Τις βασικές προτάσεις του για την Παιδεία, από το Νηπιαγωγείο μέχρι το Πανεπιστήμιο, παρουσιάζει το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού, «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», θέτοντας στο επίκεντρο την αναμόρφωση του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται σημαντικές αλλαγές στον τρόπο εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, με θεσμοθέτηση Εθνικού Απολυτηρίου και σταδιακή απεξάρτηση από τη μία τελική εξέταση, ανασχεδιασμός του Λυκείου, ενίσχυση της Ειδικής Αγωγής, μόνιμες προσλήψεις και διαφορετική προσέγγιση στην αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, με έμφαση στην επιμόρφωση και την παιδαγωγική υποστήριξη.
Κεντρική θέση καταλαμβάνουν επίσης η αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης, η προστασία του δημόσιου χαρακτήρα των Πανεπιστημίων και η αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων.
Το βασικό πολιτικό στίγμα του προγράμματος συνοψίζεται στην επιδίωξη μετάβασης από ένα εξετασιοκεντρικό σχολείο σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δίνει προτεραιότητα στην κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την ισότιμη πρόσβαση στη γνώση.
Το κόμμα περιγράφει τις προτάσεις του ως ένα «νέο κοινωνικό συμβόλαιο για τη δημόσια εκπαίδευση», χωρίς ωστόσο να εξειδικεύει στο συγκεκριμένο κείμενο το κόστος και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των παρεμβάσεων.
Ακολουθεί το πρόγραμμα για την Παιδεία του «Ελπίδα για τη Δημοκρατία»:
1. Πολιτικό στίγμα
Η Παιδεία είναι δημόσιο αγαθό και θεμέλιο της Δημοκρατίας. Δεν μπορεί να περιορίζεται σε έναν μηχανισμό αποστήθισης, εξετάσεων και κοινωνικής επιλογής. Οφείλει να μορφώνει ολοκληρωμένους ανθρώπους: σκεπτόμενους, δημιουργικούς, ελεύθερους, υπεύθυνους και ικανούς να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνική και δημοκρατική ζωή.
Το Κίνημα προτείνει την ανασυγκρότηση ενός ισχυρού, ποιοτικού και καθολικά προσβάσιμου δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος, από την προσχολική αγωγή έως το Πανεπιστήμιο, με ισονομία, συμπερίληψη, αξιοκρατία, πραγματική φροντίδα για τους μαθητές και ουσιαστική στήριξη των εκπαιδευτικών.
Κεντρικός στόχος είναι ένα σχολείο που καλλιεργεί γνώση, χαρακτήρα, κριτική σκέψη, ψυχική ανθεκτικότητα, κοινωνική ευθύνη, πολιτισμό και δημοκρατική συνείδηση.
2. Βασικές αρχές του προγράμματος
- Δημόσια, δωρεάν, ποιοτική Παιδεία για όλα τα παιδιά, χωρίς αποκλεισμούς και ταξικούς φραγμούς.
- Ολιστική ανάπτυξη του μαθητή: γνώση, σώμα, συναίσθημα, σχέσεις, δημιουργικότητα και προσωπική ευθύνη.
- Σεβασμός στη μοναδικότητα κάθε παιδιού, με αναγνώριση διαφορετικών ρυθμών, αναγκών και δυνατοτήτων.
- Βιωματική και δημιουργική μάθηση, που συνδέει τη γνώση με την πράξη, την εμπειρία και την πραγματική ζωή.
- Καλλιέργεια κριτικής σκέψης, επιστημονικού εγγραμματισμού και ικανότητας διάκρισης της αξιόπιστης πληροφορίας.
- Δημοκρατική συμμετοχή, διάλογος, συνεργασία, αλληλεγγύη και ενεργός πολιτειότητα μέσα στη σχολική κοινότητα.
- Σύνδεση σχολείου, οικογένειας, τοπικής κοινωνίας, πολιτισμού, εργασίας και σύγχρονων κοινωνικών αναγκών.
