Θα μπορούσαμε -χωρίς μεγάλο κίνδυνο υπεραπλούστευσης- να ισχυριστούμε ότι, από τη μεταπολίτευση του 1974 και μετά, οι εναλλαγές στην κυβέρνηση της χώρας στηρίζονταν στην εκλογή κομμάτων εξουσίας από τον λαό, προκειμένου να υλοποιηθούν κάποια συγκεκριμένα θεμελιώδη αιτήματα.
Αναλυτικότερα, οι κυβερνήσεις της ΝΔ του Κωνσταντίνου Καραμανλή (1974-81) είχαν ως βασική λαϊκή εντολή τη διασφάλιση της εθνικής ανεξαρτησίας και της ειρήνης μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και την ήπια μετάβαση από το κράτος της Χούντας στη Δημοκρατία. Στη συνέχεια, οι κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου (1981-89) το άνοιγμα του κράτους σε όλο τον λαό, αιτήματα που αφορούσαν το βιοτικό επίπεδο αλλά και την εμπέδωση ενός βαθύτερου εκδημοκρατισμού. Οι εναλλαγές ΝΔ και ΠΑΣΟΚ που ακολούθησαν (1989 – 2009) στηρίζονταν και πάλι σε αιτήματα που αφορούσαν κυρίως την οικονομία και το βιοτικό επίπεδο, την ανάγκη για κάθαρση σε ένα διαπλεκόμενο κράτος, την απομάκρυνση κυβερνήσεων που εμπλέκονταν σε σκάνδαλα. Η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου του νεότερου (2009-12) εκλέχτηκε με το σύνθημα «λεφτά υπάρχουν» αλλά οδήγησε στο πρώτο μνημόνιο, οι μετέπειτα κυβερνήσεις συνασπισμού με ισχυρό κόμμα τη ΝΔ (2012-15) τη διαχείριση και όσο το δυνατόν πιο αναίμακτη επιβολή των επιβαλλόμενων από το ΔΝΤ και την ΕΕ υφεσιακών πολιτικών, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ (2015-19) την έξοδο από τα μνημόνια και τέλος, η τωρινή κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (2019- σήμερα) την οικονομική ανάκαμψη μέσω της εισροής επενδύσεων στη χώρα και την κατάργηση της Συμφωνίας των Πρεσπών.
Καμία από όλες αυτές τις κυβερνήσεις δεν εκλέχτηκε εξαιτίας κάποιου ειδικού προγράμματος για την Παιδεία και την δημόσια εκπαίδευση. Η Παιδεία αποτελούσε πάντα ζήτημα ήσσονος σημασίας για την προεκλογική ατζέντα των κομμάτων εξουσίας αλλά και για το εκλογικό σώμα, το οποίο ουδέποτε φάνηκε να εκφράζεται δίνοντας εκλογική βαρύτητα στα ζητήματα Παιδείας. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν πραγματοποιήθηκαν πολύ σημαντικές μεταρρυθμίσεις ή ότι στον χώρο της Παιδείας δε σημειώθηκαν σκληρές συγκρούσεις για επιμέρους ζητήματα. Ωστόσο, καμιά κυβέρνηση δεν αποκαθηλώθηκε ή εκλέχτηκε εξαιτίας πολιτικών επίδικων που αφορούσαν την Παιδεία.
Αυτά τα ιστορικά προηγούμενα βοήθησαν την κυβέρνηση Μητσοτάκη να αισθάνεται απολύτως άνετα –συνεπικουρούντων του ΟΟΣΑ και της ΕΕ που έδιναν φανερά το ΟΚ για εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στις οποίες «καθυστερούσε η χώρα»- να προβεί σε δομικές αλλαγές στον χώρο της δημόσιας εκπαίδευσης, οι οποίες είχαν παλαιότερα επιχειρηθεί ανεπιτυχώς από προηγούμενες κυβερνήσεις, κυρίως των ΝΔ και ΠΑΣΟΚ.
