Γιατί είχε τόσο μεγάλη σημασία το ποιος ήταν «cool»;
Στην παιδική ηλικία, η δημοτικότητα και η αποδοχή από τους συνομηλίκους συχνά συμβαδίζουν. Κατά την εφηβεία, όμως, η κοινωνική δυναμική γίνεται πιο σύνθετη.
Οι έφηβοι αρχίζουν να παρατηρούν περισσότερο ποιος έχει επιρροή, ποιος συγκεντρώνει τα βλέμματα, ποιος θεωρείται ελκυστικός, ποιος ντύνεται σύμφωνα με τις τάσεις, ποιος ξεχωρίζει στα αθλήματα ή ακόμη και ποιος τολμά να παραβιάσει τους κανόνες.
Έτσι, η έννοια του «δημοφιλούς» δεν ταυτίζεται πλέον απαραίτητα με εκείνη του ανθρώπου που έχει ουσιαστικές και στενές φιλίες.
Ένα παιδί μπορεί να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής και ταυτόχρονα να μην έχει πραγματικά κοντινούς φίλους. Από την άλλη, ένας έφηβος που δεν θεωρούνταν ιδιαίτερα δημοφιλής μπορεί να είχε έναν μικρό κύκλο ανθρώπων που τον γνώριζαν καλά και τον αποδέχονταν.
Και αυτή η διαφορά φαίνεται πως μπορεί να αποκτά μεγαλύτερη σημασία όσο περνούν τα χρόνια.
Τι συμβαίνει τελικά στα «cool» παιδιά;
Μια διαχρονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Child Development παρακολούθησε 184 νέους από την ηλικία των 13 έως τα 23 χρόνια, εξετάζοντας μεταξύ άλλων τις κοινωνικές τους σχέσεις και συμπεριφορές.
Κατά τα πρώτα χρόνια της εφηβείας, ορισμένες συμπεριφορές που χαρακτηρίστηκαν από τους ερευνητές ως «ψευδοώριμες», μεταξύ των οποίων η πρόωρη έναρξη της σεξουαλικής ζωής, συνδέονταν με μεγαλύτερη επιθυμία για κοινωνική αναγνώριση και βραχυπρόθεσμη επιτυχία στις σχέσεις με τους συνομηλίκους.
Μια δεκαετία αργότερα, ωστόσο, οι συγκεκριμένες πρώιμες συμπεριφορές συνδέονταν με περισσότερες δυσκολίες στις στενές σχέσεις, αλλά και με προβλήματα που αφορούσαν την κατανάλωση αλκοόλ, τη χρήση ουσιών και την παραβατικότητα.
Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι ένα δημοφιλές παιδί είναι καταδικασμένο να αντιμετωπίσει δυσκολίες ως ενήλικας. Η μελέτη κατέγραψε συσχετίσεις ανάμεσα σε συγκεκριμένες συμπεριφορές και μεταγενέστερες εκβάσεις και όχι μια προκαθορισμένη πορεία ζωής.
Τα ευρήματα δείχνουν, ωστόσο, κάτι ενδιαφέρον: οι συμπεριφορές που μπορεί να προσφέρουν κοινωνικό κύρος στα 13 χρόνια δεν είναι απαραίτητα εκείνες που βοηθούν έναν άνθρωπο να δημιουργήσει ουσιαστικούς δεσμούς στα 23.
Οι λίγες αλλά ουσιαστικές φιλίες μπορεί να έχουν μεγαλύτερη αξία
Μια ακόμη διαχρονική έρευνα, επίσης δημοσιευμένη στο Child Development, παρακολούθησε 169 ανθρώπους από την ηλικία των 15 έως τα 25 χρόνια.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι στενές και ποιοτικές φιλίες κατά την εφηβεία συνδέονταν, δέκα χρόνια αργότερα, με υψηλότερη αυτοεκτίμηση και λιγότερα συμπτώματα κοινωνικού άγχους και κατάθλιψης.
