Πόσες φορές χρησιμοποιούμε καθημερινές ελληνικές λέξεις χωρίς να γνωρίζουμε ότι η ιστορία τους ξεκινά χιλιάδες χρόνια πριν; Η ελληνική γλώσσα κρύβει μικρούς γλωσσικούς θησαυρούς, καθώς πολλές εκφράσεις και λέξεις που ακούμε και λέμε σήμερα έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα. Κάποιες από αυτές διατηρούν σχεδόν αναλλοίωτη τη σημασία τους, ενώ άλλες έχουν αλλάξει διαδρομή μέσα στους αιώνες, χωρίς να χάσουν τη σύνδεσή τους με το παρελθόν.
Μια ενδιαφέρουσα λίστα με δέκα τέτοιες λέξεις παρουσιάζει η Πόπη Παπαπετροπούλου, αποκαλύπτοντας τις αρχαίες καταβολές όρων που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας επικοινωνία. Από τη λέξη «φρην», που συνδέεται με το μυαλό, μέχρι το «φάος», από το οποίο προέρχεται η «φαεινή» ιδέα, οι γλωσσικές εκπλήξεις είναι πολλές.
10 αρχαίες λέξεις που χρησιμοποιούμε μέχρι σήμερα
1. Φρην – Το μυαλό
Στην αρχαία ελληνική γλώσσα η λέξη «φρην» σήμαινε τον νου και τη σκέψη. Από την ίδια ρίζα προέρχονται λέξεις που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται, όπως «φρενοκομείο», «φρενοβλαβής» και η έκφραση «σώας τας φρένας».
2. Αυδή – Η φωνή
Η «αυδή» ήταν η φωνή στην αρχαιότητα. Η λέξη επιβιώνει μέχρι σήμερα μέσα από το επίθετο «άναυδος», που περιγράφει κάποιον ο οποίος μένει άφωνος από έκπληξη.
3. Ύλη – Το δάσος
Μπορεί σήμερα να συνδέουμε την ύλη κυρίως με το υλικό από το οποίο αποτελείται κάτι, όμως στην αρχαία ελληνική σήμαινε και το δάσος. Από αυτή τη σημασία προέρχονται λέξεις όπως «υλοτόμος» και «υλοτομία».
4. Φάος – Το φως
Το «φάος» ήταν η αρχαία λέξη για το φως. Η παρουσία της διακρίνεται ακόμη σε λέξεις όπως «φαεινός», αλλά και στην έκφραση «φαεινή ιδέα».
5. Δόρπος – Το δείπνο
Στην αρχαιότητα, «δόρπος» ονομαζόταν το δείπνο, δηλαδή το γεύμα. Από την ίδια γλωσσική ρίζα προέρχεται το σημερινό «επιδόρπιο», η λέξη που χρησιμοποιούμε για το γλυκό ή το φαγητό που ακολουθεί το κυρίως γεύμα.
6. Δέρκομαι – Βλέπω
Το αρχαίο ρήμα «δέρκομαι» σήμαινε βλέπω ή παρατηρώ. Από αυτό προέρχεται η λέξη «οξυδερκής», που χρησιμοποιούμε για έναν άνθρωπο με οξεία αντίληψη και παρατηρητικότητα.
7. Πέλωρ – Το τέρας
Η λέξη «πέλωρ» χρησιμοποιούνταν στην αρχαιότητα για να περιγράψει ένα τεράστιο ή τερατώδες πλάσμα. Η γλωσσική της συνέχεια βρίσκεται στη λέξη «πελώριος», που περιγράφει κάτι εξαιρετικά μεγάλο.
8. Θαμαί – Πολλές φορές
Το «θαμαί» ήταν αρχαίο επίρρημα που σήμαινε «συχνά» ή «πολλές φορές». Από αυτό προέρχεται ο «θαμώνας», δηλαδή το πρόσωπο που επισκέπτεται συχνά έναν συγκεκριμένο χώρο.
9. Βρύχια – Τα βαθιά νερά
Η αρχαία λέξη «βρύχια» αναφερόταν στα βαθιά νερά. Σήμερα τη συναντάμε στο σύνθετο «υποβρύχιο», που περιγράφει κάτι το οποίο βρίσκεται ή κινείται κάτω από την επιφάνεια του νερού.
10. Λας – Η πέτρα
Στην αρχαία ελληνική γλώσσα «λας» σήμαινε την πέτρα. Από αυτή τη λέξη προέρχεται το «λατομείο», ο χώρος όπου γίνεται η εξόρυξη και η επεξεργασία της πέτρας.
Και μία ακόμη λέξη με μυθολογική ιστορία: Ο λαός
Η λίστα κλείνει με μια αναφορά στην αρχαία μυθολογία. Σύμφωνα με τον μύθο του κατακλυσμού, ο Δευκαλίωνας και η σύζυγός του Πύρρα, αφού σώθηκαν από τα νερά, άρχισαν να ρίχνουν πίσω τους πέτρες, από τις οποίες δημιουργήθηκαν ξανά οι άνθρωποι. Από τις πέτρες που έριχνε ο Δευκαλίωνας γεννήθηκαν άνδρες και από εκείνες της Πύρρας γυναίκες.
Η λέξη «λαός» συνδέεται, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη μυθολογική αφήγηση, με το αρχαίο «λας», δηλαδή την πέτρα.
Η ελληνική γλώσσα, τελικά, είναι γεμάτη εκπλήξεις: λέξεις που χρησιμοποιούμε αυθόρμητα κρύβουν πίσω τους αιώνες ιστορίας, μύθους και διαδρομές που αξίζει να ανακαλύψουμε.
