Ευαγγελία Ασημακοπούλου Τις θέσεις της για την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος κατέθεσε με επιστολή της προς τους αρχηγούς και τις Κοινοβουλευτικές Ομάδες των κομμάτων η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας (ΟΙΕΛΕ), με αφορμή τη σχετική πρόταση του Πρωθυπουργού στο πλαίσιο της επικείμενης Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Η ΟΙΕΛΕ τονίζει ότι οι προτάσεις της δεν κινούνται προς την κατεύθυνση της αποδυνάμωσης του δημόσιου χαρακτήρα της εκπαίδευσης, αλλά στοχεύουν στην ενίσχυση της κρατικής εποπτείας στον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, προκειμένου να διασφαλιστούν η διαφάνεια των εκπαιδευτικών διαδικασιών και τα εργασιακά δικαιώματα των εκπαιδευτικών.
Η συζήτηση για το άρθρο 16 επανήλθε δυναμικά στην επικαιρότητα μετά την πρόσφατη, αμφιλεγόμενη –όπως τη χαρακτηρίζει η ΟΙΕΛΕ– απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία άνοιξε τον δρόμο για τη λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων, παρά τη ρητή συνταγματική πρόβλεψη της παραγράφου 8 ότι «η σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται». Σύμφωνα με την Ομοσπονδία, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί επικίνδυνα προηγούμενα και για άλλα συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα.
Τι προβλέπει σήμερα το άρθρο 16
Η ΟΙΕΛΕ επισημαίνει ότι η παράγραφος 8 του άρθρου 16 δεν αφορά μόνο την απαγόρευση ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων, αλλά και:
τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικών σχολείων,
την κρατική εποπτεία,
την υπηρεσιακή κατάσταση των ιδιωτικών εκπαιδευτικών.
Ωστόσο, η γενικόλογη διατύπωση του άρθρου, όπως τονίζεται, επέτρεψε τα τελευταία χρόνια τη δραστική μείωση της εποπτείας, μέσω νομοθετικών ρυθμίσεων των νόμων 4254/2014 και 4713/2020, με σοβαρές επιπτώσεις τόσο στην ποιότητα της εκπαίδευσης όσο και στις εργασιακές σχέσεις.
Παραδείγματα από Γαλλία και Γερμανία
Η ΟΙΕΛΕ επικαλείται τα συνταγματικά και νομοθετικά μοντέλα:
της Γαλλίας, όπου τα ιδιωτικά σχολεία που συνδέονται με το εθνικό σύστημα υποχρεούνται να εφαρμόζουν το κρατικό πρόγραμμα σπουδών και δεν έχουν δικαίωμα απονομής αναγνωρισμένων τίτλων, ενώ οι απολύσεις εκπαιδευτικών ελέγχονται αυστηρά,
της Γερμανίας, όπου το Σύνταγμα προβλέπει ρητά κρατική έγκριση, τήρηση των κρατικών κανόνων και εξίσωση των προσόντων και δικαιωμάτων των εκπαιδευτικών ιδιωτικών και δημόσιων σχολείων.
Σύμφωνα με την Ομοσπονδία, τα παραδείγματα αυτά αποδεικνύουν ότι η ελευθερία ίδρυσης ιδιωτικών σχολείων μπορεί να συνυπάρχει με ισχυρή κρατική εποπτεία.
Τι προτείνει η ΟΙΕΛΕ
Η Ομοσπονδία εισηγείται:
σαφείς συνταγματικές ρήτρες για την ίδρυση και λειτουργία ιδιωτικών σχολείων,
ενίσχυση της κρατικής εποπτείας στις εκπαιδευτικές διαδικασίες και στους τίτλους σπουδών,
έλεγχο των εργασιακών σχέσεων των ιδιωτικών εκπαιδευτικών από κρατικό ή ανεξάρτητο φορέα,
διασφάλιση της παιδαγωγικής αυτονομίας των εκπαιδευτικών.
