Ο Πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και Πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων, καθηγητής Καρδιολογίας Γεράσιμος Σιάσος, υποδέχθηκε το alfavita.gr στο ιστορικό κεντρικό κτήριο του Πανεπιστημίου στα Προπύλαια και μίλησε στη σειρά Vidcast του μέσου και στον δημοσιογράφο Νίκο Λούρδα για τη δική του διαδρομή, αλλά κυρίως για το Πανεπιστήμιο Αθηνών του σήμερα και της επόμενης ημέρας.
Στη συζήτηση ξεχωρίζουν η δωρεά των 130 εκατ. ευρώ για την ανακαίνιση των υποδομών, οι 507 διορισμοί νέων επίκουρων καθηγητών μέσα στην τελευταία τριετία και οι συνεργασίες με 800 πανεπιστήμια σε 70 χώρες.
Παράλληλα, ο Πρύτανης παρουσιάζει τα σχέδια για την ανακαίνιση όλων των φοιτητικών εστιών και τη δημιουργία ενός μεγάλου συνεδριακού κέντρου στην Πανεπιστημιούπολη, ενώ αποκαλύπτει ότι δύο ακόμη σχολές βρίσκονται στον στρατηγικό σχεδιασμό του ΕΚΠΑ.
Παράλληλα μιλάει για το Παράρτημα στην Κύπρο και τη διεθνοποίηση. Για το Harvard, το Yale και τη Sorbonne. Για τη φοιτητική στέγαση και την κρατική χρηματοδότηση. Για το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων. Για τις νέες σχολές που σχεδιάζονται. Και για την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία, όπως λέει, «δεν είναι το μέλλον, είναι το παρόν».
Από τον 18χρονο φοιτητή στην Πρυτανεία
Η πρώτη ερώτηση είναι προσωπική.
Το 1997 ο Γεράσιμος Σιάσος εισάγεται, μέσω των Πανελλαδικών Εξετάσεων, στην Ιατρική Σχολή Αθηνών. Θα μπορούσε τότε να φανταστεί ότι κάποτε θα διοικούσε πρώτα τη Σχολή και στη συνέχεια ολόκληρο το Πανεπιστήμιο;
«Προφανώς και δεν είχα φανταστεί ποτέ ούτε καν ότι θα διεκδικούσα να γίνω Πρόεδρος στην Ιατρική Σχολή ή Πρύτανης στο Πανεπιστήμιο»
Για έναν 18χρονο που μόλις είχε πετύχει την εισαγωγή του στην Ιατρική της Αθήνας, ο μεγάλος στόχος φαινόταν ήδη κατακτημένος.
«Ήδη ζούσα το όνειρό μου»
Προερχόταν, όπως θυμάται, από μία οικογένεια δημοσίων υπαλλήλων χωρίς προηγούμενη σχέση με το Πανεπιστήμιο Αθηνών ή με την Ιατρική. Η είσοδός του στη Σχολή ήταν τότε «η μεγαλύτερη επιτυχία» που μπορούσε να φανταστεί.
190 χρόνια ΕΚΠΑ – «Δεν θα υπήρχε χώρα αν δεν υπήρχε Πανεπιστήμιο Αθηνών»
Η συζήτηση περνά από την προσωπική διαδρομή στην ιστορία του ίδιου του Ιδρύματος.
Το ΕΚΠΑ συμπληρώνει 190 χρόνια λειτουργίας και ο Γεράσιμος Σιάσος αποδίδει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κεντρικό ρόλο στη συγκρότηση του σύγχρονου ελληνικού κράτους.
Υπενθυμίζει ότι μετά την Ελληνική Επανάσταση υπήρξε το μοναδικό Πανεπιστήμιο της χώρας και αποτέλεσε τον βασικό πυλώνα για την εκπαίδευση των ανθρώπων που στελέχωσαν το νέο κράτος.