Αντίθετα, η επιθυμία ενός μεγαλύτερου κύκλου συνομηλίκων να συναναστρέφεται έναν έφηβο συνδέθηκε με υψηλότερα επίπεδα κοινωνικού άγχους κατά τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής.
Με άλλα λόγια, η ανάγκη να μας αποδέχονται πολλοί άνθρωποι μπορεί να μην έχει την ίδια σημασία με την ύπαρξη λίγων σχέσεων στις οποίες υπάρχει εμπιστοσύνη, οικειότητα και πραγματική σύνδεση.
Το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει ως «πρόβα» για τις μελλοντικές σχέσεις
Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία διαμορφώνεται σταδιακά η εικόνα που έχουμε τόσο για τον εαυτό μας όσο και για τη θέση μας απέναντι στους άλλους.
Ερωτήματα όπως «Με συμπαθούν;», «Γιατί δεν με κάλεσαν;», «Μήπως είπα κάτι λάθος;» ή «Τι σκέφτονται για μένα;» μπορεί να αποκτούν τεράστια σημασία σε αυτή την ηλικία.
Οι εμπειρίες αυτές μπορούν στη συνέχεια να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε κοινωνικές καταστάσεις και στην ενήλικη ζωή.
Ένας άνθρωπος που μεγάλωσε αισθανόμενος ότι βρίσκεται στο περιθώριο μπορεί, για παράδειγμα, να είναι αργότερα πιο ευαίσθητος απέναντι σε σημάδια πιθανής απόρριψης. Ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε, μια πρόσκληση που δεν έγινε ή ένα αδιάφορο σχόλιο από έναν συνάδελφο μπορεί να ερμηνευτεί ως επιβεβαίωση μιας παλιότερης πεποίθησης: «Και πάλι δεν με θέλουν».
Αυτές οι προσδοκίες μπορούν με τη σειρά τους να επηρεάσουν τη συμπεριφορά. Όταν κάποιος περιμένει ότι θα απορριφθεί, μπορεί να γίνει πιο επιφυλακτικός, να απομακρυνθεί ή να αντιμετωπίσει μια ουδέτερη συμπεριφορά ως εχθρική. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί άθελά του να δυσκολέψει τη δημιουργία μιας νέας σχέσης.
Δεν παραμένουμε για πάντα οι έφηβοι που ήμασταν
Οι εμπειρίες της εφηβείας μπορεί να αφήνουν το αποτύπωμά τους, όμως δεν καθορίζουν υποχρεωτικά ολόκληρη τη ζωή ενός ανθρώπου.
Μεγαλώνοντας, αλλάζουν οι άνθρωποι γύρω μας, οι κοινωνικοί κύκλοι και οι συνθήκες της ζωής μας. Παράλληλα, οι νέες εμπειρίες μπορούν να αμφισβητήσουν αντιλήψεις που διαμορφώθηκαν πολλά χρόνια νωρίτερα.
Αν κάποιος έμαθε στα 14 του ότι «οι άλλοι θα με απορρίψουν», οι σταθερές και ασφαλείς σχέσεις που μπορεί να δημιουργήσει αργότερα είναι σε θέση να του δείξουν μια διαφορετική πραγματικότητα.
Σταδιακά, μπορεί επίσης να μάθει να δίνει χώρο σε περισσότερες πιθανές ερμηνείες. Ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε μπορεί να μην αποτελεί απόρριψη. Ένα αμήχανο σχόλιο μπορεί να μην είχε σκοπό να πληγώσει. Μια πρόσκληση που δεν έγινε μπορεί να οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς λόγους.
Τα μαθητικά χρόνια μπορούν, επομένως, να αποτελέσουν ένα από τα πρώτα «σενάρια» μέσα από τα οποία μαθαίνουμε πώς λειτουργούν οι ανθρώπινες σχέσεις. Όμως αυτό το σενάριο δεν είναι οριστικό. Με τις εμπειρίες και τις σχέσεις που αποκτούμε στην πορεία, μπορούμε να το αναθεωρήσουμε και να γράψουμε ένα διαφορετικό κεφάλαιο.
