Ας κάνουμε πρώτα έναν απλό υπολογισμό. Αν η σχεδιαζόμενη 99ετής παραχώρηση δικαιωμάτων και χρήσης αρχίσει να ισχύει μέσα στο 2026, ο συμβατικός της ορίζοντας φτάνει στο 2125. Ένα παιδί που γεννιέται σήμερα θα μπορούσε να ζήσει ολόκληρη τη ζωή του χωρίς να δει το τέλος της. Τα παιδιά του ίσως επίσης. Αυτό δεν είναι σχήμα λόγου· είναι η πραγματική κλίμακα του χρόνου που περιγράφουν τα δημόσια έγγραφα για την Ιαματική Πηγή Λουτρών Θερμοπυλών.
«Το 2125 δεν είναι μια μακρινή χρονολογία. Είναι το μέτρο της ευθύνης μας απέναντι σε γενιές που δεν μπορούν ακόμη να μιλήσουν.»
Τι ακριβώς προκηρύχθηκε
Στις 26 Μαΐου 2026 το Υπερταμείο/Growthfund ανακοίνωσε διαγωνισμό για ακίνητο συνολικής έκτασης 128.483,65 τετραγωνικών μέτρων. Για την Περιοχή Α, έκτασης 114.561,89 τ.μ., προβλέπεται σύσταση δικαιώματος επιφανείας διάρκειας 99 ετών. Για την Περιοχή Β, έκτασης 14.281,76 τ.μ. γύρω από την πηγή, προβλέπεται μίσθωση επίσης για 99 έτη. Ο προτιμητέος επενδυτής θα αποκτήσει, με χωριστή σύμβαση με την ΕΤΑΔ και χωριστό αντάλλαγμα, αποκλειστική χρήση του ιαματικού φυσικού πόρου. Η προθεσμία υποβολής δεσμευτικών προσφορών έχει οριστεί για τις 30 Σεπτεμβρίου 2026.
Χρειάζεται ακρίβεια: τα παραπάνω δεν συνιστούν πώληση της γης. Συνιστούν όμως ένα εξαιρετικά μακρόχρονο πλέγμα δικαιωμάτων — δικαίωμα επιφανείας, μίσθωση και αποκλειστική χρήση του νερού — που, εφόσον ενεργοποιηθεί το 2026, θα παράγει αποτελέσματα ως το 2125. Η διάκριση είναι νομικά ουσιώδης· η διάρκεια, όμως, παραμένει πολιτικά και ηθικά συνταρακτική.
Δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο τουριστικό ακίνητο
Οι Θερμοπύλες είναι ταυτόχρονα γεωλογικό φαινόμενο, υδροθερμικό σύστημα, ιστορικό πεδίο, αρχαιολογικό τοπίο και παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας, καθήκοντος και αυτοθυσίας. Η ίδια η λέξη «Θερμοπύλες» γεννήθηκε από τις θερμές πηγές και το στενό πέρασμα. Εδώ, η φύση δεν αποτελεί απλώς το σκηνικό της Ιστορίας· είναι μέρος της. Το νερό, ο βράχος, ο Κολωνός και η μορφολογία του περάσματος συνθέτουν ένα ενιαίο μνημονικό τοπίο.
Η ίδια η προκήρυξη αναγνωρίζει ότι η Περιοχή Β βρίσκεται ολόκληρη μέσα στη Ζώνη Α απολύτου προστασίας του αρχαιολογικού χώρου του Κολωνού, σε δασική έκταση και μέσα στη ζώνη άμεσης προστασίας της πηγής. Επομένως το βασικό ερώτημα δεν είναι απλώς «πόσα χρήματα θα επενδυθούν;». Είναι αν ένα επενδυτικό σχήμα μπορεί να υπηρετήσει, για σχεδόν έναν αιώνα, την ακεραιότητα ενός τόπου όπου φυσικός πόρος, μνήμη και δημόσια χρήση είναι αδιαχώριστα.
Το Προεδρικό Διάταγμα: τι έχει δημοσιοποιηθεί
Στο δημοσιευμένο τεύχος του διαγωνισμού αναφέρεται ότι το Ειδικό Σχέδιο Χωρικής Ανάπτυξης Δημοσίου Ακινήτου αναμένεται να εγκριθεί με Προεδρικό Διάταγμα. Παράλληλα, σε δημόσιες ανακοινώσεις της ίδιας περιόδου αναφέρεται ότι το σχέδιο έχει λάβει θετική γνωμοδότηση από το Συμβούλιο της Επικρατείας, αλλά η δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εξακολουθούσε να εκκρεμεί όταν προκηρύχθηκε ο διαγωνισμός. Σε δημόσια διαδικτυακή αναζήτηση έως τις 13 Αυγούστου 2026 δεν εντόπισα μεταγενέστερη επίσημη ανακοίνωση δημοσίευσης του συγκεκριμένου Διατάγματος. Η αρμόδια αρχή οφείλει να γνωστοποιήσει άμεσα και ευδιάκριτα αν και πότε αυτό δημοσιεύθηκε.
