Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, αρκετές υποψήφιες και αρκετοί υποψήφιοι που συμπληρώνουν μηχανογραφικό έχουν τη Γεωγραφία ανάμεσα στις πρώτες σκέψεις και επιλογές τους. Στο μυαλό όμως των περισσότερων, παραμένει «το μάθημα για τις πρωτεύουσες, τα ποτάμια και τους χάρτες» - μια εικόνα συνδεδεμένη με τα σχολικά θρανία, που δεν έχει καμία σχέση με τις σπουδές και το επάγγελμα του Γεωγράφου στη σημερινή εποχή.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική: η Γεωγραφία είναι από τις λίγες επιστήμες με έντονα διεπιστημονικό χαρακτήρα που βρίσκονται στο επίκεντρο της νέας τεχνολογικής εποχής - της ψηφιακής μετάβασης, της γεωχωρικής ανάλυσης δεδομένων και της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ).
Η σύγχρονη Γεωγραφία, όπως θεραπεύεται στο Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, δεν ασχολείται μόνο θεωρητικά με τη μελέτη της χωρικής κατανομής φυσικών και ανθρωπογενών φαινομένων και διαδικασιών. Είναι πλέον στενά συνδεδεμένη με τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS), την τηλεπισκόπηση, τη χωρική στατιστική και, όλο και περισσότερο, με τις τεχνολογίες της ΤΝ. Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες μαθαίνουν από νωρίς να αναλύουν δορυφορικές εικόνες ή μεγάλα σύνολα χωρικών δεδομένων και να αξιοποιούν εργαλεία, όπως τα συστήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), ή λογισμικά, όπως το ArcGIS και το QGIS - αποκτώντας γνώσεις και δεξιότητες που έχουν ζήτηση στην αγορά εργασίας.
Η ΤΝ και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) έχουν ανάγκη από χωρικά δεδομένα για να «καταλάβουν» τον κόσμο - από το πώς θα εξαπλωθεί μια πόλη έως το πού εντοπίζεται κίνδυνος πλημμύρας. Ο Γεωγράφος μαθαίνει από νωρίς να «διαβάζει» τον χώρο για να εκπαιδεύσει και να ερμηνεύσει αυτά τα μοντέλα. Σε αντίθεση με επαγγέλματα που βασίζονται σε επαναλαμβανόμενες, τυποποιημένες εργασίες, η κατανόηση της γεωγραφικής διάστασης των φαινομένων συνδέεται με τη γεωχωρική ανάλυση και απαιτεί ερμηνεία, κρίση και σύνθεση πληροφορίας από πολλές πηγές - ακριβώς αυτό που η ΤΝ δεν μπορεί να κάνει μόνη της. Πρόσφατες έρευνες διεθνών φορέων για τις αγορές εργασίας, όπως o Διεθνής Οργανισμός Εργασίας, αναδεικνύουν ότι η ΤΝ αυτοματοποιεί τις επαναλαμβανόμενες εργασίες – κυρίαρχο μέρος των οποίων αποτελούν οι γεωγραφικές πληροφορίες – καθιστώντας απαραίτητη τη συμβολή των Γεωγράφων στην ανάλυση, την ερμηνεία και τη λήψη αποφάσεων.
Το να είσαι Γεωγράφος δεν σημαίνει να απομνημονεύεις πληθυσμούς ή να ξέρεις πού βρίσκεται κάθε λίμνη· σημαίνει να μελετάς τα σύγχρονα φαινόμενα ολιστικά, συνδέοντας το «πού» με το «γιατί» και το «συνεπώς», αξιοποιώντας τις σύγχρονες τεχνολογίες. Σημαίνει, για παράδειγμα, να συνδυάζεις δεδομένα από το Google street view και αποτυπώσεις μέσω τεχνολογιών lidar, για να μελετήσει πώς εξαπλώνονται οι τουριστικές δραστηριότητες στο κέντρο της Αθήνας – μια μελέτη που απαιτεί ανθρώπινη κρίση, όχι μόνο υπολογιστική ισχύ.