Ο Πρύτανης περιγράφει τον ιστορικό ρόλο του Πανεπιστημίου ως εκείνον ενός «πνευματικού ηγέτη» που οφείλει να καλλιεργεί την κριτική σκέψη και τους δημοκρατικούς θεσμούς. Και θεωρεί ότι αυτή η αποστολή δεν έχει αλλάξει.
Ποιον θα ήθελε ξανά πρωτοετή στο ΕΚΠΑ;
Μέσα στο ιστορικό κτήριο των Προπυλαίων η συζήτηση πηγαίνει αναπόφευκτα και στα πρόσωπα που πέρασαν από το Πανεπιστήμιο.
Ο Γεράσιμος Σιάσος αναφέρει, μεταξύ άλλων, τον Οδυσσέα Ελύτη, τον Γιώργο Σεφέρη, τον Κωστή Παλαμά, τον Νίκο Καζαντζάκη, τον Μανόλη Ανδρόνικο, την Αμαλία Φλέμινγκ, τη Μαρία Πολυδούρη, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον Χαρίλαο Τρικούπη και τον Ιωάννη Καποδίστρια.
Αν μπορούσε όμως να συναντήσει σήμερα έναν από αυτούς ως πρωτοετή φοιτητή του ΕΚΠΑ, θα επέλεγε τον Κωστή Παλαμά.
507 νέοι επίκουροι καθηγητές μέσα σε τρία χρόνια
Ποια είναι η σημαντικότερη αλλαγή που έχει δει ένας φοιτητής του ΕΚΠΑ τα τελευταία τρία χρόνια; Ο Γεράσιμος Σιάσος δεν απαντά με ένα καινούργιο κτήριο. Απαντά με τους ανθρώπους.
507 νέοι επίκουροι καθηγητές έχουν διοριστεί μέσα στην τελευταία τριετία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει στη συνέντευξη. Πρόκειται, όπως εξηγεί, για έναν αριθμό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο του ακαδημαϊκού προσωπικού του Πανεπιστημίου.
Αρκετοί από τους νέους επιστήμονες επέστρεψαν μάλιστα από μεγάλα ιδρύματα του εξωτερικού για να ενταχθούν στο ΕΚΠΑ.
«Το Πανεπιστήμιο είναι οι άνθρωποί του»,
τονίζει, χαρακτηρίζοντας την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού ίσως τη σημαντικότερη αλλαγή της τριετίας.
Κύπρος – «Ίσως το μεγαλύτερο βήμα διεθνοποίησης του Πανεπιστημίου»
Ιδιαίτερη θέση στη συνέντευξη έχει η λειτουργία του Παραρτήματος του ΕΚΠΑ στην Κύπρο. Η απόφαση, σύμφωνα με τον Πρύτανη, ελήφθη ομόφωνα από τη Σύγκλητο ήδη κατά την πρώτη ακαδημαϊκή χρονιά της σημερινής διοίκησης.
Στο τραπέζι είχαν βρεθεί και άλλες χώρες. Η Κύπρος επιλέχθηκε, όμως, λόγω των βαθιών ιστορικών δεσμών της με το Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Όπως σημειώνει ο Γεράσιμος Σιάσος, δεκάδες χιλιάδες απόφοιτοι του ΕΚΠΑ έχουν στελεχώσει επί δεκαετίες τα σχολεία, τα νοσοκομεία και την πολιτική ζωή της Κύπρου.
«Το Πανεπιστήμιο Αθηνών δεν πήγε τώρα στην Κύπρο... Είναι στην Κύπρο εδώ και δεκαετίες μέσω των αποφοίτων του».
Το Παράρτημα βρίσκεται ήδη στη δεύτερη χρονιά λειτουργίας του και για τον ίδιο αποτελεί μία ιστορική συνέχεια αυτής της σχέσης.
Το χαρακτηρίζει μάλιστα «ίσως το μεγαλύτερο βήμα διεθνοποίησης που έχει κάνει το Πανεπιστήμιο».