Όπως υπογραμμίζει η ΟΙΕΛΕ, μια τέτοια αναθεώρηση θα μπορούσε να αποδειχθεί επωφελής ακόμη και για τα ίδια τα ιδιωτικά σχολεία, ενισχύοντας τη διασύνδεσή τους με το επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα, στα πρότυπα πολλών ευρωπαϊκών χωρών.
Η ανακοίνωση της ΟΙΕΛΕ
H πρόταση της ΟΙΕΛΕ στα κόμματα για την Συνταγματική Αναθεώρηση και το άρθρο 16
Με αφορμή την πρόταση του Πρωθυπουργού για την αναθεώρηση του άρθρου 16 (στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης), η ΟΙΕΛΕ με επιστολή της στους αρχηγούς και στις Κοινοβουλευτικές Ομάδες των κομμάτων καταθέτει τις θέσεις της για αλλαγές στο συγκεκριμένο άρθρο με στόχο την ενίσχυση της κρατικής εποπτείας στο χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης.
Το 2023, όταν για πρώτη φορά είδαν το φως της δημοσιότητας τα κυβερνητικά σχέδια για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, ο Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ προχώρησε σε μια δημόσια παρέμβαση, στην οποία αναλύει τις απόψεις της Ομοσπονδίας το ζήτημα και κατέθεσε την πρόταση, σε περίπτωση που γίνει από τα κόμματα αποδεκτή η πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 16, να υπάρξει ρήτρα – ανάλογη αυτών που υπάρχουν στο γαλλικό και στο γερμανικό δίκαιο – ισχυρής εποπτείας του κράτους στην ιδιωτική εκπαίδευση.
- Τι αναφέρει σήμερα το Σύνταγμα για την ιδιωτική εκπαίδευση
Ελάχιστοι γνωρίζουν πως η παρ. 8 του άρθρου 16 του Συντάγματος δεν ασχολείται μόνο με την απαγόρευση ίδρυσης πανεπιστημιακών σχολών από ιδιώτες. Προβλέπει την ψήφιση νόμου που ορίζει τα της τυπικής ιδιωτικής εκπαίδευσης (των ιδιωτικών σχολείων):
«Nόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους χορήγησης άδειας για την ίδρυση και λειτουργία εκπαιδευτηρίων που δεν ανήκουν στο Kράτος, τα σχετικά με την εποπτεία που ασκείται πάνω σ' αυτά, καθώς και την υπηρεσιακή κατάσταση του διδακτικού προσωπικού τους.»
Ωστόσο, το άρθρο είναι εξαιρετικά ασαφές και αφήνει πολύ μεγάλα περιθώρια για τη μείωση της έντασης της κρατικής εποπτείας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα δύο απαράδεκτες νομοθετικές ρυθμίσεις τα τελευταία 12 χρόνια. Τις διατάξεις των νόμων 4254/2014 (επί υπουργίας Αρβανιτόπουλου) και 4713/2020 (επί υπουργίας Κεραμέως) που μείωναν στο ελάχιστο την κρατική εποπτεία στα ιδιωτικά σχολεία με δραματικές συνέπειες.
- Τι ισχύει σε Γαλλία και Γερμανία
Η σοβαρή βλάβη που προκαλεί η εξαιρετικά μειωμένη κρατική εποπτεία στην ιδιωτική εκπαίδευση τόσο στην ακεραιότητα και στη διαφάνεια των εκπαιδευτικών διαδικασιών όσο και στις εργασιακές σχέσεις των εκπαιδευτικών, γεννά την ανάγκη για αναθεώρηση του άρθρου 16. Όχι, φυσικά, στην κατεύθυνση της μείωσης (όπως επιζητούν πολιτικοί και επιχειρηματικοί κύκλοι), αλλά αντιθέτως ισχυροποίησης της κρατικής εποπτείας στην τυπική ιδιωτική εκπαίδευση.
