερθεί από τον εκπαιδευτικό στο αντικείμενο. Το παιδί δεν λέει πάντοτε «δεν μου ταιριάζει ο τρόπος που διδάσκει ο συγκεκριμένος άνθρωπος». Πολύ συχνότερα καταλήγει στο απλούστερο: «Δεν μου αρέσουν τα Μαθηματικά», «μισώ την Ιστορία», «δεν είμαι καλός στις ξένες γλώσσες».
Και κάπως έτσι μπορεί να χαθεί μια ολόκληρη σχέση με ένα γνωστικό αντικείμενο.
Ο εκπαιδευτικός που γνωρίζει να χρησιμοποιεί το χιούμορ μπορεί ακόμη και μια δύσκολη έννοια να την κάνει προσιτή. Μπορεί να δημιουργήσει μια αστεία αναλογία για να εξηγήσει έναν κανόνα, μια ιστορία για να θυμούνται οι μαθητές ένα γεγονός ή μια λέξη-κλειδί που προκαλεί χαμόγελο και ταυτόχρονα λειτουργεί ως μνημονικό στήριγμα.
Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν άλλωστε να θυμηθούν έναν τέτοιο εκπαιδευτικό από τα μαθητικά τους χρόνια. Εκείνον που έμπαινε στην αίθουσα και άλλαζε κάπως η ατμόσφαιρα. Που μπορούσε να κάνει την τάξη να γελάσει και αμέσως μετά να επιστρέψει στο μάθημα. Που δεν χρειαζόταν να βρίσκεται σε μόνιμη σύγκρουση με τους μαθητές για να έχει κύρος.
Ίσως τελικά ένα από τα μεγαλύτερα λάθη του σχολείου να είναι ότι πολλές φορές αντιμετωπίζει τη χαρά σαν κάτι ξένο προς τη μάθηση. Σαν το «σοβαρό μάθημα» να πρέπει υποχρεωτικά να είναι αυστηρό, βαρύ και σιωπηλό.
Δεν είναι έτσι.
Η γνώση μπορεί να είναι σοβαρή χωρίς η διαδικασία της μάθησης να είναι σκυθρωπή.
Ένας εκπαιδευτικός που κάνει τους μαθητές να χαμογελούν δεν «χάνει χρόνο από την ύλη». Μερικές φορές δημιουργεί ακριβώς τις συνθήκες ώστε αυτή η ύλη να μπορέσει να περάσει μέσα τους.
Γιατί στο τέλος της ημέρας τα παιδιά δεν θυμούνται μόνο τι τους διδάξαμε. Θυμούνται και πώς ένιωθαν όταν βρίσκονταν απέναντί μας.
Και όταν η γνώση συνδεθεί με ένα χαμόγελο, έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να μείνει.
