Alfavita Newsroom Κάθε χρόνο, με αφορμή τον εορτασμό της μεγάλης δεσποτικής εορτής της 6ης Ιανουαρίου, επανέρχεται το ίδιο γλωσσικό ερώτημα: ποια είναι η σωστή γραφή, Θεοφάνεια ή Θεοφάνια;
Απάντηση στο ζήτημα έχει δώσει ο καθηγητής Γλωσσολογίας Γιώργος Μπαμπινιώτης, μέσα από παλαιότερη ανάρτησή του, διευκρινίζοντας ότι και οι δύο γραφές είναι ετυμολογικά αιτιολογημένες, όμως η μία θεωρείται προτιμότερη όταν αναφερόμαστε στην εορτή.
Σύμφωνα με τον κ. Μπαμπινιώτη, η λέξη Θεοφάνια (με -ι-) είναι η καταλληλότερη γραφή για τη συγκεκριμένη γιορτή, η οποία τιμά τη Βάπτιση του Χριστού και τη φανέρωση της Αγίας Τριάδας. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία, καθώς εντάσσεται σε μια μακρά γλωσσική και ιστορική παράδοση.
Όπως επισημαίνει, στην αρχαία Εκκλησία η λέξη Θεοφάνεια χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να δηλώσει τη Γέννηση και τη Βάπτιση του Χριστού ως κοινή εορτή. Τον 4ο αιώνα, όταν οι δύο εορτές διαχωρίστηκαν και η Γέννηση μεταφέρθηκε στις 25 Δεκεμβρίου, η ονομασία Θεοφάνια καθιερώθηκε για τη Βάπτιση, καθώς τότε «φανερώθηκε ο Θεός με τα τρία του πρόσωπα».
Η γραφή Θεοφάνεια (με -ει-) θεωρείται γλωσσικά ορθή όταν δηλώνει την έννοια ή την πράξη της φανέρωσης, καθώς προέρχεται από το επίθετο θεοφανής, κατά το ίδιο πρότυπο με λέξεις όπως διαφανής – διαφάνεια ή επιφανής – επιφάνεια.
Ωστόσο, για την ονομασία της εορτής σε ουδέτερο πληθυντικό γένος, ο καθηγητής τονίζει ότι είναι προτιμότερο να τηρείται η γραφή σε -ια, όπως συμβαίνει και με άλλες καθιερωμένες θρησκευτικές ή αρχαίες εορτές: τα Πύθια, τα Ίσθμια, τα Επιφάνια.
Με βάση αυτή τη διάκριση, το συμπέρασμα είναι σαφές: Όταν αναφερόμαστε στη γιορτή της 6ης Ιανουαρίου, η ενδεδειγμένη γραφή είναι «τα Θεοφάνια».
Η ανάρτηση Μπαμπινιώτη
ΓΕΝΕΘΛΙΕΣ ΕΥΧΕΣ
Πράγματι, αγαπητοί φίλοι, γεννήθηκα σαν σήμερα, των Φώτων, εξ ού και ... φωτισμένος. Την ίδια ημέρα γεννήθηκε κι ο γυιος μου ο Δημήτρης, κι αυτός .... φωτισμένος. Κατ' ευτυχή συγκυρίαν των Φώτων γεννήθηκε και ο Απόστολος Αρσάκης (Αρσσάκεια Σχολεία).
Σάς ευχαριστώ για τις ευχές σας, αντεπευχόμενος Κάθε Καλό και στους ευχομένους και σε όλους τους φίλους, τους ακολουθούντες και τις ακολουθούσες τις αναρτήσεις μου.
Θεία φώτιση στον δρόμο όλων μας.
Θεοφάνια, τα
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ Ως εκκλησιαστική εορτή η λ. αρχικά δήλωσε τη Γέννηση του Χριστού, η οποία στην αρχαία Εκκλησία εορταζόταν μαζί με τη Βάπτιση (6 Ιανουαρίου), πβ. Βασιλ. Εἰς τὴν Ἱερὰν Γέννησιν τοῦ Χριστοῦ, 31. 1473. 3-5: ὄνομα θώμεθα τῇ ἑορτῇ ἡμῶν Θεοφάνεια· ἑορτάσωμεν τὰ σωτήρια τοῦ κόσμου, τὴν γενέθλιον ἡμέραν τῆς ἀνθρωπότητος). Tον 4ο αι. οι δύο γιορτές χωρίστηκαν και η Γέννηση μεταφέρθηκε στις 25 Δεκεμβρίου, οπότε η λ. Θεοφάνια χρησιμοποιήθηκε για τη Βάπτιση τού Χριστού (και την αντίστοιχη εορτή), επειδή σε αυτήν φανερώθηκε ο Θεός με τα τρία του πρόσωπα (η Αγία Τριάδα).
Θεοφάνια ή Θεοφάνεια;
H εορτή των Θεοφανίων είναι προτιμότερο να γράφεται με -ι-: τα Θεοφάνια. Eκτός από τη γνωστή χριστιανική γιορτή των Θεοφανίων, τής βάπτισης δηλ. τού Xριστού και τής φανέρωσης τού Θεού, Θεοφάνια (τα), ήταν και αρχαία εορτή στους Δελφούς, όπου έδειχναν στους λάτρεις τού Aπόλλωνος το άγαλμά του. H γραφή Θεοφάνεια με -ει- δικαιολογείται ως δήλωση τής πράξης και ιδιότητας τού επιθ. θεοφανής: θεοφανής – θεοφάνεια, όπως διαφανής – διαφάνεια. Ωστόσο, προκειμένου για εορτή σε ουδέτερο γένος είναι προτιμότερο να τηρηθεί η γραφή σε -ια: τα Θεοφάνια· πβ. τα Πύθια, τα Ίσθμια, τα Eπιφάνια, αλλά η επιφάνεια από το επιφανής
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Σπίτι με 50 ευρώ το μήνα για δημόσιους υπαλλήλους: Το νέο πρόγραμμα που αλλάζει τα δεδομένα
Από ποια ώρα θα βρέχει σήμερα Τετάρτη στην Αττική