Έχοντας υπόψη αυτές τις αποτυχίες η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιστράτευσε όλο τον αυταρχισμό της και τα διαθέσιμα μέσα για να κάμψει την αντίσταση των εκπαιδευτικών: φτωχοποίηση ώστε να υπάρξει απεργιακή δυσχέρεια, αντιαπεργιακός νόμος Χατζηδάκη, 2.500 πειθαρχικά σε νόμιμα απεργούς εκπαιδευτικούς, κοινωνικός αυτοματισμός μέσω ΜΜΕ, ενοχοποίηση κυρίως των εκπαιδευτικών για τις χαμηλές μαθητικές επιδόσεις την περίοδο που μια ολόκληρη κοινωνία φτωχοποιείται, επιβολή εξονυχιστικών γραφειοκρατικών ελέγχων στο εκπαιδευτικό έργο, μείωση έως εξαφάνιση της παιδαγωγικής αυτονομίας, έμμεση και άμεση αμφισβήτηση της παιδαγωγικής επάρκειας και των επαγγελματικών ικανοτήτων με την εξωτερική αξιολόγηση και το προσοντολόγιο. Κεντρικός στόχος η μετάλλαξη του εκπαιδευτικού κινήματος από ένα ζωντανό κύτταρο σκέψης και δράσης της ελληνικής κοινωνίας σε μια πολιτικά εξουδετερωμένη μάζα άβουλων υπηκόων που δέχονται μοιρολατρικά τις άνωθεν ρυθμίσεις που τους επιβάλλονται.
Πώς όμως έχει τη δυνατότητα η κυβέρνηση Μητσοτάκη να το επιχειρεί αυτό; Με δύο απλά τρικ. Πρώτα εξαφανίζει από τον διάλογο τους ανεπιθύμητους Πανεπιστημιακούς και τις επιστημονικές αναλύσεις που δε συμφωνούν με τα δικά της προτάγματα πειθάρχησης, ιδιωτικοποίησης και εμπορευματοποίησης της εκπαίδευσης και, αμέσως μετά, αρνείται προσβλητικά και υποτιμητικά κάθε μορφή διαλόγου με τις Ομοσπονδίες των εκπαιδευτικών. Είναι χαρακτηριστικά τα διαχρονικά παράπονα των μελών ΔΣ ΔΟΕ/ΟΛΜΕ για την άρνηση των υπουργών να δεχτούν ακόμη και τη φυσική τους παρουσία στο γραφείο τους.
Η κυβερνητική αυτή πρακτική εξέπληξε το εκπαιδευτικό κίνημα για τη θρασύτητα και τον αυταρχισμό της στα πρώτα χρόνια, αλλά τώρα πια δεν εκπλήσσει κανέναν. Η καθεστωτική άρνηση οποιασδήποτε μορφής κοινωνικού διαλόγου για τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις στην Παιδεία δεν μπορεί να αποτελεί κυβερνητική πρακτική σε μια χώρα η οποία, έστω και κατ’ ευφημισμό, αποκαλείται ακόμη δημοκρατία. Όπως είδαμε παραπάνω, οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν εκλέγονται κυρίως για την εκπαιδευτική τους πολιτική. Αυτό σημαίνει ότι μια κυβέρνηση που προβαίνει σε δομικής, ιστορικής σημασίας μεταρρυθμίσεις ουσιαστικά δεν έχει τη λαϊκή νομιμοποίηση. Μπορεί να εξυπηρετεί ιδιωτικά συμφέροντα Ομίλων και Εταιρειών, αλλά πουθενά στην πολιτική ιστορία του τόπου δεν αποδεικνύεται ότι έχει εκλεγεί για να υλοποιήσει παρόμοιες μεταρρυθμίσεις.
Επιπλέον, δεν έχει τις επιστημονικές τεκμηριώσεις για να το κάνει. Το αγγλοσαξονικό σύστημα αξιολόγησης που επέλεξε –γνωστό για τη σκληρή επιστημονική κριτική που έχει δεχτεί αλλά και τη μεταμέλεια των πολιτικών που την εφάρμοσαν- χαρακτηρίστηκε επισήμως από τρεις Παιδαγωγικές Σχολές της χώρας ως «αντιεπιστημονικό». Κατά συνέπεια, εκτός της λαϊκής νομιμοποίησης, η κυβέρνηση στερείται και τη σύμφωνη γνώμη των ειδικών. Πώς, λοιπόν, μπορεί να επιμένει;
Αποδεικνύεται ότι η κυβέρνηση που προσπαθεί να επιβάλλει τόσο σημαντικές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις δεν έχει κανένα πολιτικό, επιστημονικό, ηθικό έρεισμα. Κάνει απλώς, όπως λέει ο λαός, του κεφαλιού της. Ναι, αλλά εδώ αλλάζει όλος ο εκπαιδευτικός χάρτης της χώρας. Ακόμη και αν αύριο αποφασιστεί η ακύρωση, ο ιδεολογικός απόηχος και οι γενικότερες συνέπειες των νομοθετημάτων μπορεί να είναι καταστροφικές για δεκαετίες.