Το viral βίντεο της Φιλοσοφικής και η πραγματικότητα των υποδομών
Από τη διεθνή ανάπτυξη η συζήτηση επιστρέφει στην καθημερινότητα του φοιτητή. Αφορμή γίνεται το viral βίντεο από τους ανακαινισμένους χώρους της Φιλοσοφικής, για το οποίο αρκετοί χρήστες των social media είχαν αστειευτεί ότι έμοιαζε ακόμη και με εικόνα δημιουργημένη από Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο Πρύτανης απαντά χαμογελώντας ότι «δεν ήταν Τεχνητής Νοημοσύνης» και στέκεται στην αντίδραση των φοιτητών.
«Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ανταμοιβή για έναν δάσκαλο, για έναν καθηγητή από τη χαρά και το μπράβο του φοιτητή και της φοιτήτριάς του», λέει.
Αμέσως μετά, όμως, αναγνωρίζει χωρίς περιστροφές το εύρος του προβλήματος. «Η εικόνα του Πανεπιστημίου [...] δεν είναι αυτή που θέλουμε».
Το ΕΚΠΑ διαθέτει σχεδόν ένα εκατομμύριο τετραγωνικά μέτρα κτηριακών υποδομών, πολλές από τις οποίες έχουν ηλικία από 50 και 60 έως και 190 χρόνια.
Η μεγάλη μείωση της χρηματοδότησης κατά την οικονομική κρίση επηρέασε και τη συντήρηση, με αποτέλεσμα πολλές εγκαταστάσεις να βρεθούν σε κακή κατάσταση. Τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί παρεμβάσεις στη Νομική, στη Φιλοσοφική, στη Σχολή Θετικών Επιστημών, στη Θεολογική και σε χώρους υγιεινής της Πανεπιστημιούπολης.
Παράλληλα, 32 κατειλημμένοι χώροι αδειάστηκαν, ανακαινίστηκαν και μετατράπηκαν σε βιβλιοθήκες, γυμναστήρια και χώρους που μπορούν να χρησιμοποιούν οι φοιτητές. Σε εξέλιξη βρίσκεται και η ανακαίνιση των αθλητικών χώρων της Πανεπιστημιούπολης.
Τα 130 εκατ. ευρώ και οι αλλαγές στις εγκαταστάσεις
Στο εσωτερικό του ΕΚΠΑ, η κατάσταση των υποδομών αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις.
Το Πανεπιστήμιο διαθέτει σχεδόν ένα εκατομμύριο τετραγωνικά μέτρα κτηριακών εγκαταστάσεων, πολλές από τις οποίες έχουν ηλικία δεκαετιών.
Ο Γεράσιμος Σιάσος αναγνωρίζει ότι «η εικόνα του Πανεπιστημίου δεν είναι αυτή που θέλουμε», ενώ συνδέει μεγάλο μέρος των προβλημάτων με την υποχρηματοδότηση της περιόδου της οικονομικής κρίσης.
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει παρεμβάσεις σε Σχολές, κυλικεία, χώρους υγιεινής και αθλητικές εγκαταστάσεις. Παράλληλα, 32 κατειλημμένοι χώροι αδειάστηκαν και ανακαινίστηκαν, ώστε να μετατραπούν σε βιβλιοθήκες, γυμναστήρια και χώρους για τους φοιτητές.
Το μεγάλο άλμα, ωστόσο, συνδέεται με τη δωρεά των 130 εκατ. ευρώ από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες μέσω της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών.
Ο στόχος, όπως τον περιγράφει ο Πρύτανης, είναι μέσα στην επόμενη τετραετία να ανακαινιστούν όλες οι Σχολές και τα Τμήματα.
Στον σχεδιασμό βρίσκεται και η δημιουργία μεγάλου σύγχρονου συνεδριακού κέντρου στην Πανεπιστημιούπολη.