- Στήριξη των εκπαιδευτικών ως βασικών λειτουργών της δημόσιας Παιδείας.
3. Δημόσιο σχολείο με παιδαγωγικό νόημα
Η αναμόρφωση του σχολείου ξεκινά από την καθημερινή εμπειρία του μαθητή. Το σχολείο πρέπει να γίνει χώρος ασφάλειας, σχέσης, μάθησης, δημιουργίας και συμμετοχής, όχι χώρος άγχους, φόβου και μηχανικής επίδοσης.
Προσχολική αγωγή
- Έμφαση στο παιχνίδι, στη σωματική και συναισθηματική ανάπτυξη, στη γλώσσα, στη φαντασία και στη συνεργασία.
- Αποφυγή της πρόωρης σχολειοποίησης και της πίεσης για τυπικές επιδόσεις πριν από την κατάλληλη ηλικία.
- Συνεργασία νηπιαγωγών, γονέων και ειδικών για έγκαιρη πρόληψη, χωρίς στιγματισμό.
- Μικρότερα τμήματα και ενίσχυση με πρόσθετο παιδαγωγικό ή υποστηρικτικό προσωπικό όπου χρειάζεται.
Δημοτικό σχολείο
- Ισχυρή βάση στη γλώσσα, στα μαθηματικά, στις φυσικές επιστήμες και στην κατανόηση του κόσμου μέσα από βιωματικές δραστηριότητες.
- Ενίσχυση της φιλαναγνωσίας, της τέχνης, της μουσικής, του θεάτρου, της κίνησης, της φύσης και της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
- Μετάβαση από τη βαθμοκεντρική λογική σε περιγραφική ανατροφοδότηση, ιδίως στις μικρές τάξεις.
- Περιορισμός της υπερβολικής κατ’ οίκον εργασίας, ώστε το παιδί να έχει χρόνο για παιχνίδι, ξεκούραση, οικογένεια και δημιουργική ζωή.
Γυμνάσιο
- Μετατροπή του Γυμνασίου σε βαθμίδα ουσιαστικής μετάβασης, αυτογνωσίας και ανάπτυξης ταυτότητας.
- Εισαγωγή σταθερού πεδίου εργασίας για τον εαυτό, τις σχέσεις, την επικοινωνία, τα όρια, την ψηφιακή ζωή, τη σχολική βία και την ψυχική ανθεκτικότητα.
- Ενίσχυση της κριτικής σκέψης, των projects, της επιστημονικής μεθόδου και της σύνδεσης της γνώσης με κοινωνικά και τοπικά ζητήματα.
- Σχολική διαμεσολάβηση, συμβούλια τάξης και συμμετοχικές διαδικασίες, ώστε η δημοκρατία να βιώνεται στην πράξη.
Λύκειο
- Ανασχεδιασμός του Λυκείου ώστε να πάψει να λειτουργεί αποκλειστικά ως προθάλαμος των Πανελληνίων.
- Α΄ Λυκείου ως τάξη διερεύνησης ενδιαφερόντων, γενικής παιδείας, δεξιοτήτων και αυτογνωσίας.
- Β΄ Λυκείου ως τάξη σταδιακής κατεύθυνσης, με επιλογές, ερευνητικές εργασίες και σύνδεση με επιστημονικά πεδία.
- Γ΄ Λυκείου με λιγότερη άχρηστη ύλη, ουσιαστική καθοδήγηση, ψυχολογική υποστήριξη και προετοιμασία για τη μετάβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
- Συμβουλευτική σταδιοδρομίας σε όλες τις τάξεις και πρόγραμμα δημοκρατικής παιδείας με έμφαση στο κράτος δικαίου, τα δικαιώματα και τη δημόσια ευθύνη.
