Έφυγε από τη ζωή το Σάββατο στην Αθήνα, η συγγραφέας και ποιήτρια Καίτη Μανωλοπούλου-Καΐλη, μια μορφή της πνευματικής ζωής του Διστόμου, με το οποίο διατηρούσε σε όλη της τη ζωή έναν βαθύ και βιωματικό δεσμό.
Η κηδεία της θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη στο Δίστομο, τον τόπο καταγωγής της μητέρας της, Αγγελικής Καΐλη, αλλά και τη βασική πηγή έμπνευσης για το συγγραφικό της έργο.
Η Καίτη Μανωλοπούλου υπήρξε συγγραφέας, ποιήτρια και ερευνήτρια της ιστορικής μνήμης του Διστόμου, με το μεγαλύτερο μέρος του έργου της να είναι αφιερωμένο στον τόπο, στους ανθρώπους του και κυρίως στη Σφαγή της 10ης Ιουνίου 1944. Παράλληλα, ήταν από τα ιδρυτικά μέλη της ομάδας που έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία του Λαογραφικού Μουσείου Διστόμου, το οποίο, εμπλουτισμένο στη συνέχεια, αποτέλεσε μέχρι πρόσφατα λειτουργικό τμήμα του Μουσείου Θυμάτων Ναζισμού.
«Ο Αθέριστος Ιούνης» και τα γερμανικά ντοκουμέντα για τη Σφαγή
Κεντρικό έργο της υπήρξε το βιβλίο «Ο αθέριστος Ιούνης. Δίστομο, 10 Ιουνίου 1944», που κυκλοφόρησε το 2013 και αποτελεί μια εκτενή καταγραφή της Σφαγής του Διστόμου.
Η Μανωλοπούλου, έχοντας χάσει συγγενείς της στη σφαγή, μεταξύ των οποίων τον παππού και θείες της, συνδύασε προσωπικές μνήμες, μαρτυρίες επιζώντων, ιστορικά ντοκουμέντα και μαρτυρίες γυναικών που επέζησαν από την τραγωδία.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η έρευνά της γύρω από τις διαφορετικές γερμανικές εκθέσεις για όσα συνέβησαν στις 10 Ιουνίου 1944. Στο βιβλίο παρουσιάζονται δύο εκθέσεις που περιγράφουν με εντελώς διαφορετικό τρόπο τα γεγονότα.
Η μία ήταν η επίσημη έκθεση του Γερμανού επικεφαλής, στην οποία οι κάτοικοι και τα γυναικόπαιδα παρουσιάζονταν ως δήθεν ένοπλοι αντάρτες που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια μάχης. Η δεύτερη, η οποία παρέμενε κρυφή, είχε συνταχθεί από τον επικεφαλής της Στρατιωτικής Αστυνομίας που συμμετείχε στη Σφαγή και κατέγραφε τα γεγονότα ως μαζική δολοφονία αμάχων που βρίσκονταν κλεισμένοι στα σπίτια τους.
Το βιβλίο κυκλοφόρησε και στη Γερμανία και την Αυστρία, σε μετάφραση της Αυστριακής μεταφράστριας Μίχαελα Πρίντζινγκερ.
Το Δίστομο ως μνήμη και ως προσωπικό βίωμα
Η σχέση της Καίτης Μανωλοπούλου με το Δίστομο δεν ήταν μόνο ερευνητική. Πέρασε πολλά καλοκαίρια εκεί, ιδιαίτερα στα νεανικά της χρόνια, και γνώρισε από κοντά τους ανθρώπους και την καθημερινότητα του τόπου.
Αυτή η βιωματική σχέση διαπερνά το έργο της. Η ίδια είχε περιγράψει χαρακτηριστικά τη σχέση της με το Δίστομο γράφοντας στον πρόλογο του βιβλίου «Να ζεστάνουμε τις πέτρες στις πλαγιές του Διστόμου»: «Στο Δίστομο συνήθως μου ξεφεύγει το παρόν, γιατί ζω στο παρελθόν».
Στο ίδιο βιβλίο, που κυκλοφόρησε το 2004 με χορηγία του Δήμου Διστόμου, κατέγραψε αναμνήσεις, ήθη, έθιμα, επαγγέλματα και στιγμές από την καθημερινή ζωή του Διστόμου στον 20ό αιώνα, διασώζοντας ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής και λαογραφικής ιστορίας του τόπου.
Ακολούθησε το 2016 το «Δαμάζοντας την Κίρκη: Διστομίτες στην Αμερική», ένα έργο αφιερωμένο στους ανθρώπους του Διστόμου που μετανάστευσαν στην Αμερική και στις οικογενειακές και προσωπικές διαδρομές τους. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2022 και στα αγγλικά, με τίτλο Taming Circe: Distomites in America.
Στο έργο της για το Δίστομο περιλαμβάνεται ακόμη το «Αναμνήσεις και μαρτυρίες, πενηντάχρονες ή άχρονες, Δίστομο 1944-1994», που εκδόθηκε από τον Δήμο Διστόμου το 1994.
Η ποίηση, η απώλεια και ο Τάκης Μανωλόπουλος
Παράλληλα με την ιστορική και λαογραφική της έρευνα, η Καίτη Μανωλοπούλου άφησε σημαντικό ποιητικό έργο, με έντονο το στοιχείο του βιώματος, της μνήμης, της απώλειας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Στην εργογραφία της περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο «Δαίδαλος των συνειρμών» (2018), το «Ημερολόγιο απουσίας», καθώς και ο συγκεντρωτικός τόμος «Ποιήματα 1980-2020», που εκδόθηκε το 2019 και συγκεντρώνει ποιητική παραγωγή τεσσάρων δεκαετιών.
Σημαντικός σταθμός στη ζωή της ήταν και ο γάμος της με τον ποιητή Τάκη Μανωλόπουλο. Βαθύ σημάδι στη ζωή της άφησε και η δολοφονία από τη Χούντα του εξαδέλφου της, Διστομίτη φοιτητή της Σχολής Καλών Τεχνών, Γιάννη Καΐλη.
Η ανακήρυξη του Γιάννη Καΐλη ως πτυχιούχου επί τιμή της Σχολής Καλών Τεχνών, σε εκδήλωση στο ΕΜΠ πριν από λίγους μήνες, αποτέλεσε και την τελευταία δημόσια εμφάνιση της Καίτης Μανωλοπούλου. Το έργο της, με βασικό άξονα το Δίστομο, τη μνήμη και τους ανθρώπους του, παραμένει ένα ιδιαίτερο αποτύπωμα μιας γυναίκας που επέλεξε να καταγράψει όχι μόνο την ιστορία ενός τόπου, αλλά και τις ζωές των ανθρώπων που την έζησαν.