1.200 κλίνες για περισσότερους από 40.000 φοιτητές
Στη φοιτητική στέγαση οι αριθμοί αποτυπώνουν από μόνοι τους το πρόβλημα.
Ο Γεράσιμος Σιάσος χαρακτηρίζει τη στεγαστική κρίση «πάρα πολύ μεγάλο πρόβλημα», όχι μόνο για το Πανεπιστήμιο αλλά για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία.
Όπως αναφέρει, υπάρχει σχεδιασμός μέσω του ΙΝΕΔΙΒΙΜ για την ανακαίνιση όλων των φοιτητικών εστιών του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ήδη μία από τις τέσσερις εστίες βρίσκεται σε διαδικασία ανακαίνισης με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Παιδείας, το Πανεπιστήμιο και την Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο να παραδοθεί μέχρι το τέλος του έτους.
Αυτό, όμως, δεν λύνει το βασικό πρόβλημα.
Το ΕΚΠΑ διαθέτει σήμερα λίγο περισσότερες από 1.000 κλίνες, περίπου 1.100 έως 1.200, ενώ οι ενεργοί προπτυχιακοί φοιτητές του ξεπερνούν τις 40.000.
«Πάλι θα είμαστε πίσω όσον αφορά τις κλίνες και πρέπει να επενδύσουμε παραπάνω στο μέλλον», αναγνωρίζει.
ΑΣΠΑΙΤΕ και δύο ακόμη νέες σχολές στο σχέδιο του ΕΚΠΑ
Μία από τις ειδήσεις της συνέντευξης έρχεται όταν η συζήτηση στρέφεται στην ακαδημαϊκή επέκταση του Ιδρύματος.
Ο Πρύτανης υπενθυμίζει ότι υπάρχει εδώ και δύο χρόνια ομόφωνη απόφαση για την ένταξη της ΑΣΠΑΙΤΕ στο ΕΚΠΑ, η οποία έχει εγκριθεί και από τις δύο πλευρές. Η διαδικασία, ωστόσο, περιμένει τη σχετική νομοθέτηση.
Ο ίδιος ασκεί σαφή κριτική στο Υπουργείο Παιδείας για την καθυστέρηση και αναφέρει ότι το Πανεπιστήμιο περιμένει τουλάχιστον έναν χρόνο τη ρύθμιση.
Στη συνέχεια πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα.
Στον στρατηγικό σχεδιασμό του ΕΚΠΑ βρίσκονται ακόμη δύο νέες σχολές.
Δεν αποκαλύπτει ποιες είναι. Εξηγεί ότι αφορούν την επόμενη τετραετία και ότι πρέπει να προηγηθούν οι αποφάσεις των αρμόδιων πανεπιστημιακών οργάνων.
«Υπάρχουν άλλες δύο σχολές, να πω τον αριθμό, δεν θα πω τις σχολές»
Από τα 40 εκατ. στα 9 και σήμερα στα 15 εκατ. ευρώ
Η συζήτηση περνά στη χρηματοδότηση των ελληνικών δημόσιων Πανεπιστημίων.
Ο Γεράσιμος Σιάσος σημειώνει ότι, παρά την υποχρηματοδότηση, τα ελληνικά ΑΕΙ εξακολουθούν να καταγράφουν σημαντικές διεθνείς επιδόσεις. Δίνει όμως συγκεκριμένους αριθμούς για να αποτυπώσει τι συνέβη την περίοδο της οικονομικής κρίσης.
Πριν από την κρίση, το ΕΚΠΑ λάμβανε ως τακτική επιχορήγηση πάνω από 40 εκατ. ευρώ. Στη συνέχεια το ποσό έπεσε στα 9 εκατ. ευρώ. Σήμερα βρίσκεται περίπου στα 15 εκατ. ευρώ. Την ίδια στιγμή, τα λειτουργικά έξοδα του Ιδρύματος ανέρχονται περίπου στα 20 εκατ. ευρώ.