4. Νέο σύστημα εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
Το Κίνημα προτείνει τη σταδιακή αποδέσμευση της πρόσβασης στα Πανεπιστήμια από την αποκλειστική εξάρτηση από μία τελική εξέταση. Στόχος δεν είναι η κατάργηση κάθε μορφής αξιολόγησης, αλλά η υπέρβαση της μονοδιάστατης, εξαντλητικής και βαθμοκεντρικής λογικής.
- Θεσμοθέτηση ισχυρού Εθνικού Απολυτηρίου, που θα αποτυπώνει συνολικά τη μαθησιακή πορεία του μαθητή στο Λύκειο.
- Θεματικές εξετάσεις ανά επιστημονικό πεδίο, με έμφαση στην κατανόηση, τη σύνθεση και την εφαρμογή της γνώσης.
- Ατομικός φάκελος μαθητή, βασισμένος κυρίως σε εργασίες και δράσεις που οργανώνονται μέσα στο δημόσιο σχολείο.
- Κοινωνικά και ειδικά κριτήρια για την αντιστάθμιση ανισοτήτων και τη στήριξη μαθητών με αναπηρία, χρόνιες παθήσεις ή σοβαρές κοινωνικές δυσκολίες.
- Πολλαπλές διαδρομές πρόσβασης για αποφοίτους γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, εργαζόμενους, ενήλικες και μαθητές με ειδικές ανάγκες.
- Ισχυρές δικλείδες διαφάνειας, κοινά κριτήρια, εξωτερική εποπτεία και προστασία από αυθαιρεσία ή κοινωνικές ανισότητες.
5. Ειδική αγωγή και συμπεριληπτική εκπαίδευση
Κανένα παιδί δεν πρέπει να μένει χωρίς υποστήριξη, χωρίς κατάλληλο σχολικό περιβάλλον, χωρίς προσβάσιμο υλικό και χωρίς πραγματική δυνατότητα συμμετοχής στη σχολική ζωή.
Η ειδική αγωγή αναβαθμίζεται ως ισότιμος πυλώνας του δημόσιου σχολείου και όχι ως περιθωριακή ή υποδεέστερη δομή.
- Κάθε σχολείο γειτονιάς πρέπει να μπορεί να υποδέχεται μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, με προσβάσιμες υποδομές, διαφοροποιημένη διδασκαλία και σταθερή υποστήριξη.
- Καθιερώνεται έγκαιρη ανίχνευση και πρώιμη παρέμβαση από την προσχολική ηλικία.
- Συγκροτούνται διεπιστημονικές ομάδες υποστήριξης, με εκπαιδευτικούς, ειδικούς παιδαγωγούς, σχολικούς ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και άλλο αναγκαίο προσωπικό.
- Η παράλληλη στήριξη παρέχεται έγκαιρα και σταθερά, με στόχο την ένταξη, την αυτονομία και τη συμμετοχή του μαθητή.
- Τα ειδικά σχολεία, τα ΕΕΕΕΚ και τα ΕΝΕΕΓΥΛ αναβαθμίζονται, με σύγχρονες υποδομές, πλήρη στελέχωση και σύνδεση με την αυτονομία, την κοινότητα και την ενήλικη ζωή.
- Δημιουργία και ενίσχυση εξειδικευμένων δημόσιων δομών για μαθητές με αυτισμό, σύνθετες αναπτυξιακές δυσκολίες, σοβαρές αναπηρίες ή χρόνιες παθήσεις.
- Πλήρης εκπαιδευτική κάλυψη των παιδιών που νοσηλεύονται ή παραμένουν στο σπίτι για λόγους υγείας, με νοσοκομειακή, κατ’ οίκον και εξ αποστάσεως υποστήριξη, ώστε κανένα παιδί να μη μένει εκτός μαθησιακής και κοινωνικής ζωής.
- Τα ΚΕΔΑΣΥ ενισχύονται ώστε να λειτουργούν όχι μόνο διαγνωστικά, αλλά και υποστηρικτικά για σχολεία, οικογένειες και εκπαιδευτικούς.
