Σε κατάσταση βαθιάς λειτουργικής και οικονομικής κρίσης βρίσκεται το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ), με τους διαθέσιμους πόρους του να παρουσιάζουν κατακόρυφη πτώση και τον σχεδιασμό νέων ερευνητικών προγραμμάτων να βρίσκεται στον «αέρα». Την γκρίζα αυτή πραγματικότητα περιέγραψε αναλυτικά η πρόεδρος του Ιδρύματος, Βάσω Κιντή, κατά τη διάρκεια ενημερωτικής συνάντησης που είχε με το διοικητικό συμβούλιο του Συλλόγου ΔΕΠ του Πανεπιστημίου Αιγαίου, η οποία έλαβε χώρα στις εγκαταστάσεις του ΙΚΥ στη Νέα Ιωνία Αττικής, κατόπιν πρωτοβουλίας των πανεπιστημιακών για το ζήτημα των διδακτορικών υποτροφιών.
Η ακτινογραφία της οικονομικής κατάρρευσης
Η ηγεσία του Ιδρύματος παρουσίασε αποκαλυπτικά στοιχεία που αποτυπώνουν το μέγεθος της αποεπένδυσης στην ανώτατη εκπαίδευση. Συγκεκριμένα, ο τρέχων προϋπολογισμός του ΙΚΥ έχει συρρικνωθεί στα 3,5 εκατομμύρια ευρώ, τη στιγμή που προ της οικονομικής κρίσης άγγιζε τα 21,5 εκατομμύρια ευρώ. Η δραματική αυτή μείωση έχει ως αποτέλεσμα τη διάθεση της πλειονότητας των χρημάτων για την κάλυψη και μόνο των τρεχουσών λειτουργικών αναγκών του οργανισμού.
Σύμφωνα με την πρόεδρο του ΙΚΥ, η καθήλωση αυτή αποδίδεται στη γενικότερη δημοσιονομική κατάσταση της χώρας και έχει οδηγήσει στις εξής αναγκαστικές επιλογές:
- Στην αποκλειστική εξάρτηση των υποτροφιών εσωτερικού από τα ευρωπαϊκά κονδύλια (ΕΣΠΑ).
- Στην εμφάνιση έντονων δυσλειτουργιών, όπως η αυξημένη γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις στην έκδοση κοινών αποφάσεων και τα αυστηρά κριτήρια επιλεξιμότητας.
- Στην αναζήτηση εναλλακτικών πόρων από την ιδιωτική πρωτοβουλία, με την κα Κιντή να αναφέρει χαρακτηριστικά πως έχει εξασφαλιστεί μόλις μία (1) υποτροφία μέσω χορηγίας από την Ένωση Ιδιοκτητών Σουπερμάρκετ.
Το χρονοδιάγραμμα των διδακτορικών και ο «σκόπελος» των επιστροφών
Αναφορικά με το φλέγον ζήτημα των νέων προκηρύξεων, έγινε γνωστό ότι το επόμενο διάστημα αναμένεται να εκδοθεί ένα πρόγραμμα 310 υποτροφιών εσωτερικού, το οποίο όμως αφορά αναδρομικά διδακτορικά που έχουν ξεκινήσει την περίοδο 2021-2024. Η καθυστέρηση αυτή αποδόθηκε στην προσπάθεια για καλύτερη οργανωτική προετοιμασία. Στο μέλλον σχεδιάζεται η σταδιακή έκδοση ακόμα 300 θέσεων για διατριβές με έναρξη από το 2025 και μετά, με τελικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2030, οπότε και εκπνέει η σχετική παράταση του ΕΣΠΑ.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε σε έναν εξαιρετικά προβληματικό όρο των ευρωπαϊκών προγραμμάτων: την υποχρέωση επιστροφής ολόκληρου του ποσού της υποτροφίας από τον ερευνητή, σε περίπτωση που η διδακτορική διατριβή δεν ολοκληρωθεί και δεν κατατεθεί ως τελικό παραδοτέο. Για το θέμα αυτό, η διοίκηση του ΙΚΥ ζήτησε τη δημιουργική συμβολή και τις προτάσεις των μελών ΔΕΠ ώστε να βρεθεί διέξοδος.
Στον αντίποδα, οι ειδήσεις για την περαιτέρω ακαδημαϊκή εξέλιξη ήταν αποθαρρυντικές, καθώς ξεκαθαρίστηκε ότι δεν υφίσταται κανένας σχεδιασμός για μεταδιδακτορικές έρευνες ή για υποτροφίες στο εξωτερικό, ενώ συζητήθηκαν οι προσπάθειες του Ιδρύματος να ισορροπήσει μεταξύ των προγραμμάτων εσωτερικής κινητικότητας, των προβλημάτων του μητρώου αξιολογητών και της ανάγκης συμπληρωματικότητας με το ΕΛΙΔΕΚ.
Σκληρή απάντηση από τους πανεπιστημιακούς του Αιγαίου
Από την πλευρά τους, οι εκπρόσωποι του Συλλόγου ΔΕΠ του Πανεπιστημίου Αιγαίου εξέφρασαν την έντονη αντίθεσή τους με την ακολουθούμενη πολιτική, χαρακτηρίζοντας «απαράδεκτη» τη χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας μέσα από αποσπασματικά και γραφειοκρατικά προγράμματα ΕΣΠΑ. Οι πανεπιστημιακοί υπογράμμισαν ότι η απουσία σταθερών κρατικών κονδυλίων στερεί τις προοπτικές από τους νέους επιστήμονες και αποτελεί τον βασικό τροφοδότη του φαινομένου της φυγής επιστημόνων στο εξωτερικό (brain drain).
Κατόπιν αυτών, το συνδικαλιστικό όργανο των καθηγητών κατέθεσε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο διεκδικήσεων, ζητώντας:
- Άμεση και γενναία ενίσχυση του τακτικού προϋπολογισμού του ΙΚΥ από το κράτος.
- Προκήρυξη επαρκών υποτροφιών σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα, με αμοιβές που να καλύπτουν το πραγματικό κόστος διαβίωσης και να περιλαμβάνουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη.
- Θεσμοθέτηση κονδυλίων για μεταδιδάκτορες και για σπουδές εκτός Ελλάδας.
- Ειδική οικονομική μέριμνα για τα περιφερειακά και νησιωτικά ιδρύματα, όπως το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, που αντιμετωπίζουν πρόσθετες γεωγραφικές προκλήσεις.
Ο Σύλλογος ΔΕΠ ολοκλήρωσε την παρέμβασή του καλώντας την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας να ανάψει άμεσα το «πράσινο φως» για την έγκριση των 310 εκκρεμών διδακτορικών υποτροφιών, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτό αποτελεί απλώς ένα πρώτο, στοιχειώδες βήμα για τη διάσωση της εγχώριας έρευνας.
