Χρήστος Κάτσικας Τα τελευταία χρόνια έχει παγιωθεί μια σχεδόν αδιαμφισβήτητη πεποίθηση στην ελληνική κοινωνία: ότι χωρίς φροντιστήριο ή ιδιαίτερα μαθήματα, η επιτυχία στις Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι σχεδόν αδύνατη. Τα στοιχεία φαίνεται να ενισχύουν αυτή την αντίληψη — με οκτώ στους δέκα μαθητές να δηλώνουν ότι δεν θα τα κατάφερναν χωρίς εξωσχολική υποστήριξη.
Όμως, το ερώτημα παραμένει: είναι πράγματι το φροντιστήριο το «κλειδί» της επιτυχίας ή μήπως πρόκειται για μια συλλογική πεποίθηση που αναπαράγεται χωρίς να αμφισβητείται;
Η σύγχυση αιτίας και αποτελέσματος
Το γεγονός ότι η πλειονότητα των μαθητών καταφεύγει στα φροντιστήρια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτά αποτελούν την αιτία της επιτυχίας. Αντίθετα, μπορεί να αντανακλά μια βαθύτερη ανασφάλεια απέναντι στο ίδιο το εξεταστικό σύστημα.
Οι μαθητές και οι οικογένειές τους επενδύουν σε φροντιστήρια όχι επειδή το σχολείο δεν μπορεί να τους προετοιμάσει, αλλά επειδή φοβούνται ότι ίσως δεν επαρκεί. Πρόκειται για μια «ασφάλεια κινδύνου», μια παράλληλη επένδυση που λειτουργεί ενισχυτικά — όχι υποκαθιστώντας απαραίτητα το σχολείο.
Παρά την κυριαρχία της φροντιστηριακής εκπαίδευσης, η ουσιαστική βάση της γνώσης εξακολουθεί να τίθεται στο σχολείο. Εκεί οι μαθητές έρχονται σε επαφή με το σύνολο των γνωστικών αντικειμένων, αναπτύσσουν κριτική σκέψη και αποκτούν τις θεμελιώδεις δεξιότητες που απαιτούνται για οποιαδήποτε μορφή εξέτασης.
Το φροντιστήριο, από την άλλη, επικεντρώνεται κυρίως στην τεχνική της εξέτασης: στην επίλυση τυποποιημένων θεμάτων, στην εξοικείωση με τη μορφή των εξετάσεων και στη στοχευμένη επανάληψη. Δεν αντικαθιστά τη γνώση — τη συμπληρώνει.
Ένα σύστημα που ενισχύει την εξάρτηση
Η δομή των Πανελλαδικών Εξετάσεων, με την έμφαση σε συγκεκριμένα μαθήματα και σε συγκεκριμένο τύπο θεμάτων, ενισχύει τη ζήτηση για φροντιστήρια. Όταν η επιτυχία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εξοικείωση με τη «λογική» των εξετάσεων, είναι φυσικό οι μαθητές να αναζητούν επιπλέον προετοιμασία.
Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί απόδειξη αδυναμίας του σχολείου, αλλά ένδειξη ότι το ίδιο το εξεταστικό σύστημα ευνοεί τη συμπληρωματική εκπαίδευση.
Το κόστος της αντίληψης
Η πεποίθηση ότι το φροντιστήριο είναι απαραίτητο έχει και σοβαρές κοινωνικές συνέπειες. Δημιουργεί ένα περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού και ενισχύει τις ανισότητες, καθώς η πρόσβαση σε ποιοτική εξωσχολική υποστήριξη εξαρτάται από την οικονομική δυνατότητα της οικογένειας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα χαμηλότερα εισοδήματα δαπανούν δυσανάλογο ποσοστό των πόρων τους για φροντιστήρια, επιβεβαιώνοντας ότι η επιτυχία δεν είναι μόνο θέμα προσπάθειας, αλλά και οικονομικής αντοχής.
Μια διαφορετική οπτική
Αντί να αντιμετωπίζουμε το φροντιστήριο ως το «κλειδί» της επιτυχίας, ίσως είναι πιο ακριβές να το δούμε ως σύμπτωμα ενός συστήματος που έχει μετατοπίσει το κέντρο βάρους εκτός σχολείου.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να ενισχυθεί περαιτέρω η φροντιστηριακή εκπαίδευση, αλλά να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στο δημόσιο σχολείο. Να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο όπου η συστηματική δουλειά μέσα στην τάξη θα επαρκεί για την επίτευξη των στόχων των μαθητών.
Γιατί αν το «κλειδί» της επιτυχίας βρίσκεται αποκλειστικά έξω από το σχολείο, τότε το πρόβλημα δεν είναι οι μαθητές — είναι το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Γιατί η ώρα έχει 60 λεπτά: Η αρχαία απόφαση που «ρυθμίζει» ακόμη τη ζωή μας
Υπ. Παιδείας: Καταβολή αποζημίωσης σε εκπαιδευτικό μετά από 14 χρόνια. Ο λόγος
Σχολεία: Πέντε μέρες χωρίς μαθήματα μετά το Πάσχα - Το πρόγραμμα
