Η μεταβίβαση μιας περιουσίας από γονείς σε παιδιά δεν φορολογείται με τον ίδιο τρόπο είτε γίνεται όσο οι γονείς βρίσκονται στη ζωή είτε μετά τον θάνατό τους. Και αυτή ακριβώς η διαφορά μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για το ποσό που τελικά θα καταλήξει στην οικογένεια.
Στην Ελλάδα, το φορολογικό πλαίσιο προβλέπει διαφορετικά αφορολόγητα όρια για κληρονομιές και γονικές παροχές, με τη δεύτερη περίπτωση να είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή όταν πρόκειται για μεταβίβαση περιουσίας από γονέα σε παιδί.
Το αφορολόγητο της κληρονομιάς
Για τους κληρονόμους της Α’ κατηγορίας –δηλαδή σύζυγο, μέρος συμφώνου συμβίωσης, παιδιά, εγγόνια και γονείς– το αφορολόγητο όριο στην κληρονομιά ανέρχεται σε 150.000 ευρώ ανά δικαιούχο.
Για το ποσό που υπερβαίνει το αφορολόγητο εφαρμόζεται κλιμακωτή φορολογία: 1% για το τμήμα έως τις 300.000 ευρώ, 5% για το τμήμα έως τις 600.000 ευρώ και 10% για το υπόλοιπο.
Υπάρχει, ωστόσο, ειδική πρόβλεψη για τον επιζώντα σύζυγο, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, καθώς και για ανήλικα παιδιά, όπου το αφορολόγητο μπορεί να φτάσει τις 400.000 ευρώ.
Το μεγάλο «μπόνους» στις γονικές παροχές
Εντελώς διαφορετική είναι η εικόνα όταν η περιουσία μεταβιβάζεται εν ζωή.
Από την 1η Οκτωβρίου 2021, το αφορολόγητο για γονικές παροχές και δωρεές μεταξύ γονέων και παιδιών ανέρχεται σε 800.000 ευρώ.
Το όριο αφορά κάθε ζεύγος γονέα και παιδιού και, για τη μεταβίβαση χρημάτων, υπάρχει συγκεκριμένη προϋπόθεση: τα χρήματα πρέπει να μεταφερθούν μέσω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Σε διαφορετική περίπτωση, όταν δηλαδή η χρηματική δωρεά γίνει με τρόπο που δεν πληροί τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, εφαρμόζεται διαφορετική φορολογική μεταχείριση.
Με απλά λόγια, η ελληνική νομοθεσία δημιουργεί μια πολύ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «σου το μεταβιβάζω όσο ζω» και στο «θα το κληρονομήσεις όταν φύγω».
Για τις οικογένειες που διαθέτουν κυρίως ακίνητη περιουσία, το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σημαντικό. Η απαλλαγή πρώτης κατοικίας μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να λειτουργήσει επιπλέον, με τα όρια να διαφοροποιούνται ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση του δικαιούχου. Η απαλλαγή μπορεί να καλύπτει, μαζί με την κατοικία, και συγκεκριμένους βοηθητικούς χώρους, όπως αποθήκη και θέση στάθμευσης.
Στη γονική παροχή, πάντως, ισχύουν ειδικοί κανόνες και προϋποθέσεις, γι' αυτό κάθε περίπτωση χρειάζεται ξεχωριστό έλεγχο πριν από οποιαδήποτε μεταβίβαση.
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην Ελλάδα, όπου μεγάλο μέρος της οικογενειακής περιουσίας βρίσκεται σε ακίνητα. Ένα σπίτι, άλλωστε, δεν μπορεί να «σπάσει» εύκολα σε μικρότερα κομμάτια ώστε να προσαρμοστεί στα φορολογικά όρια. Η αξία του ακινήτου, ο αριθμός των κληρονόμων, η σχέση τους με τον ιδιοκτήτη και ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η μεταβίβαση μπορούν να αλλάξουν σημαντικά την τελική φορολογική επιβάρυνση.
Το αμερικανικό παράδειγμα είναι σε άλλη κλίμακα
Η εικόνα στις ΗΠΑ είναι εντελώς διαφορετική ως προς τα ποσά. Το ομοσπονδιακό αφορολόγητο για κληρονομιές και δωρεές διαμορφώνεται από το 2026 στα 15 εκατομμύρια δολάρια ανά άτομο, ενώ για ένα ζευγάρι το συνολικό όριο μπορεί να φτάσει τα 30 εκατομμύρια δολάρια.
Πρόκειται για ποσά που αφορούν κυρίως πολύ μεγάλες περιουσίες και δεν μπορούν να συγκριθούν άμεσα με τα ελληνικά δεδομένα. Η αμερικανική συζήτηση, ωστόσο, αναδεικνύει ένα κοινό ζήτημα: ο τρόπος με τον οποίο φορολογείται η μεταβίβαση της περιουσίας επηρεάζει το πότε και πώς μια οικογένεια αποφασίζει να την παραδώσει στην επόμενη γενιά.
Στις ΗΠΑ, μάλιστα, η συζήτηση γίνεται εν μέσω μιας τεράστιας αναμενόμενης μεταφοράς πλούτου από τις παλαιότερες γενιές στους κληρονόμους τους. Οι εκτιμήσεις για το συνολικό ύψος αυτής της μεταβίβασης διαφέρουν σημαντικά, γεγονός που δείχνει πόσο δύσκολο είναι να υπολογιστεί με ακρίβεια ο πλούτος που θα περάσει τελικά στην επόμενη γενιά.
Το βασικό που πρέπει να γνωρίζουν οι οικογένειες
Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα 150.000 ευρώ της κληρονομιάς και στα 800.000 ευρώ της γονικής παροχής κάνει τον χρόνο της μεταβίβασης ιδιαίτερα σημαντικό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε οικογένεια πρέπει αυτομάτως να προχωρήσει σε γονική παροχή. Υπάρχουν παράγοντες που πρέπει να εξεταστούν, όπως η αξία και το είδος της περιουσίας, ο αριθμός των δικαιούχων, η χρήση του ακινήτου, η πρώτη κατοικία και οι φορολογικές και συμβολαιογραφικές επιβαρύνσεις.
Σημαίνει όμως ότι η κληρονομιά δεν είναι η μοναδική επιλογή για τη μεταβίβαση μιας περιουσίας. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο οικογενειακός προγραμματισμός όσο ο ιδιοκτήτης βρίσκεται εν ζωή μπορεί να έχει σημαντικές φορολογικές διαφορές.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο: δεν έχει σημασία μόνο πόση περιουσία μεταβιβάζεται, αλλά και πότε και με ποιον τρόπο περνά από τη μία γενιά στην άλλη