6. Εκπαιδευτικό υλικό και σχολικό βιβλίο
- Το έντυπο βιβλίο παραμένει βασικό παιδαγωγικό εργαλείο, ιδίως στις μικρότερες ηλικίες και στη μελέτη σύνθετων κειμένων.
- Το ψηφιακό βιβλίο λειτουργεί συμπληρωματικά και ενισχύει την προσβασιμότητα, χωρίς να αντικαθιστά άκριτα το έντυπο.
- Όλο το εκπαιδευτικό υλικό σχεδιάζεται με αρχές καθολικού σχεδιασμού: έντυπη, ψηφιακή, ακουστική, μεγαλογράμματη, Braille ή άλλη προσβάσιμη μορφή όπου χρειάζεται.
- Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες, αναπηρίες, αισθητηριακές ή κινητικές δυσκολίες, χρόνια νοσήματα ή ανάγκες επικοινωνίας έχουν πρόσβαση σε προσαρμοσμένο υλικό και υποστηρικτική τεχνολογία.
7. Επαγγελματική εκπαίδευση
- Η επαγγελματική εκπαίδευση αναβαθμίζεται ως ισότιμη και ποιοτική εκπαιδευτική διαδρομή, όχι ως επιλογή δεύτερης κατηγορίας.
- Τα ΕΠΑΛ και οι επαγγελματικές σχολές συνδέονται με τις ανάγκες της τοπικής οικονομίας, της τεχνολογίας, της προστασίας του περιβάλλοντος και της κοινωνικής χρησιμότητας.
- Ενισχύονται εργαστήρια, υποδομές και εξοπλισμός, ώστε οι μαθητές να εκπαιδεύονται σε σύγχρονες συνθήκες.
- Η πρακτική άσκηση αποκτά πραγματική εκπαιδευτική αξία, με κανόνες προστασίας, εποπτεία και αξιοπρεπείς όρους.
- Δημιουργούνται διαδρομές συνέχειας προς ανώτερες σπουδές, πιστοποιήσεις, εξειδικεύσεις και αξιοπρεπή εργασία.
8. Στήριξη εκπαιδευτικών και ουσιαστική αποτίμηση του έργου τους
Η δημόσια Παιδεία δεν μπορεί να αλλάξει χωρίς τους εκπαιδευτικούς. Αντί για τιμωρητική, γραφειοκρατική και προσχηματική αξιολόγηση, χρειάζεται ένα σύστημα επαγγελματικής ανάπτυξης, παιδαγωγικής ανατροφοδότησης και ουσιαστικής στήριξης.
- Μεντορική υποστήριξη για νέους εκπαιδευτικούς και ομάδες αναστοχασμού μέσα στις σχολικές μονάδες.
- Συστηματική επιμόρφωση σε βιωματική μάθηση, διαφοροποιημένη διδασκαλία, ειδική αγωγή, ψυχική υγεία, διαχείριση τάξης, σχολική βία και ψηφιακές δεξιότητες.
- Καθιέρωση ατομικού φακέλου επαγγελματικής ανάπτυξης εκπαιδευτικού, όπου θα καταγράφονται επιμορφώσεις, δράσεις, παιδαγωγικές καινοτομίες, συνεργασίες και προσωπικοί στόχοι βελτίωσης.
- Ενεργός ρόλος του σχολικού ψυχολόγου και των υποστηρικτικών ειδικοτήτων στην κατανόηση της δυναμικής της τάξης και στη στήριξη των εκπαιδευτικών.
- Αποτίμηση της σχολικής μονάδας με βάση τις ανάγκες, τους πόρους, το κοινωνικό πλαίσιο και την πραγματική πρόοδο, όχι με οριζόντιες συγκρίσεις.
- Σύνδεση κάθε διαδικασίας αποτίμησης με πραγματικά μέτρα: επιμόρφωση, εποπτεία, λιγότερη γραφειοκρατία, καλύτερες συνθήκες εργασίας και επιστημονικά εργαλεία.
