Η επιθυμία της Ελλάδας να μετασχηματιστεί σε μια οικονομία εντάσεως γνώσης και καινοτομίας προσκρούει στη σημερινή πραγματικότητα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Τα Δημόσια Πανεπιστήμια αποτελούν κομβικό πυλώνα της αναπτυξιακής υποδομής της χώρας, καθώς εκπαιδεύουν το εξειδικευμένο προσωπικό, παράγουν έρευνα και ενισχύουν την παραγωγικότητα σε μια περίοδο δημογραφικής συρρίκνωσης. Ωστόσο, η υφιστάμενη κατάσταση αποτυπώνει ένα τεράστιο επενδυτικό έλλειμμα που παρακωλύει την επίτευξη αυτών των στόχων.
Τα στοιχεία της έκθεσης «Education at a Glance 2025: Greece» του ΟΟΣΑ αναδεικνύουν τη βαθιά υποχρηματοδότηση των ελληνικών ιδρυμάτων:
- Δημόσια δαπάνη ανά φοιτητή: Η Ελλάδα δαπανά μόλις 4.497 δολάρια (σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης) ανά φοιτητή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ανέρχεται σε 15.102 δολάρια.
- Παγκόσμια πρωτοτυπία: Η χώρα αποτελεί εξαίρεση, καθώς η δαπάνη ανά φοιτητή στο πανεπιστήμιο είναι χαμηλότερη από τη δαπάνη ανά μαθητή στις μικρότερες εκπαιδευτικές βαθμίδες, παρότι στην τριτοβάθμια περιλαμβάνονται τα έξοδα Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D).
- Αναλογία φοιτητών προς καθηγητές: Στα ιδρύματα με έντονο ερευνητικό προσανατολισμό αντιστοιχούν 40 φοιτητές ανά μέλος ΔΕΠ (και 36 προς 1 στα λιγότερο ερευνητικά), όταν διεθνώς συμβαίνει το αντίστροφο για την ελάφρυνση του διδακτικού έργου των ερευνητών.
Η υποστελέχωση και η έλλειψη πόρων αποτυπώνονται άμεσα στην εξωστρέφεια των ιδρυμάτων. Το ποσοστό των διεθνών φοιτητών στην Ελλάδα υποχώρησε στο 3% το 2023 (από 3,4% το 2018), την ώρα που ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ αυξήθηκε στο 7,4%. Παρά τις αντίξοες συνθήκες, το ανθρώπινο δυναμικό επιδεικνύει υψηλές δυνατότητες:
- Το 30% των αποφοίτων Bachelor προέρχεται από τους τομείς STEM (επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική, μαθηματικά), έναντι 23% στον ΟΟΣΑ.
- Οι νέοι 25-34 ετών με μεταπτυχιακό τίτλο αυξήθηκαν στο 13% το 2024 (από 9% το 2019), πλησιάζοντας το 16% του ΟΟΣΑ.
Η δημόσια χρηματοδότηση των Πανεπιστημίων δεν συνιστά απλή καταναλωτική δαπάνη, αλλά παραγωγική επένδυση με ανταποδοτικότητα στην καινοτομία, την κοινωνική κινητικότητα και τη συγκράτηση των επιστημόνων. Παρότι η σύνδεση της χρηματοδότησης με κριτήρια ποιότητας, λογοδοσίας και ερευνητικής παραγωγής είναι θεμιτή, η εφαρμογή συστημάτων αξιολόγησης χωρίς τη διασφάλιση των απαραίτητων πόρων καταλήγει απλώς να μετρά τη διαχείριση της έλλειψης. Χωρίς γενναία ενίσχυση των κονδυλίων στα ευρωπαϊκά επίπεδα, η συζήτηση για αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου παραμένει κενό γράμμα.
