Την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έλαβε το Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο της Ελλάδας, μέσω του οποίου προβλέπονται παρεμβάσεις για τη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών, τη φοιτητική στέγαση, την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και τις δημόσιες μεταφορές.
Πρόκειται για το πέμπτο και μεγαλύτερο εθνικό σχέδιο που έχει εγκριθεί μέχρι σήμερα στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου (Social Climate Fund), με συνολικούς πόρους ύψους 4,77 δισ. ευρώ έως το 2032. Από το συνολικό ποσό, 3,57 δισ. ευρώ, δηλαδή το 75%, προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ 1,2 δισ. ευρώ, ποσοστό 25%, αποτελούν εθνική χρηματοδότηση.
Στόχος του σχεδίου είναι να περιοριστούν οι κοινωνικές επιπτώσεις από την επέκταση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές, μέσω του νέου ETS2, αλλά και να επιταχυνθεί η μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας και μετακίνησης.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στο Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο 2026-2032 αναμένεται να συμβάλουν στη μείωση των εκπομπών κατά περίπου 811.000 τόνους διοξειδίου του άνθρακα ετησίως έως το 2032.
Ποιοι θα επωφεληθούν από το Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο
Σημαντικό μέρος των πόρων κατευθύνεται στα ευάλωτα νοικοκυριά, με στόχο τόσο την άμεση οικονομική στήριξη όσο και τη μόνιμη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το σχέδιο θα στηρίξει 460.000 ευάλωτα νοικοκυριά, μειώνοντας την εξάρτησή τους από τα ορυκτά καύσιμα. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπονται έως 62.000 ενεργειακές ανακαινίσεις κατοικιών, καθώς και η εγκατάσταση 200.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών συστημάτων θέρμανσης νερού.
Η λογική του σχεδιασμού δεν περιορίζεται επομένως σε ένα προσωρινό επίδομα. Οι παρεμβάσεις στις κατοικίες έχουν ως στόχο να μειώσουν σε μόνιμη βάση την κατανάλωση ενέργειας και κατ' επέκταση το κόστος που επωμίζονται τα νοικοκυριά.
Παράλληλα, προβλέπεται προσωρινό επίδομα θέρμανσης για έως και 800.000 ευάλωτα νοικοκυριά κάθε χρόνο, μετά την έναρξη του ETS2. Με τον τρόπο αυτό συνδυάζεται η άμεση εισοδηματική ενίσχυση με τις επενδύσεις στην ενεργειακή αναβάθμιση και στις καθαρότερες μορφές θέρμανσης.
Νέες κοινωνικές κατοικίες
Στο ελληνικό σχέδιο περιλαμβάνεται και η ενίσχυση του αποθέματος κοινωνικής κατοικίας, με τη δημιουργία 2.800 νέων ενεργειακά αποδοτικών κοινωνικών κατοικιών.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση συνδέει την ενεργειακή πολιτική με τη στεγαστική πολιτική, καθώς οι νέες κατοικίες θα σχεδιαστούν με αυξημένη ενεργειακή αποδοτικότητα, περιορίζοντας τις μελλοντικές ανάγκες και το κόστος θέρμανσης και ψύξης.
Πάνω από 1 δισ. ευρώ για τη φοιτητική στέγαση
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στη φοιτητική στέγαση, με συνολικούς πόρους που ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ. Στο χρηματοδοτικό σχήμα περιλαμβάνονται 737 εκατ. ευρώ μέσω ΣΔΙΤ, περίπου 87 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και επιπλέον 226 εκατ. ευρώ από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο.
Οι πόροι θα κατευθυνθούν στην ανακαίνιση υφιστάμενων φοιτητικών εστιών αλλά και στη δημιουργία νέων υποδομών.
Σήμερα οι φοιτητικές εστίες διαθέτουν 12.116 θέσεις, ενώ προβλέπεται η δημιουργία ακόμη 8.609 νέων θέσεων. Με την προσθήκη αυτή, η δυναμικότητα θα ξεπεράσει τις 20.000 θέσεις, χωρίς να υπολογίζονται οι θέσεις που εξασφαλίζονται μέσω ξενοδοχείων.