Αυτό δεν αρκεί από μόνο του για να χαρακτηριστεί η διαδικασία παράνομη — και δεν ισχυρίζομαι κάτι τέτοιο. Δημιουργεί, όμως, ένα προφανές ζήτημα δημόσιας λογοδοσίας: γιατί ζητούνται δεσμευτικές προσφορές για μια 99ετή σχέση πριν ο πολίτης μπορεί να διαβάσει στο ΦΕΚ το τελικό κανονιστικό πλαίσιο; Ποιοι όροι μπορούν ακόμη να μεταβληθούν; Και τι συμβαίνει αν το τελικό Διάταγμα διαφοροποιεί κρίσιμες παραμέτρους προστασίας, χρήσεων ή δόμησης;
Η πιο ανησυχητική σιωπή: ποιος εγγυάται την ελεύθερη πρόσβαση;
Στις 89 σελίδες της δημόσιας Πρόσκλησης Υποβολής Προσφοράς δεν εντόπισα ρητή, σαφή και ανεπιφύλακτη εγγύηση δωρεάν δημόσιας, εκπαιδευτικής και επιστημονικής πρόσβασης στην πηγή και στο ιστορικό τοπίο. Τα αναλυτικά σχέδια των συμβάσεων παρέχονται στους συμμετέχοντες μέσω εικονικής αίθουσας τεκμηρίωσης και δεν είναι όλα ενσωματωμένα στο δημοσιευμένο τεύχος. Η ίδια η πρόσκληση προβλέπει σχολιασμό μόνο επί του σχεδίου της σύμβασης επιφανείας, όχι επί της σύμβασης μίσθωσης και της σύμβασης μακροχρόνιας χρήσης της ιαματικής πηγής.
Άρα τα απλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα για την κοινωνία: θα μπορεί μια οικογένεια να πλησιάζει το νερό χωρίς εισιτήριο; Θα μπορούν σχολεία, πανεπιστήμια και εκπαιδευτικές ομάδες να πραγματοποιούν επιτόπια μελέτη χωρίς την άδεια ενός ιδιώτη; Θα παραμείνουν ανοιχτές οι διαδρομές προς τον Κολωνό και τα σημεία ανάγνωσης του τοπίου; Θα υπάρχει εγγυημένη δημόσια ποσότητα νερού; Ή η «αποκλειστική χρήση» θα μετατρέψει σταδιακά έναν κοινό τόπο μνήμης σε ελεγχόμενο περίβολο εμπορικής κατανάλωσης;
Ό,τι δεν κατοχυρώνεται ρητά σε μια 99ετή σύμβαση δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητο. Μια καλή πρόθεση, μια δήλωση ή ένα δελτίο Τύπου δεν δεσμεύουν τον επόμενο ανάδοχο, τον επόμενο μέτοχο ή την επόμενη γενιά διοικήσεων.
Ανάπτυξη, ναι — λευκή επιταγή, όχι
Οι Θερμοπύλες χρειάζονται φροντίδα. Οι εγκαταστάσεις δεν μπορούν να παραμένουν σε εγκατάλειψη. Η λουτροθεραπεία, η επιστημονική έρευνα, η περιβαλλοντική εκπαίδευση και ένας ήπιος, ποιοτικός τουρισμός μπορούν να δημιουργήσουν δουλειές και να δώσουν ζωή στην περιοχή. Δημόσια έργα για τις υποδομές, την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου και την αποκατάσταση του Φωκικού Τείχους είναι θετικές κινήσεις. Αλλά η ανάγκη να τελειώσει η εγκατάλειψη δεν νομιμοποιεί μια λευκή επιταγή ως τον επόμενο αιώνα.
