Ο αυτισμός αποτελεί μία νευροβιολογική διαταραχή που επηρεάζει καθοριστικά τη γνωστική, συμπεριφορική και κινητική ανάπτυξη του παιδιού. Πρόκειται για μία από τις συχνότερες διαταραχές της παιδικής ηλικίας, καθώς διεθνή στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι 1 στα 68 παιδιά βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού, με τους αριθμούς των διαγνώσεων να παρουσιάζουν συνεχή αύξηση.
Λόγω του μεγάλου εύρους των συμπτωμάτων, η επιστημονική κοινότητα αναφέρεται στις Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος (Δ.Α.Φ.). Η καθυστέρηση στις διαγνωστικές αξιολογήσεις -που παρατηρείται σε διεθνή συστήματα υγείας όπως το NHS- επιβαρύνει τις οικογένειες και επηρεάζει την εκπαιδευτική ετοιμότητα και την κοινωνική ένταξη των παιδιών.
Ο καθηγητής Ψυχολογίας και ειδικός στη Νευροδιαφορετικότητα στο Πανεπιστήμιο του Bath, Δρ. Punit Shah, αναλύει τα έξι κυριότερα σημάδια που μπορούν να υποδηλώνουν την παρουσία αυτισμού.
Αποφυγή οπτικής επαφής
Ορισμένα βρέφη εμφανίζουν σχετικές ενδείξεις ήδη από τους πρώτους μήνες της ζωής τους, ενώ σε άλλα τα σημάδια γίνονται ορατά στη νηπιακή ηλικία. Η αποφυγή της οπτικής επαφής δεν εμφανίζεται σε όλα τα αυτιστικά άτομα, ωστόσο για πολλά παιδιά αποτελεί έναν μηχανισμό διαχείρισης και μείωσης του άγχους σε κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
Αισθητηριακή ευαισθησία
Τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού εμφανίζουν συχνά αισθητηριακές διαφορές, οι οποίες δυσχεραίνουν το φιλτράρισμα των περιβαλλοντικών ερεθισμάτων. Αυτές οι ευαισθησίες μπορεί να εκδηλωθούν ως έντονη ενόχληση σε:
- Δυνατούς θορύβους και ξαφνικούς ήχους.
- Έντονα φώτα, συγκεκριμένα χρώματα ή γεωμετρικά μοτίβα
Δυσκολίες στην ομιλία και την επικοινωνία
Η γλωσσική ανάπτυξη μπορεί να καθυστερήσει, ενώ συχνά παρατηρούνται επαναλαμβανόμενοι ήχοι ή φράσεις (ηχολαλία). Παράλληλα, τα αυτιστικά παιδιά δυσκολεύονται με τη μεταφορική χρήση της γλώσσας, εκλαμβάνοντας τις παρομοιώσεις και τις εκφράσεις εντελώς κυριολεκτικά, ενώ αντιμετωπίζουν πρόκληση στο να εξωτερικεύσουν τις επιθυμίες τους.
Προσήλωση στην καθημερινή ρουτίνα
Η ανάγκη για ένα αυστηρά προβλέψιμο ημερήσιο πρόγραμμα είναι ιδιαίτερα συνηθισμένη. Οποιαδήποτε αλλαγή στη ρουτίνα μπορεί να προκαλέσει αναστάτωση. Η τάση αυτή εκδηλώνεται συχνά με:
- Επαναλαμβανόμενους τρόπους παιχνιδιού (π.χ. παράταξη αντικειμένων σε σειρά).
- Περιοριστικές συνήθειες, όπως η επιλογή τροφίμων συγκεκριμένου χρώματος ή η επιμονή στη χρήση των ίδιων ρούχων.
Επανάληψη συγκεκριμένων κινήσεων (Στερεοτυπίες)
Τα παιδιά ενδέχεται να εκτελούν επαναλαμβανόμενες σωματικές κινήσεις, όπως χτύπημα των χεριών (flapping), τίναγμα των δακτύλων ή λίκνισμα του σώματος. Επίσης, μπορεί να αναζητούν συγκεκριμένες οπτικές ή ακουστικές εμπειρίες, όπως η παρατήρηση περιστρεφόμενων αντικειμένων ή η συνεχής ακρόαση της ίδιας μουσικής.
Δυσκολία στην κατανόηση και έκφραση συναισθημάτων
Τα αυτιστικά παιδιά συχνά δυσκολεύονται να δημιουργήσουν φιλίες, προτιμώντας το μοναχικό παιχνίδι, ενώ αδυνατούν να εκφράσουν τα δικά τους συναισθήματα ή να αποκωδικοποιήσουν τη συμπεριφορά των άλλων. Όπως επισημαίνει ο Δρ Shah, η δυσκολία αυτή ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να συνδέεται με συνοδείς καταστάσεις, όπως η αλεξιθυμία.
Η ιδιαιτερότητα της διάγνωσης στα κορίτσια
Ο αυτισμός στα νεαρά κορίτσια εκδηλώνεται συχνά με διαφορετικό τρόπο, καθώς τείνουν να επικαλύπτουν τα συμπτώματα μιμούμενες τις κοινωνικές συμπεριφορές των συμπεριφορών άλλων παιδιών. Καθώς τα διαγνωστικά κριτήρια διαμορφώθηκαν ιστορικά με βάση την κλινική παρατήρηση των αγοριών, η επιστημονική κοινότητα συνεχίζει την έρευνα για την πλήρη κατανόηση των έμφυλων διαφορών στο φάσμα.