Ειδικότερα, από τους πόρους του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, 226 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για την ανακαίνιση δημόσιων φοιτητικών εστιών, βελτιώνοντας τις υποδομές και την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση για 5.930 ευάλωτους φοιτητές.
Αλλαγές στις δημόσιες συγκοινωνίες
Παρεμβάσεις προβλέπονται και στον τομέα των δημόσιων μεταφορών, με περίπου 300.000 ευάλωτους χρήστες Μέσων Μαζικής Μεταφοράς να αναμένεται να επωφεληθούν.
Στο πλαίσιο του σχεδίου προβλέπεται η κυκλοφορία περισσότερων από 200 νέων ηλεκτρικών λεωφορείων σε αστικές περιοχές με υψηλό βαθμό συγκοινωνιακής ευαλωτότητας, ενώ στην Αθήνα προβλέπεται η προσθήκη 22 συρμών του Μετρό.
Παράλληλα, σχεδιάζονται νέες υπηρεσίες μετακίνησης κατόπιν ζήτησης σε απομακρυσμένες περιοχές, καθώς και υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην προσβασιμότητα. Προβλέπεται η διάθεση περισσότερων από 12.000 συσκευών μετακίνησης, μεταξύ των οποίων ηλεκτρικά αναπηρικά αμαξίδια και ηλεκτρικά σκούτερ, καθώς και νέα ειδική υπηρεσία σχολικής μεταφοράς για μαθητές με αναπηρία. Παρεμβάσεις προσβασιμότητας προβλέπονται επίσης σε 33 σιδηροδρομικούς σταθμούς και 85 σταθμούς Μετρό.
15.000 ηλεκτρικά αυτοκίνητα μέσω social leasing
Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη πρόγραμμα κοινωνικής μίσθωσης ηλεκτρικών οχημάτων (social leasing).
Μέσω του προγράμματος, 15.000 ευάλωτα νοικοκυριά που εξαρτώνται από το αυτοκίνητο θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε ηλεκτρικά οχήματα με πιο προσιτό μηνιαίο κόστος.
Στόχος είναι να μειωθεί το κόστος μετακίνησης για τα νοικοκυριά που δυσκολεύονται περισσότερο να ανταποκριθούν στην ενεργειακή μετάβαση και ταυτόχρονα να ενισχυθεί η χρήση οχημάτων μηδενικών εκπομπών.
820 εκατ. ευρώ για 28.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις
Στήριξη προβλέπεται και για τις ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις. Συνολικά, 28.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις αναμένεται να ενισχυθούν ώστε να περιορίσουν το ενεργειακό και μεταφορικό τους κόστος.
Για τον σκοπό αυτό προβλέπονται 820 εκατ. ευρώ, τα οποία θα κατευθυνθούν σε στοχευμένες παρεμβάσεις ενεργειακής αποδοτικότητας στα κτίρια, αλλά και σε επιδοτήσεις που αφορούν καθαρότερες λύσεις μετακίνησης.
Τι σημαίνει το σχέδιο για το ETS2
Το ETS2 αφορά την επέκταση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών στους τομείς των κτιρίων και των οδικών μεταφορών.
Το Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο λειτουργεί ως το βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση των κοινωνικών επιπτώσεων της συγκεκριμένης μετάβασης. Για τον λόγο αυτό περιλαμβάνει τόσο άμεσες ενισχύσεις, όπως το επίδομα θέρμανσης, όσο και επενδύσεις που αποσκοπούν στη μόνιμη μείωση των ενεργειακών και μεταφορικών δαπανών.
Η Ελλάδα θα μπορεί να ζητήσει την πρώτη πληρωμή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όταν ξεκινήσει η υλοποίηση του σχεδίου και επιτευχθούν τα προβλεπόμενα ορόσημα.
