Κρίση: Από την ικανότητα να διακρίνουμε στην αγωνία μιας δύσκολης εποχής
Η αρχαία κρίσις συνδέεται με το ρήμα κρίνω. Στα αρχαία κείμενα μπορούσε να σημαίνει διάκριση, επιλογή, δικαστική απόφαση, αλλά και την έκβαση μιας υπόθεσης. Είχε επίσης ιατρική χρήση, για την οξεία φάση μιας ασθένειας. Το νόημά της, επομένως, δεν περιοριζόταν σε μια συμφορά· περιλάμβανε και τη στιγμή κατά την οποία τα πράγματα εξετάζονται και η πορεία τους κρίνεται.
Σήμερα, μόλις ακούμε τη λέξη, σκεφτόμαστε συνήθως δυσκολία και αβεβαιότητα. Μια κρίση μπορεί πράγματι να φέρει απώλειες που δεν θεραπεύονται με εύκολες παρηγοριές. Η παλιότερη σημασία, όμως, φωτίζει κάτι ουσιαστικό: για να αντιμετωπίσουμε μια δύσκολη κατάσταση, πρέπει πρώτα να διακρίνουμε τι συμβαίνει, ποιον πλήττει και ποιες αποφάσεις χρειάζονται.
Η λέξη πέρασε από τα δικαστήρια και την ιατρική του αρχαίου κόσμου στα σημερινά δελτία ειδήσεων, αλλά δεν έχασε αυτόν τον πυρήνα. Μέσα σε κάθε κρίση υπάρχει και η ανάγκη για κρίση: για καθαρή σκέψη, προσεκτική εξέταση και ευθύνη απέναντι στις συνέπειες των επιλογών μας.
Θέατρο: Ο τόπος όπου μαθαίνουμε να βλέπουμε
Σβήνουν τα φώτα, ανοίγει η αυλαία και μια αίθουσα γεμάτη αγνώστους στρέφει το βλέμμα στο ίδιο σημείο. Το «θέατρο» εξακολουθεί να κάνει αυτό που υποδηλώνει η αρχαία του ρίζα: να συγκεντρώνει ανθρώπους γύρω από μια πράξη θέασης.
Η λέξη συνδέεται με το θεάομαι, το ρήμα του βλέμματος και της παρατήρησης. Στην Αθήνα της κλασικής εποχής, το θέατρο ήταν τόπος συλλογικής εμπειρίας. Εκεί οι θεατές παρακολουθούσαν τραγωδίες και κωμωδίες, έβλεπαν γνωστούς μύθους να αποκτούν νέα φωνή και συναντούσαν, πάνω στη σκηνή, συγκρούσεις που αφορούσαν την οικογένεια, την εξουσία και την πόλη.
Από τότε η λέξη άνοιξε πολύ περισσότερο. Σημαίνει το κτίριο, την τέχνη, την παράσταση και, στην καθημερινή ομιλία, μπορεί να περιγράψει ακόμη και μια προσποιητή συμπεριφορά: «μην κάνεις θέατρο». Η δεύτερη χρήση γεννιέται από την ιδέα της υπόδυσης, αλλά δεν εξαντλεί την ουσία της σκηνής.
Γιατί στο αληθινό θέατρο η υπόδυση μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε κάτι πραγματικό. Ένας ηθοποιός παίζει έναν ρόλο και ο θεατής αναγνωρίζει έναν φόβο, ένα δίλημμα ή μια επιθυμία που είχε δυσκολευτεί να ονομάσει. Από το αρχαίο κοίλο ως τη μικρή σύγχρονη σκηνή, η λέξη μάς θυμίζει ότι το να κοιτάζουμε δεν σημαίνει πάντοτε πως βλέπουμε. Μερικές φορές χρειαζόμαστε μια ιστορία για να παρατηρήσουμε καλύτερα τη δική μας ζωή.