Ο πρώτος στόχος είναι επομένως σαφής: η τακτική χρηματοδότηση να μπορεί τουλάχιστον να καλύπτει τα λειτουργικά έξοδα.
Ο Πρύτανης επισημαίνει πάντως ότι τα τελευταία τέσσερα χρόνια η χρηματοδότηση των Πανεπιστημίων έχει αυξηθεί κατά περίπου **50%**, αν και απέχει ακόμη από τα επίπεδα πριν από την οικονομική κρίση.
Τι ζητούν οι Πρυτάνεις από την κυβέρνηση
Με την ιδιότητά του ως Προέδρου της Συνόδου των Πρυτάνεων, ο Γεράσιμος Σιάσος θέτει δύο συγκεκριμένα ζητήματα.
Το πρώτο είναι η εφαρμογή της αρχής «ένα προς ένα» στις αποχωρήσεις όλου του προσωπικού των Πανεπιστημίων.
Σήμερα, εξηγεί, κάθε πανεπιστημιακός που αποχωρεί αντικαθίσταται από έναν νέο, ενώ τα τελευταία χρόνια οι νέες θέσεις πανεπιστημιακών είναι ακόμη περισσότερες από τις αποχωρήσεις.
Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με άλλες κατηγορίες προσωπικού, όπως τα μέλη ΕΔΙΠ, ΕΤΕΠ και τους διοικητικούς υπαλλήλους. Η Σύνοδος ζητά η αναπλήρωση «ένα προς ένα» να επεκταθεί σε όλες τις κατηγορίες.
Το δεύτερο αίτημα αφορά το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων.
Ο Πρύτανης ασκεί κριτική στον νόμο 4957/2022 και μιλά για «υπερρύθμιση».
Όπως υποστηρίζει, ο νόμος επιχειρεί να ρυθμίσει τα πάντα, χωρίς να αφήνει επαρκές περιθώριο σε κάθε Πανεπιστήμιο να λειτουργεί με βάση τη δική του ιστορία και τα δικά του όργανα, κάτι που κατά την εκτίμησή του δημιουργεί γραφειοκρατία.
800 Πανεπιστήμια σε 70 χώρες – Harvard, Yale, Sorbonne και Boston University
Η διεθνοποίηση αποτελεί έναν ακόμη βασικό άξονα της συζήτησης.
Ο Γεράσιμος Σιάσος αναφέρει ότι την τελευταία τριετία το ΕΚΠΑ έχει υπογράψει μνημόνια και έχει αναπτύξει εκπαιδευτικές και ερευνητικές συνεργασίες με κορυφαία Ιδρύματα.
Αναφέρει συγκεκριμένα το Harvard, το Yale, τη Sorbonne και το University of California, Santa Barbara.
Παράλληλα, ανακοινώνει ότι αντιπροσωπεία του ΕΚΠΑ πρόκειται τον επόμενο μήνα να μεταβεί στο Boston University, προκειμένου να υπογραφούν κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα.
Η συνολική εικόνα είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών διαθέτει, σύμφωνα με τον Πρύτανη, ενεργές συμφωνίες με 800 Πανεπιστήμια από 70 διαφορετικές χώρες.
Τεχνητή Νοημοσύνη – «Δεν είναι το μέλλον, είναι το παρόν»
Ο Γεράσιμος Σιάσος δεν αντιμετωπίζει την Τεχνητή νοημοσύνη ως μία μελλοντική πρόκληση. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι το μέλλον, είναι το παρόν. Το ζούμε». Το ΕΚΠΑ, όπως αναφέρει, έχει ήδη οργανώσει εκπαιδευτικά προγράμματα για καθηγητές και προσωπικό γύρω από την εφαρμογή της ΤΝ στην εκπαίδευση αλλά και στο διοικητικό έργο.
