Η παροιμιώδης έκφραση «Δει δη χρημάτων» παραμένει μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες ρήσεις της αρχαιοελληνικής γραμματείας, η οποία επιβιώνει έως τις μέρες μας για να περιγράψει την επιτακτική ανάγκη οικονομικών πόρων στην υλοποίηση οποιουδήποτε σχεδίου. Ωστόσο, η γέννησή της συνδέεται άμεσα με μια από τις πιο κρίσιμες πολιτικές και στρατιωτικές περιόδους της αρχαίας Αθήνας.
Η πατρότητα της ρήσης και το πρωτότυπο κείμενο
Η φράση ανήκει στον επιφανή Αθηναίο ρήτορα Δημοσθένη και διατυπώθηκε κατά τη διάρκεια των «Φιλιππικών» — των λόγων που εκφώνησε με σκοπό να αφυπνίσει τους συμπολίτες του απέναντι στην επεκτατική δραστηριότητα του βασιλιά της Μακεδονίας, Φιλίππου Β΄.
Το πλήρες απόσπασμα της δημηγορίας έχει ως εξής:
- Αρχαίο κείμενο: «Δει δη χρημάτων, ω άνδρες Αθηναίοι, και άνευ τούτων ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων».
- Νεοελληνική απόδοση: «Ε, λοιπόν, υπάρχει ανάγκη χρημάτων, άνδρες Αθηναίοι, καθώς χωρίς αυτά είναι αδύνατο να πραγματοποιηθεί οτιδήποτε από τα δέοντα».
Το πολιτικό υπόβαθρο και η διαμάχη Δημοσθένη - Αισχίνη
Πίσω από τη ρητορική έκκληση για τη συγκέντρωση των αναγκαίων πόρων κρυβόταν μια οξεία πολιτική αντιπαράθεση. Ο Δημοσθένης χρησιμοποίησε το επιχείρημα αυτό ως μέσο πίεσης και επίθεσης κατά του κύριου πολιτικού του αντιπάλου, του ρήτορα Αισχίνη.
Ο Αισχίνη υποστήριζε μια πιο διαλλακτική γραμμή απέναντι στο Μακεδονικό Βασίλειο. Αυτή η στάση ώθησε τον Δημοσθένη να τον κατηγορήσει δημόσια ως «μισθωτό» του Φιλίππου, υποστηρίζοντας ότι χρηματιζόταν από την ξένη δύναμη για να προωθεί τα συμφέροντά της εις βάρος της αθηναϊκής πολιτείας.