Η πρόσκληση θέτει πράγματι χρονικά ορόσημα στον επενδυτή: χωροθέτηση εντός τριών ετών, τις απαιτούμενες άδειες εντός τεσσάρων και άδεια λειτουργίας τουλάχιστον μίας επιχείρησης ως την έβδομη επέτειο, με δυνατότητες παράτασης υπό προϋποθέσεις. Αυτές είναι αναγκαίες επιχειρηματικές δεσμεύσεις. Δεν απαντούν, όμως, στο θεμελιώδες κοινωνικό ερώτημα: ποια δικαιώματα διατηρεί ο πολίτης απέναντι σε έναν αποκλειστικό χρήστη για 99 χρόνια;
Πέντε ελάχιστες εγγυήσεις πριν από κάθε μη αναστρέψιμη δέσμευση
1. Πλήρης δημοσιότητα. Να δημοσιευθούν το Προεδρικό Διάταγμα σε ΦΕΚ, τα τελικά σχέδια όλων των συμβάσεων, οι περιβαλλοντικές μελέτες, οι υδρογεωλογικοί όροι και οι δεσμεύσεις δόμησης πριν ολοκληρωθεί οποιαδήποτε μη αναστρέψιμη πράξη.
2. Μόνιμη δωρεάν πρόσβαση. Να ενσωματωθεί ρητή συμβατική ρήτρα για ελεύθερη δημόσια, εκπαιδευτική και επιστημονική πρόσβαση στην πηγή, στον Κολωνό και στις διαδρομές ερμηνείας του ιστορικού και γεωλογικού τοπίου.
3. Προστατευμένη δημόσια ροή νερού. Να οριστεί ελάχιστη αδιάλειπτη ποσότητα για δημόσια χρήση, με διαρκή ανεξάρτητη παρακολούθηση της παροχής, της θερμοκρασίας και της ποιότητας του ιαματικού πόρου και με ανοιχτή δημοσίευση των μετρήσεων.
4. Απαραβίαστο τοπίο μνήμης. Να αποκλειστούν περιφράξεις, κατασκευές, κυκλοφοριακές ρυθμίσεις ή εμπορικές χρήσεις που διακόπτουν την οπτική, ιστορική και φυσική συνέχεια πηγής–περάσματος–Κολωνού.
5. Μόνιμος δημόσιος και επιστημονικός έλεγχος. Να συσταθεί όργανο εποπτείας με συμμετοχή του Δήμου, της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, επιστημονικών φορέων, εκπαιδευτικών και της τοπικής κοινωνίας, με πρόσβαση στα δεδομένα και πραγματικές ρήτρες παρέμβασης ή λύσης της σύμβασης όταν παραβιάζονται οι όροι προστασίας και πρόσβασης.
Μέχρι να αποτυπωθούν αυτές οι εγγυήσεις σε δεσμευτικά και δημόσια κείμενα, η Πολιτεία οφείλει να μην προχωρήσει σε μη αναστρέψιμη ανάθεση. Όχι επειδή κάθε ιδιωτική επένδυση είναι εχθρική προς το δημόσιο συμφέρον, αλλά επειδή μια δέσμευση τέτοιας διάρκειας δεν διορθώνεται εύκολα όταν αποδειχθεί ελλιπής.
Οι Θερμοπύλες ανήκουν και σε όσους δεν έχουν ακόμη γεννηθεί
Επί δεκαετίες, ως γεωλόγος και εκπαιδευτικός Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, έχω δει μαθητές και εκπαιδευτικούς να αντιλαμβάνονται επιτόπου κάτι που κανένα σχολικό βιβλίο δεν μεταδίδει πλήρως: ότι η Ιστορία κατοικεί στο ανάγλυφο, στο νερό, στη γη και στη μνήμη των ανθρώπων. Αυτή η εμπειρία δεν πρέπει να γίνει προνόμιο· πρέπει να μείνει δημόσιο αγαθό.
Οι Θερμοπύλες είναι, με την ουσιαστική και όχι τη διοικητική έννοια, παγκόσμιο μνημείο για όλη την ανθρωπότητα. Δεν χρειάζονται άλλο ένα σχέδιο που θα μετρηθεί μόνο σε τετραγωνικά μέτρα, κλίνες και οικονομικό αντάλλαγμα. Χρειάζονται ένα συμβόλαιο τιμής ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη μνήμη, ανάμεσα στη σημερινή ανάγκη και στο δικαίωμα των επόμενων γενεών.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει επενδυτής. Είναι τι θα μπορεί ακόμη να αντικρίσει, να αγγίξει και να κατανοήσει ένας νέος άνθρωπος στις Θερμοπύλες το 2125. Αν δεν μπορούμε να του εγγυηθούμε ελεύθερο νερό, ελεύθερη πρόσβαση και ακέραιη μνήμη, τότε δεν έχουμε ακόμη δικαίωμα να υπογράψουμε για λογαριασμό του.
