Μαρία Δούση Μια εικόνα-ορόσημο από το ραδιοτηλεσκόπιο Atacama Large Millimeter Array (ALMA) στη Χιλή φέρνει στο φως τη μέχρι πρότινος αθέατη χημεία στο κέντρο του γαλαξία μας. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη και λεπτομερέστερη απεικόνιση που έχει ληφθεί ποτέ με το συγκεκριμένο παρατηρητήριο, αποκαλύπτοντας διεργασίες που εκτυλίσσονται σε μια από τις πιο ακραίες περιοχές του Γαλαξία.
Η τεράστια αυτή σύνθεση καταγράφει περίπου 650 έτη φωτός από την Κεντρική Μοριακή Ζώνη, μια πυκνοκατοικημένη περιοχή που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 28.000 ετών φωτός από τη Γη.
Η περιοχή αυτή αποτελεί μια γιγαντιαία δεξαμενή στροβιλιζόμενης ύλης και άστρων και περιέχει σχεδόν το 80% του πυκνού αερίου ολόκληρου του γαλαξία μας. Οι συνθήκες που επικρατούν εκεί – έντονη βαρύτητα, ακτινοβολία και αναταράξεις – θεωρούνται από τις πιο ακραίες που συναντώνται στο Γαλαξιακό περιβάλλον.
Η έρευνα, γνωστή ως ALMA CMZ Exploratory Survey (ACES), προσφέρει μια άνευ προηγουμένου χαρτογράφηση των χημικών διεργασιών στον γαλαξιακό πυρήνα. Οι επιστήμονες εντόπισαν δεκάδες διαφορετικά μόρια, από απλές ενώσεις όπως το μονοξείδιο του πυριτίου, έως πιο σύνθετες οργανικές ουσίες όπως η μεθανόλη, η ακετόνη και η αιθανόλη.
Όπως επισημαίνει η Δρ. Ashley Barnes από το European Southern Observatory, ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα είναι η ανίχνευση σύνθετων οργανικών μορίων που περιέχουν άνθρακα, το βασικό στοιχείο της ζωής στη Γη.
Μέσω του ACES, οι ερευνητές επιχειρούν να κατανοήσουν πώς σχηματίζονται στο σύμπαν τα συστατικά για πλανήτες και, ενδεχομένως, για την ίδια τη ζωή.
Στην καρδιά του Γαλαξία δεσπόζει η υπερμεγέθης μαύρη τρύπα Sagittarius A*, με μάζα περίπου τέσσερα εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου. Η ισχυρή βαρυτική της έλξη και η ακτινοβολία που παράγει δημιουργούν ένα περιβάλλον πυκνό και ταραχώδες.
Παρά το γεγονός ότι η περιοχή καλύπτεται από πυκνή σκόνη, το ALMA έχει τη δυνατότητα να «βλέπει» το ψυχρό αέριο — την πρώτη ύλη από την οποία γεννιούνται τα άστρα. Ενώνοντας δεκάδες επιμέρους λήψεις σε ένα ενιαίο μωσαϊκό, οι επιστήμονες παρήγαγαν μια εικόνα που, αν τη βλέπαμε από τη Γη, θα κάλυπτε στον ουρανό έκταση ίση με τρεις πανσελήνους στη σειρά.
Η μελέτη δείχνει ότι οι ακραίες συνθήκες στο γαλαξιακό κέντρο ευνοούν τον σχηματισμό μεγαλύτερων και πιο πολύπλοκων μορίων σε σύγκριση με τα νέφη αερίου που βρίσκονται πιο κοντά στη Γη. Κάποια από αυτά ενδέχεται να αποτελούν πρόδρομες μορφές αμινοξέων, δηλαδή βασικά δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών που συναντώνται σε όλες τις μορφές ζωής.
Παράλληλα, η παρακολούθηση της κίνησης αυτών των μορίων επιτρέπει στους αστρονόμους να χαρτογραφήσουν ροές, αναταράξεις και χημικές μεταβολές, από τη μεγάλη κλίμακα του γαλαξιακού πυρήνα έως τα μικρότερα συμπυκνώματα αερίου όπου ενδέχεται να σχηματιστούν νέα άστρα.
Η εντυπωσιακή εικόνα αποκαλύπτει ένα δίκτυο μακρόστενων νηματοειδών δομών που εκτείνονται σε εκατοντάδες έτη φωτός. Τα νημάτια αυτά φαίνεται να λειτουργούν σαν κοσμικά ποτάμια αερίου, μεταφέροντας υλικό προς πυκνότερες περιοχές όπου μπορεί να γεννηθούν άστρα.
Ο Δρ. Daniel Walker από το University of Manchester σημειώνει ότι τέτοιες δομές είχαν παρατηρηθεί στο παρελθόν σε μεμονωμένες περιοχές, όμως το ACES αποκαλύπτει ότι είναι ευρέως διαδεδομένες. Η προέλευσή τους παραμένει ασαφής και ίσως σχετίζεται με μαγνητικά πεδία, μεγάλες ροές αερίου ή άγνωστες ακόμη δυναμικές διεργασίες.
Ο επικεφαλής της έρευνας, καθηγητής Steven Longmore από το Liverpool John Moores University, τονίζει ότι η Κεντρική Μοριακή Ζώνη αποτελεί το καλύτερο «εργαστήριο» για να κατανοήσουμε πώς σχηματίστηκαν ο Ήλιος και το ηλιακό μας σύστημα.
Πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, όταν δημιουργήθηκε το ηλιακό μας σύστημα, οι συνθήκες στο σύμπαν ήταν πολύ πιο ακραίες από εκείνες που επικρατούν σήμερα στη γειτονιά της Γης. Η Κεντρική Μοριακή Ζώνη είναι η πλησιέστερη περιοχή που προσομοιάζει εκείνο το αρχέγονο περιβάλλον.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