- Αναγνώριση του εκπαιδευτικού ως βασικού λειτουργού της δημόσιας Παιδείας, με αξιοπρεπείς αποδοχές, θεσμική προστασία και συμμετοχή στον σχεδιασμό πολιτικών.
9. Τριτοβάθμια δημόσια εκπαίδευση
Το δημόσιο Πανεπιστήμιο αποτελεί φυσική συνέχεια ενός ισχυρού δημόσιου σχολείου: χώρο ελεύθερης γνώσης, έρευνας, κοινωνικής κινητικότητας, δημοκρατικής συμμετοχής και παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας.
- Σταθερή δημόσια χρηματοδότηση, ενίσχυση υποδομών, εργαστηρίων, βιβλιοθηκών, ψηφιακών συστημάτων και φοιτητικών υπηρεσιών.
- Προστασία του δημόσιου χαρακτήρα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης ως κοινωνικού αγαθού και όχι ως εμπορεύματος.
- Ενίσχυση βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας, διεπιστημονικότητας και σύνδεσης της γνώσης με τις ανάγκες της κοινωνίας.
- Αναμόρφωση προγραμμάτων σπουδών με ουσιαστική κατανόηση, εργαστηριακή εμπειρία, πρακτική άσκηση, έρευνα και ακαδημαϊκή καθοδήγηση.
- Φοιτητική μέριμνα: στέγαση, σίτιση, υποτροφίες, ψυχολογική υποστήριξη και ειδική μέριμνα για φοιτητές με αναπηρία, χρόνιες παθήσεις ή κοινωνικές δυσκολίες.
- Σύνδεση Πανεπιστημίου, κοινωνίας και παραγωγής χωρίς υποταγή στην αγορά ή σε ιδιωτικά συμφέροντα.
- Στήριξη μεταπτυχιακών σπουδών, διδακτορικής έρευνας και νέων επιστημόνων με υποτροφίες, αξιοπρεπείς όρους και θεσμική προστασία.
- Αξιολόγηση των ιδρυμάτων με στόχο τη βελτίωση, τη διαφάνεια και την υποστήριξη, όχι την τιμωρία ή την άνιση χρηματοδότηση.
10. Οικονομική και θεσμική δέσμευση
- Γενναία και σταθερή δημόσια χρηματοδότηση της Παιδείας, με διαφανή κριτήρια και βάση τις πραγματικές ανάγκες κάθε βαθμίδας.
- Μόνιμες προσλήψεις εκπαιδευτικών και υποστηρικτικού προσωπικού, ώστε να σταματήσει η διαρκής υποστελέχωση των σχολείων και των Πανεπιστημίων.
- Αντιμετώπιση περιφερειακών και κοινωνικών ανισοτήτων, ώστε κανένα παιδί και κανένας νέος να μη στερείται δυνατότητες λόγω τόπου κατοικίας, οικογενειακού εισοδήματος ή αναπηρίας.
- Διαφάνεια, λογοδοσία και συμμετοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας στον σχεδιασμό, στην εφαρμογή και στην αποτίμηση των πολιτικών.
Συμπέρασμα
Το προτεινόμενο πρόγραμμα Παιδείας υπηρετεί ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για τη δημόσια εκπαίδευση: ένα σχολείο και ένα Πανεπιστήμιο που δεν αναπαράγουν φόβο, ανισότητες και αποκλεισμούς, αλλά καλλιεργούν γνώση, ελευθερία, ευθύνη, αξιοπρέπεια, δημοκρατική συνείδηση και προοπτική ζωής.
Η Παιδεία που προτείνουμε δεν περιλαμβάνει απλώς αλλαγή μαθημάτων ή εξετάσεων. Αποτελεί αλλαγή προσανατολισμού: από την αποστήθιση στη σκέψη, από την πίεση στη στήριξη, από τον αποκλεισμό στη συμμετοχή, από τη διαχείριση της κρίσης στην αναγέννηση της δημόσιας εκπαίδευσης.
