Η παρατεταμένη οικονομική στενότητα της χώρας συνεχίζει να προκαλεί βαθιές πληγές στο οικοσύστημα της ανώτατης εκπαίδευσης, με άμεσο αντίκτυπο στους νέους επιστήμονες που βασίζονται στις κρατικές υποτροφίες για την ακαδημαϊκή τους εξέλιξη. Το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ), ο εθνικός πυλώνας στήριξης της επιστημονικής κοινότητας από το 1951, βρίσκεται σήμερα σε κατάσταση οικονομικής ασφυξίας. Ο προϋπολογισμός του Ιδρύματος έχει συρρικνωθεί δραματικά στα 3,5 εκατομμύρια ευρώ, όταν πριν από την οικονομική κρίση άγγιζε τα 21,5 εκατομμύρια ευρώ. Η δραματική αυτή πτώση σημαίνει πρακτικά ότι η πλειονότητα των ελάχιστων διαθέσιμων πόρων απορροφάται πλέον από τις λειτουργικές δαπάνες του ίδιου του οργανισμού, αφήνοντας την έρευνα ουσιαστικά χωρίς κρατική στήριξη.
Απόλυτο «πάγωμα» σε μεταδιδάκτορες και σπουδές εξωτερικού
Η ζοφερή πραγματικότητα αποτυπώθηκε ανάγλυφα κατά τη διάρκεια συνάντησης που είχε η πρόεδρος του ΙΚΥ, Βάσω Κιντή, με εκπροσώπους του Συλλόγου μελών ΔΕΠ του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Η διοίκηση του ιδρύματος παραδέχθηκε την αδυναμία σχεδιασμού νέων προγραμμάτων για μεταδιδακτορική έρευνα και σπουδές στο εξωτερικό. Μάλιστα, ως ενδεικτικό της απελπιστικής αναζήτησης εναλλακτικών πόρων, αναφέρθηκε ότι η στροφή προς την ιδιωτική πρωτοβουλία απέδωσε μέχρι στιγμής τη χορηγία μίας και μόνο υποτροφίας από την «Ένωση Ιδιοκτητών Σουπερμάρκετ».
Η καθήλωση των κρατικών κονδυλίων έχει οδηγήσει στην αποκλειστική εξάρτηση των υποτροφιών εσωτερικού από τα ευρωπαϊκά προγράμματα ΕΣΠΑ. Η επιλογή αυτή, ωστόσο, συνεπάγεται τεράστια γραφειοκρατικά εμπόδια, δυσκίνητες διαδικασίες κοινών αποφάσεων και αυστηρούς περιορισμούς επιλεξιμότητας, που δυσχεραίνουν αντί να διευκολύνουν το έργο των ερευνητών.
Το χρονοδιάγραμμα των επόμενων διδακτορικών υποτροφιών
Στο μέτωπο των εκκρεμών προγραμμάτων, η ηγεσία του ΙΚΥ ανακοίνωσε ότι επίκειται η προκήρυξη ενός ήδη καθυστερημένου προγράμματος που αφορά 310 υποτροφίες εσωτερικού για διδακτορικές διατριβές που έχουν ξεκινήσει το διάστημα 2021-2024.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, τα επόμενα έτη αναμένεται να ακολουθήσουν σταδιακά ακόμη 300 υποτροφίες για διδακτορικά με έναρξη από το 2025 και μετά. Το συγκεκριμένο πλάνο έχει ως τελικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2030, έτος κατά το οποίο λήγει και η σχετική παράταση του τρέχοντος προγράμματος ΕΣΠΑ. Ωστόσο, για την κατηγορία των μεταδιδακτόρων αλλά και για όσους επιθυμούν να μετεκπαιδευτούν εκτός συνόρων, δεν υπάρχει κανένας απολύτως σχεδιασμός για το μέλλον.
Σκληρή γλώσσα από τους πανεπιστημιακούς του Αιγαίου
Η στάση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Συλλόγου ΔΕΠ του Πανεπιστημίου Αιγαίου, ο οποίος χαρακτήρισε «απαράδεκτη» την αποσπασματική χρηματοδότηση της έρευνας μέσω ΕΣΠΑ. Οι πανεπιστημιακοί προειδοποιούν ότι η απουσία μόνιμης κρατικής μέριμνας συντηρεί και ενισχύει το καταστροφικό φαινόμενο του brain drain, αναγκάζοντας το κορυφαίο επιστημονικό δυναμικό να μεταναστεύσει. Παράλληλα, οι νέοι που ξεκινούν τώρα την έρευνά τους στην Ελλάδα βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα παντελώς ανασφαλές περιβάλλον.
Προκειμένου να αναστραφεί η κατάσταση, η ακαδημαϊκή κοινότητα ζητά επιτακτικά από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας:
- Την άμεση απελευθέρωση των 310 υποτροφιών για την περίοδο 2021-2024 ως ένα πρώτο, αναγκαίο βήμα.
- Τη γενναία αύξηση της κρατικής επιχορήγησης του ΙΚΥ μέσω του τακτικού προϋπολογισμού.
- Τη θεσμοθέτηση υποτροφιών που να καλύπτουν το πραγματικό κόστος διαβίωσης και να παρέχουν ασφαλιστική κάλυψη.
- Τη λήψη ειδικής μέριμνας για τα περιφερειακά και νησιωτικά ιδρύματα, τα οποία πλήττονται διπλά από την απομόνωση και την υποχρηματοδότηση.
