Η αλματώδης μείωση του ηλικιακού ορίου απόκτησης προσωπικού έξυπνου κινητού τηλεφώνου φέρνει στο προσκήνιο νέους προβληματισμούς για την ψυχική και σωματική υγεία των παιδιών. Πρόσφατη δημοσίευση στο αναγνωρισμένο επιστημονικό περιοδικό JAMA αναδεικνύει μια ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στην κατοχή smartphone κατά την πρώιμη εφηβεία και στην εμφάνιση συμπτωμάτων που σχετίζονται με διατροφικές διαταραχές, ανοίγοντας εκ νέου τη συζήτηση για το κατάλληλο χρονικό ορόσημο εισαγωγής της τεχνολογίας στη ζωή των ανηλίκων.
Τα ευρήματα της έρευνας και η μελέτη ABCD
Τα συμπεράσματα της εργασίας, τα βασικά σημεία της οποίας παρουσιάζει η Καθηγήτρια Θεραπευτικής -Επιδημιολογίας- Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, βασίστηκαν στο εκτενές δείγμα της αμερικανικής μελέτης Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD). Στη μελέτη συμμετείχαν 8.957 έφηβοι από 21 ερευνητικά κέντρα των ΗΠΑ, με την επεξεργασία των δεδομένων να πραγματοποιείται την περίοδο 2025-2026.
Η στατιστική ανάλυση κατέδειξε τα εξής δεδομένα:
- Το 70% των συμμετεχόντων (6.225 έφηβοι) διέθετε ήδη προσωπικό smartphone στην ηλικία των 12 ετών.
- Στην ηλικία των 12 ετών, το επικρατέστερο σύμπτωμα ήταν τα επεισόδια υπερφαγίας (9,2%).
- Στην ηλικία των 14 ετών, το συχνότερο σύμπτωμα μετατοπίστηκε στις αντισταθμιστικές συμπεριφορές για την αποτροπή αύξησης βάρους, αγγίζοντας το 20,5%.
Σύμφωνα με τις συγχρονικές και προοπτικές αναλύσεις, οι 12χρονοι κάτοχοι smartphone εμφάνισαν σταθερά υψηλότερο κίνδυνο εκδήλωσης επεισοδίων υπερφαγίας, ακατάλληλων διατροφικών πρακτικών, καθώς και εξάρτησης της αυτοαξίας τους από το σωματικό τους βάρος σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους που δεν διέθεταν συσκευή.
Μηχανισμοί επηρεασμού και η ευάλωτη φύση της ήβης
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο κίνδυνος δεν πηγάζει από την ίδια τη συσκευή ως αντικείμενο, αλλά από τον τρόπο και το περιεχόμενο χρήσης. Το προσωπικό κινητό εξασφαλίζει στον έφηβο ανεμπόδιστη και ιδιωτική πρόσβαση σε αλγορίθμους που προβάλλουν ασταμάτητα μη ρεαλιστικά πρότυπα σωμάτων, αναρτήσεις γύρω από αυστηρές δίαιτες και αδιάλειπτη σύγκριση με άλλους χρήστες.
Η έκθεση αυτή συμπίπτει χρονικά με τις βιολογικές αλλαγές της ήβης, μια περίοδο κατά την οποία η ανάγκη για κοινωνική αποδοχή είναι αυξημένη και η αυτοεκτίμηση καθίσταται εξαιρετικά ευάλωτη.
Επιπτώσεις στον ύπνο, το στρες και την καθημερινότητα
Πέραν της προβολής προτύπων, η μελέτη συνδέει τη χρήση του smartphone με παράπλευρες φυσιολογικές και ψυχολογικές επιπτώσεις:
- Διαταραχές ύπνου: Η νυχτερινή χρήση των συσκευών επηρεάζει την ποιότητα και τη διάρκεια του ύπνου, απορυθμίζοντας τους ορμονικούς μηχανισμούς ελέγχου της όρεξης και του συναισθήματος.
- Διαδικτυακό στρες: Η πίεση του ψηφιακού περιβάλλοντος μπορεί να οδηγήσει σε καταφυγή στο φαγητό ως μηχανισμό συναισθηματικής εκτόνωσης.
- Κανονικοποίηση ακραίων συμπεριφορών: Η συνεχής τριβή με περιεχόμενο που προωθεί εξαντλητικές πρακτικές διατροφής τείνει να τις παρουσιάζει ως φυσιολογικές ή επιθυμητές.
Τα νέα αυτά επιστημονικά δεδομένα αναμένεται να αξιοποιηθούν για τη διαμόρφωση ανανεωμένων κατευθυντήριων οδηγιών προς τους γονείς και τους ειδικούς, με στόχο την προστασία της ψυχικής υγείας των εφήβων και την καλλιέργεια μιας υγιούς σχέσης με την εικόνα του σώματός τους.
