Με αφορμή την ανακοίνωση των βάσεων, η οποία έδωσε τέλος στην αγωνία χιλιάδων μαθητών που συμμετείχαν στις Πανελλαδικές Εξετάσεις, υπάρχουν κάποια κρίσιμα ζητήματα που επιβάλλεται να γνωστοποιηθούν. Το κυριότερο από αυτά αφορά τον τρόπο εξέτασης του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας (Έκθεσης), ο οποίος αποδεικνύεται διαχρονικά αναξιόπιστος και άδικος.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του προβλήματος, αρκεί να σκεφτούμε δύο συμμαθητές και φίλους μου οι οποίοι σε όλη τη διάρκεια της Γ΄ Λυκείου είχαν σχεδόν πανομοιότυπες, υψηλές επιδόσεις στα γραπτά της Έκθεσης. Στις Πανελλαδικές, ωστόσο, ο ένας βαθμολογήθηκε με 14,8 και ο άλλος με 17,7. Δύο ισάξιοι μαθητές βρέθηκαν να χωρίζονται από σχεδόν τρεις μονάδες σε ένα μόνο μάθημα – μια απόσταση ικανή να αλλάξει ολόκληρη την ακαδημαϊκή τους πορεία.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι κάθε χρόνο παρατηρούνται χαοτικές αποκλίσεις ακόμη και μεταξύ των δύο βαθμολογητών του ίδιου γραπτού. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου ένα γραπτό βαθμολογήθηκε με 19 από τον πρώτο βαθμολογητή και με 11 από τον δεύτερο. Είναι πλέον κοινός τόπος ότι η απόκλιση στη βαθμολόγηση της Έκθεσης ξεπερνά με τεράστια διαφορά κάθε άλλο μάθημα του εξεταστικού συστήματος. Κάθε χρόνο, μέτρια ή κακά γραπτά εκτοξεύονται σε δυσθεώρητες βαθμολογίες προς έκπληξη των ίδιων των υποψηφίων, ενώ εξαιρετικά δοκίμια καταποντίζονται από την υποκειμενική ματιά του εκάστοτε διορθωτή.
Αυτή η αβεβαιότητα δεν είναι μια θεωρητική διαπίστωση· είναι κάτι που βίωσα και ο ίδιος. Ως μαθητής που αφιέρωσα χρόνο και διάβασα συστηματικά, άκουσα τους καθηγητές μου μετά τις εξετάσεις –συζητώντας τα σημεία του γραπτού μου– να με διαβεβαιώνουν ότι θα πάω καλά. Ωστόσο, όταν βγήκαν τα αποτελέσματα, η βαθμολογία μου στην Έκθεση ήταν 13. Δεν γράφω τα παραπάνω έχοντας κάποιο απωθημένο ούτε επειδή προσπαθώ να προβάλλω τον εαυτό μου. Στο τέλος, κατάφερα να περάσω πρώτος στο Τμήμα Εφαρμοσμένων Μαθηματικών στο Ηράκλειο με 17.900 μόρια, επομένως δεν έχω κανένα προσωπικό όφελος από όλη αυτή την ιστορία. Ο μόνος λόγος που μοιράζομαι αυτή την εμπειρία είναι γιατί δεν θέλω να αδικηθεί ξανά κανένας μαθητής. Κανένας νέος άνθρωπος δεν πρέπει να βλέπει τους κόπους του να κρίνονται από αστάθμητους και υποκειμενικούς παράγοντες.
Τι πρέπει να γίνει;
Να αναμορφωθεί ριζικά ο τρόπος εξέτασης του μαθήματος, ώστε να διασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή αντικειμενικότητα. Αν κάτι τέτοιο κριθεί ανέφικτο λόγω της φύσης του αντικειμένου, η Έκθεση πρέπει να παύσει να αποτελεί πανελλαδικώς εξεταζόμενο μάθημα. Αυτή η θέση δεν εκφράζει μεμονωμένες φωνές, αλλά αποτελεί την αγωνία χιλιάδων μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών, συμπεριλαμβανομένων πολλών φιλολόγων.
Συνήθως, ο αντίλογος σε μια τέτοια πρόταση είναι ο εξής: «Μα η Έκθεση εξετάζει τη γλώσσα μας, δεν γίνεται να καταργηθεί από τις Πανελλήνιες». Η απάντηση σε αυτό είναι ξεκάθαρη: Το μάθημα της Έκθεσης, όπως ακριβώς εξετάζεται σήμερα, δεν ελέγχει την «καθαρή» γνώση της ελληνικής γλώσσας, αλλά την υποκειμενική ικανότητα έκφρασης ιδεών και επιχειρημάτων υπό ασφυκτική πίεση χρόνου. Αναμφίβολα, η ικανότητα αυτή είναι μια δεξιότητα που κάθε άνθρωπος οφείλει να καλλιεργεί. Ωστόσο, οι Πανελλαδικές δεν είναι απλώς μια διαδικασία γενικής μόρφωσης ή καλλιέργειας δεξιοτήτων. Οι Πανελλαδικές είναι ένας διαγωνισμός, όπου 90.000 μαθητές διεκδικούν γύρω στις 70.000 θέσεις στα πανεπιστήμια. Για να είναι ένας τέτοιος διαγωνισμός δίκαιος και αδιάβλητος, οι συμμετέχοντες οφείλουν να κρίνονται με αντικειμενικά κριτήρια και όχι με βάση το προσωπικό γούστο, τις διαθέσεις ή τα στερεότυπα του κάθε βαθμολογητή.
Η Έκθεση παραμένει μια ανοιχτή πληγή που μαστίζει γενιές υποψηφίων. Είναι επιτακτική ανάγκη το Υπουργείο Παιδείας να αναλάβει επιτέλους δράση.
Γιώργος Αντωνάκης
Πρώτος εισακτέος στο Τμήμα Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Ηρακλείου με 17.900 μόρια