Η λύση βρίσκεται στην αλλαγή του τρόπου λήψης αποφάσεων για την Παιδεία. Όσο δημοκρατικά, με όποια πλειοψηφία και για όποιους άλλους λόγους κι αν εκλέγεται μια κοινοβουλευτική κυβέρνηση, η Παιδεία είναι ένα ζήτημα που αφορά όλη την κοινωνία, είναι δημόσιο αγαθό. Αυτό σημαίνει ότι όλη η κοινωνία έχει δικαίωμα συμμετοχής στη διαβούλευση για τη διαμόρφωση της εκπαιδευτικής πολιτικής. Ωστόσο, η κοινωνία δεν μπορεί να συναποφασίσει χωρίς επαρκή ανάλυση και ενημέρωση. Αν δεν είναι προετοιμασμένη για τη συμμετοχή σε μια τέτοια συζήτηση, μπορεί και πάλι να γίνει θύμα επιτήδειων.
Άρα, πού οδηγούμαστε; Τι πρέπει να κάνουμε ώστε να λαμβάνουμε δημοκρατικές αποφάσεις για δομικές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις; Το βασικό προαπαιτούμενο είναι ένας μακροχρόνιος εξαντλητικός κοινωνικός διάλογος όλων των συναρμόδιων φορέων εκπαίδευσης. Της κυβέρνησης που θα έχει τον συντονισμό και την πολιτική ευθύνη διεξαγωγής του διαλόγου, τα Πανεπιστήμια που θα προσφέρουν τις εξειδικευμένες γνώσεις τους, τις Ομοσπονδίες των Εκπαιδευτικών που θα συνεισφέρουν με την εμπειρία τους στο πεδίο της εφαρμογής των θεωρητικών αρχών, τις Συνομοσπονδίες Γονεών που θα εκφράσουν τη δική τους ενδοοικογενειακή γνώμη, τους Δήμους που έχουν την ευθύνη της καλής συντήρησης των υποδομών, κάθε φορέα που εμπλέκεται με τη δημόσια εκπαίδευση και μπορεί να συνεισφέρει γόνιμα στη νομοθέτηση. Όταν αυτός ο διάλογος εξαντληθεί, τότε η κυβέρνηση θα έχει και πάλι τη νομοθετική και εκτελεστική ευθύνη να υλοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις, οι οποίες, ωστόσο, θα πρέπει οπωσδήποτε να συνοδεύονται από έρευνες που θα συλλέγουν τα δεδομένα της εφαρμογής των θεσπισμένων εκπαιδευτικών πολιτικών. Τα δεδομένα αυτά θα χρησιμεύσουν σε έναν αναστοχασμό για τα προγράμματα που υλοποιήθηκαν και μια βάση συζήτησης για νέες μεταρρυθμίσεις, όταν ο κύκλος των προηγούμενων θα έχει κλείσει.
Και είναι δυνατόν η σημερινή κυβέρνηση να υιοθετήσει μια τέτοια πρακτική; Ασφαλώς όχι, έχει επιλέξει κι έχει βολευτεί με τον παλαιό αυταρχικό τρόπο. Ωστόσο, η αλλαγή του τρόπου λήψης αποφάσεων μπορεί να αποτελέσει βασικό αίτημα των Ομοσπονδιών των εκπαιδευτικών, εκκινώντας από τη βάση, το Δ.Σ. των τοπικών Συλλόγων ως την κορυφή των δευτεροβάθμιων και τριτοβάθμιων οργάνων τους. Αποδέκτης αυτού του αιτήματος δεν θα είναι μόνο το κυβερνητικό κόμμα, αλλά κάθε κόμμα που συμμετέχει στις βουλευτικές εκλογές. Η αποδοχή ή όχι του αιτήματος από κάθε κόμμα θα δείξει μάλιστα και τις πραγματικές προθέσεις αυτού του κόμματος: πόσο δημοκρατικό και πόσο ουσιωδώς αντιπολιτευτικό είναι, σε τελική ανάλυση.
Είναι, λοιπόν, χρέος των εκπαιδευτικών με την ψήφο τους, εκκινώντας από τη συνδικαλιστική τους βάση, να προωθήσουν αυτό το αίτημα στις Ομοσπονδίες τους κι εκείνες στα πολιτικά κόμματα, ώστε το αίτημα αυτό να οδηγήσει σε μια σοβαρή, επιστημονική, δημοκρατική, καθολική προσέγγιση όλων των ζητημάτων που αφορούν τη δημόσια εκπαίδευση. Και με αυτή την εξέλιξη να προχωρήσει και περαιτέρω ο εκδημοκρατισμός της χώρας.
* Δασκάλος, μέλος του ΣΕΠΕ Σερρών
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προσλήψεις εκπαιδευτικών – ΟΠΣΥΔ: Τα 6 βήματα για σωστά δικαιολογητικά και φάκελο
Πανελλήνιες 2026: Το έγγραφο «κλειδί» για την είσοδο στα εξεταστικά κέντρα
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