Παράλληλα, το Πανεπιστήμιο συντάσσει κανονισμό για τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, ο οποίος αναμένεται να τεθεί προς έγκριση, ενώ έχει ήδη δημιουργηθεί αρμόδια επιτροπή.
Από το «Σωτηρία» στα Προπύλαια – Μια ημέρα που τελειώνει πολύ αργά
Προς το τέλος της συνέντευξης, η συζήτηση αφήνει ξανά τα μεγάλα θεσμικά θέματα και επιστρέφει στον άνθρωπο.
Πώς χωρούν στην ίδια ημέρα η Ιατρική, η Πρυτανεία, η Σύνοδος των Πρυτάνεων και η οικογένεια;
Η ημέρα του Γεράσιμου Σιάσου ξεκινά στις 8 το πρωί στο Νοσοκομείο «Σωτηρία», στην Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική. Όπως λέει, προσπαθεί να προστατεύει δύο με τρεις ώρες κάθε ημέρα για να συνεχίζει να ασκεί την Καρδιολογία και την Ιατρική.
Γύρω στις 10:30 με 11:00 μεταβαίνει στο Πανεπιστήμιο.
Και από εκεί ξεκινά η δεύτερη ημέρα.
Οι υποχρεώσεις της Πρυτανείας φτάνουν συχνά «πολύ αργά» το βράδυ.
Υπάρχει χρόνος για τον πατέρα ή απλώς για τον «Γεράσιμο»;
Η απάντηση δεν επιχειρεί να ωραιοποιήσει την κατάσταση.
«Δεν υπάρχει χρόνος, δυστυχώς».
Και λίγο μετά προσθέτει: «Αυτό είναι το τίμημα».
Αν συναντούσε σήμερα τον 18χρονο εαυτό του
Σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά την πρώτη ημέρα του στην Ιατρική Σχολή, η τελευταία ερώτηση της συνέντευξης φέρνει τον Γεράσιμο Σιάσο ξανά στο 1997.
Αν μπορούσε να συναντήσει σήμερα εκείνον τον 18χρονο φοιτητή, τι θα του έλεγε;
Να δουλεύει πολύ.
Να στηρίζεται στους ανθρώπους του.
Να μην ξεχνά τους φίλους του, όσες επιτυχίες κι αν έρθουν.
Να βοηθά τον κόσμο.
Και να έχει όραμα.
«Με όραμα και εργατικότητα μπορεί πραγματικά να αλλάξει αυτός ο κόσμος», λέει.
Υπάρχει όμως και η αντίστροφη ερώτηση.
Τι θα έλεγε εκείνος ο 18χρονος φοιτητής, αν μπορούσε σήμερα να δει απέναντί του τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών;
Η απάντηση του Γεράσιμου Σιάσου είναι ίσως και η καλύτερη σύνοψη ολόκληρης της συνέντευξης.
«Να συνεχίσω να δουλεύω, γιατί υπάρχουν πολλά ακόμα πράγματα που πρέπει να αλλάξουν».
Και κάπως έτσι η συζήτηση επιστρέφει στο ερώτημα με το οποίο ξεκίνησε.
Μπορεί πράγματι ένα Πανεπιστήμιο 190 ετών να αλλάξει μέσα σε τέσσερα χρόνια;
Η απάντηση δεν θα δοθεί σε μία συνέντευξη.
Θα δοθεί στα αμφιθέατρα και στα εργαστήρια. Στις εστίες και στις βιβλιοθήκες. Στα παλιά κτήρια που ανακαινίζονται και στις νέες σχολές που σχεδιάζονται. Στους καθηγητές που επιστρέφουν από το εξωτερικό και στους φοιτητές που μπαίνουν για πρώτη φορά από την πύλη του Πανεπιστημίου.
Και τελικά θα δοθεί στην καθημερινότητα εκείνων για τους οποίους όλα αυτά υπάρχουν: των ίδιων των φοιτητών του.