Η ψηφιακή μετάβαση και η ΤΝ δίνουν στους Γεωγράφους τις μεθοδολογίες ανάλυσης δεδομένων ώστε να δώσουν λύσεις σε προβλήματα όπως η διαχείριση επιδημιών, φυσικών καταστροφών, υδάτινων πόρων ή εφοδιαστικών αλυσίδων. Οι επιχειρήσεις που αναζητούν Γεωγράφους σχετίζονται με μια σειρά από τομείς και δραστηριότητες, όπως οι εξής:
- Προστασία περιβάλλοντος και κλιματική αλλαγή: ανάλυση δορυφορικών εικόνων, παρακολούθηση φυσικών καταστροφών, προστασία γεωτόπων, μοντέλα πρόβλεψης κινδύνου
- Πολεοδομία και χωροταξία: σχεδιασμός βιώσιμων πόλεων, διαχείριση υποδομών
- Logistics και μεταφορές: βελτιστοποίηση δρομολογίων, «έξυπνες» πόλεις, αυτόνομα οχήματα
- Γεωργία ακριβείας: διαχείριση καλλιεργειών με δεδομένα δορυφόρων και drones
- Real estate και ανάπτυξη γης: ανάλυση μεταβολών χρήσεων γης, μελέτη εξευγενισμού
- Δημόσια διοίκηση, Τοπική Αυτοδιοίκηση, Ευρωπαϊκή Ένωση: αστικός και χωροταξικός σχεδιασμός, διαχείριση δεδομένων πληθυσμού
- Ερευνητικά κέντρα και Πανεπιστήμια: ερευνητικά προγράμματα και δημοσιεύσεις, παραγωγή νέας γνώσης
Σύμφωνα με στοιχεία φορέων, όπως το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (CEDEFOP), η ανάγκη για γεωχωρικές δεξιότητες μεταφράζεται ήδη σε δημιουργία θέσεων εργασίας για Γεωγράφους. Αυτό αφορά τόσο την ελληνική όσο και την ευρωπαϊκή αγορά εργασίας, στις οποίες η ψηφιοποίηση του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ο χωρικός σχεδιασμός και η διαχείριση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης, δημιουργούν συνεχή ζήτηση εξειδικευμένων επιστημόνων.
Με βάση τα παραπάνω, δεν είναι τυχαίο ότι οι σύμβουλοι επαγγελματικού προσανατολισμού επαναλαμβάνουν το ίδιο μήνυμα: οι επιλογές στο μηχανογραφικό δεν πρέπει να βασίζονται στο πόσο «γνωστό» είναι ένα Τμήμα, αλλά στην ανάγκη εξάσκησης ενός επαγγέλματος με πραγματικό θετικό αντίκτυπο και εξασκώντας δεξιότητες που θα χρειαστεί η αγορά εργασίας τα επόμενα χρόνια. Η Γεωγραφία, συνδυάζοντας γνώσεις από τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιστήμες και έχοντας οργανικό δεσμό με τη γεωπληροφορική και την ανάλυση δεδομένων, πρωτοστατεί σε αυτή την κατηγορία.
Καταληκτικά, οι επιλογές των υποψηφίων για σπουδές πρέπει να στηρίζονται στις προοπτικές ουσιαστικής επαγγελματικής ανέλιξης και τις δεξιότητες και ικανότητες που δεν αντικαθίστανται εύκολα. Το Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με πιστοποιημένο πρόγραμμα σπουδών και προσωπικό με υψηλές ακαδημαϊκές διακρίσεις, προσφέρει τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Επιστήμη της Γεωγραφίας και τη Γεωπληροφορική συνδυάζοντας τις γεωχωρικές δεξιότητες με αυτό που η ΤΝ δεν μπορεί να αντικαταστήσει: την κρίση και κατανόηση για το πώς αλληλεπιδρούν ο άνθρωπος, το περιβάλλον και ο χώρος. Αυτός ο συνδυασμός είναι ο λόγος για τον οποίο η Γεωγραφία αξίζει μια θέση πιο ψηλά στη λίστα προτεραιοτήτων φέτος - όχι ως μόνο ως «εναλλακτική», αλλά ως συνειδητή επιλογή με ξεκάθαρες προοπτικές και κοινωνική συμβολή στην αγορά εργασίας του μέλλοντος.
*Καθηγητές, Τμήμα Γεωγραφίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