Οδηγός για μια τέτοια αναθεώρηση θα μπορούσαν να είναι οι συνταγματικές προβλέψεις σε Γαλλία και Γερμανία, δύο χώρες που έχουν επηρεάσει περισσότερο από κάθε άλλη ιστορικά τα εκπαιδευτικά δρώμενα στην Ελλάδα. Στη Γαλλία ο εκτελεστικός του Συντάγματος νόμος Debré προβλέπει ισχυρότατη κρατική εποπτεία στην ιδιωτική εκπαίδευση. Προβλέπεται μεν ελευθερία ίδρυσης ιδιωτικών σχολείων, αλλά τα σχολεία που συνδέονται με το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να ακολουθούν το εθνικό πρόγραμμα σπουδών και να παραμένουν ανοιχτά σε όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως καταγωγής ή πεποιθήσεων. Μόνο το Κράτος έχει την εξουσία να απονέμει εθνικά απολυτήρια (όπως το baccalauréat). Τα ιδιωτικά σχολεία προετοιμάζουν τους μαθητές για αυτές τις εξετάσεις και δεν μπορούν να εκδώσουν τους δικούς τους νομικά αναγνωρισμένους τίτλους. Σε ό,τι δε αφορά στις εργασιακές σχέσεις, η απόλυση ενός εκπαιδευτικού από ιδιωτικό σχολείο είναι μια αυστηρά ρυθμιζόμενη διαδικασία. Το σχολείο οφείλει να αποδείξει ότι υπάρχει «πραγματική και σοβαρή αιτία» για την απόλυση.
Στη Γερμανία υπάρχει σαφής συνταγματική ρήτρα για την ιδιωτική εκπαίδευση. Πιο συγκεκριμένα, το Γερμανικό Σύνταγμα (Grundgesetz) εγγυάται το δικαίωμα ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικών σχολείων (Άρθρο 7, Παράγραφος 4. Ωστόσο, τα ιδιωτικά σχολεία υπόκεινται σε κρατική έγκριση, πρέπει να τηρούν τους κρατικούς νόμους και δεν μπορούν να προωθούν τον διαχωρισμό με βάση τις οικονομικές δυνατότητες των γονέων. Επίσης, οι εκπαιδευτικοί σε ιδιωτικά σχολεία έχουν παρόμοια προσόντα και δικαιώματα με εκείνους στα δημόσια σχολεία.
- Τι προτείνουμε
Η ΟΙΕΛΕ προτείνει την αναθεώρηση του άρθρου 16 στην κατεύθυνση της ενίσχυσης της κρατικής εποπτείας των ιδιωτικών σχολείων με σαφείς ρήτρες για την ίδρυση και λειτουργία των σχολείων, την εγγύηση της διαφάνειας των σχολικών διαδικασιών (ιδίως δε την πιστοποίηση προαγωγικών και απολυτήριων τίτλων) και την διασφάλιση της παιδαγωγικής αυτονομίας των ιδιωτικών εκπαιδευτικών με έλεγχο των εργασιακών τους σχέσεων από κρατικό ή ανεξάρτητο φορέα. Η νομοθέτηση αυτών που προτείνουμε (σε σχολεία που εκδίδουν ισότιμα των κρατικών απολυτήρια) μπορεί να αποδειχθεί επωφελής και για τα ιδιωτικά σχολεία που μπορούν να διεκδικήσουν τα πλεονεκτήματα της στενότερης διασύνδεσης της ιδιωτικής εκπαίδευσης με το επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα, ανάλογα αυτών που υπάρχουν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Συντάκτρια άρθρου: Ευαγγελία Ασημακοπούλου
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Ιδιωτικά σχολεία: Γείτονας, Ιόνιος και Εράσμειος σε επαφές με μεγάλα funds
Έρχονται πρόστιμα μέχρι και 1.000 ευρώ σε χιλιάδες κατόχους οχημάτων
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
