Με τον ιστορικό όρο «εξέγερση του Πολυτεχνείου» καταγράφονται τα κοσμογονικά γεγονότα που ξεκίνησαν την Τετάρτη 14 Νοεμβρίου 1973 με την κατάληψη του κτηρίου του ΕΜΠ στην οδό Πατησίων από φοιτητές —στους οποίους προστέθηκαν μαθητές και εργάτες—, κορυφώθηκαν τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου 1973 με την εισβολή του άρματος μάχης ΑΜΧ-30 και συνεχίστηκαν με φθίνουσα ένταση έως τη Δευτέρα 19 Νοεμβρίου, αφήνοντας πίσω τους ένα βαρύ αποτύπωμα αίματος και θυμάτων.
Πέρα από τον συχνά συζητημένο κατάλογο των νεκρών —τον οποίο ο διευθυντής ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Λεωνίδας Καλλιβρετάκης προσδιορίζει προσωρινά στα 26 τεκμηριωμένα θύματα στο βιβλίο του «Το Πολυτεχνείο έξω από το Πολυτεχνείο»—, η ιστορική έρευνα φωτίζει την εξίσου τραγική αλλά συχνά αθέατη πτυχή των εκατοντάδων τραυματιών, πολλοί από τους οποίους υπέκυψαν μήνες αργότερα ή έζησαν με μόνιμες αναπηρίες και χρόνια προβλήματα υγείας.
Σύμφωνα με το επίσημο δικαστικό πόρισμα που συνέταξε αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση ο Εισαγγελέας Δημήτριος Τσεβάς, πιστοποιήθηκαν 1.103 τραυματίες πολίτες βάσει στοιχείων από νοσοκομεία και κλινικές, ωστόσο ο ίδιος ο εισαγγελέας έκανε ρητή μνεία σε «ανεξακρίβωτο πλήθος ετέρων πολιτών» που δεν κατέφυγαν ποτέ σε νοσηλευτικά ιδρύματα.
Ο πραγματικός αριθμός των τραυματιών εκτιμάται ότι ήταν πολλαπλάσιος, καθώς το κλίμα τρόμου εντάθηκε από τη διαταγή της 17ης Νοεμβρίου του Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων, Στρατηγού Ζαγοριανάκου, η οποία απαγόρευε ρητά την κατ’ οίκον περίθαλψη τραυματιών χωρίς δήλωση εντός τριών ωρών στην αστυνομία, απειλώντας τους παραβάτες με παραπομπή στα Έκτακτα Στρατοδικεία.
Όπως καταδεικνύουν τα ποσοτικά δεδομένα της έρευνας του κ. Καλλιβρετάκη, το 80% των καταγεγραμμένων τραυματιών ήταν άνδρες και το 20% γυναίκες, ενώ ηλικιακά κυριαρχούσε η νεολαία, καθώς το 60% ήταν νέοι ηλικίας 18 έως 30 ετών, το 26% άνω των 30 ετών και το 13% ανήλικοι κάτω των 18 ετών.
Ως προς την κοινωνική και επαγγελματική σύνθεση, την πρωτοκαθεδρία των τραυματιών κατείχαν οι εργάτες διαφόρων ειδικοτήτων (21%), κυρίως οικοδόμοι, ακολουθούμενοι από τους μαθητές (17%) και τους φοιτητές (15%), ενώ σημαντικά ποσοστά καταγράφηκαν σε ιδιωτικούς υπαλλήλους (9%), ελεύθερους επαγγελματίες (8%), καθώς και σε νοικοκυρές, οι οποίες αντιπροσώπευαν το 13% των τραυματισμένων γυναικών.
Αναφορικά με τα αίτια των τραυματισμών, τα στοιχεία αποκαλύπτουν τη σφοδρότητα της καταστολής: το 58% των τραυματισμών προήλθε από πραγματικά πυρά (με 17 νεκρούς), το 26% από άγριους ξυλοδαρμούς κυρίως με κλομπ (6 νεκροί) και το 14% από δακρυγόνα (3 νεκροί), ενώ καταγράφηκαν επίσης τραυματισμοί από την πτώση της πύλης κατά την εισβολή του άρματος μάχης αλλά και από ξιφολόγχη στρατιώτη.
Η ευθύνη για τις επιθέσεις επιμερίζεται κατά 78% σε αστυνομικούς και χωροφύλακες και κατά 22% σε στρατιωτικά τμήματα, με τη συντριπτική πλειονότητα των περιστατικών να λαμβάνει χώρα την Παρασκευή 16 και το Σάββατο 17 Νοεμβρίου (από 45% αντίστοιχα) και να εντοπίζεται γεωγραφικά κατά 61% στην οδό Πατησίων και τις παρόδους της και κατά 35% στο ευρύτερο κέντρο της Αθήνας.
Ιδιαίτερα συγκλονιστικό είναι το εύρημα που τεκμηριώνει την ανθρωποκτόνο πρόθεση των δραστών, καθώς 76 πολίτες δέχθηκαν πυρά σε ζωτικά σημεία, όπως το κεφάλι, το στήθος και η κοιλιά, επιβιώνοντας καθαρά από τύχη και χάρη στην έγκαιρη χειρουργική επέμβαση ευσυνείδητων γιατρών — γεγονός που, όπως επισημαίνεται, απέτρεψε τον τραγικό απολογισμό από το να φτάσει ακόμη και τους 100 νεκρούς.
Τέλος, η έρευνα αναδεικνύει μια χαρακτηριστική διαφοροποίηση στη στάση των διαδηλωτών: ενώ το 9% των τραυματισμών προήλθε από πυρά στην πλάτη καθώς οι πολίτες προσπαθούσαν να διαφύγουν από τις δυνάμεις της Αστυνομίας και της Χωροφυλακής, απέναντι στα στρατιωτικά τμήματα στέκονταν «κατά μέτωπο», μη αναμένοντας ότι ο στρατός θα εξαπέλυε ευθεία επίθεση εναντίον τους.