Μια σημαντική επιστημονική ανατροπή έρχεται στο φως σχετικά με τους 79 αλυσοδεμένους άνδρες που ανακαλύφθηκαν το 2016 στον μαζικό τάφο της «Εσπλανάδας» στο Φάληρο. Σύμφωνα με νέα μελέτη της ερευνητικής ομάδας της Τζουλιάν Ρ. Στάμερ από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science, οι εκτελεσμένοι δεν ήταν ξένοι μισθοφόροι, πειρατές ή εισβολείς, όπως πιστευόταν αρχικά. Η εξέταση των λειψάνων με τη μέθοδο της ανάλυσης ισοτόπων στροντίου στα δόντια έδειξε ότι η συντριπτική πλειονότητα των θαμμένων είχε μεγαλώσει και αναπτυχθεί στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής.
Η επιστημονική μέθοδος βασίστηκε στο γεγονός ότι το σμάλτο των δοντιών σχηματίζεται κατά την παιδική ηλικία και διατηρεί ανεξίτηλη τη γεωλογική υπογραφή του περιβάλλοντος στο οποίο ανατρέφεται ένα άτομο. Από το δείγμα των 66 αλυσοδεμένων ανδρών που αναλύθηκε, οι 64, δηλαδή ποσοστό 96,9%, παρουσίασαν τοπικές ισοτοπικές τιμές συμβατές με την Αττική. Τα αποτελέσματα αυτά συγκρίθηκαν με τα στοιχεία άλλων 97 σκελετών από το υπόλοιπο νεκροταφείο του Φαλήρου, αποδεικνύοντας ότι οι αλυσοδεμένοι κρατούμενοι δεν διέφεραν καθόλου από τον γενικότερο τοπικό πληθυσμό ως προς τη γεωγραφική τους προέλευση.
Παράλληλα, οι ερευνητές εξέτασαν την πιθανότητα μετακινήσεων κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, αναλύοντας πολλαπλά δόντια από τα ίδια άτομα, καθώς αυτά σχηματίζονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Η ανάλυση έδειξε ότι το 92,9% των εξετασθέντων παρέμεινε σταθερά στην Αττική καθ' όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής του. Ελάχιστες εξαιρέσεις εντοπίστηκαν στο συνολικό δείγμα, με μόλις επτά άτομα να ταξινομούνται ως μη ντόπιοι, έχοντας ισοτοπικά ίχνη που παρέπεμπαν σε περιοχές όπως η Πελοπόννησος ή η Δυτική Μακεδονία, χωρίς όμως να μεταβάλλουν τη συνολική εικόνα.
Αν και η μελέτη δεν αποκαλύπτει τα ακριβή αιτία της μαζικής εκτέλεσης, τα ευρήματα αναδιαμορφώνουν πλήρως την ιστορική ερμηνεία του ευρήματος. Καταρρίπτοντας το σενάριο της εξουδετέρωσης εξωτερικών απειλών, οι επιστήμονες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η ακραία αυτή κοινωνική βία «στρεφόταν κυρίως προς τα μέσα». Πρόκειται για μια εσωτερική διαμάχη ή πολιτική σύγκρουση της εποχής, με θύματα ανθρώπους που αποτελούσαν οργανικό μέλος του κοινωνικού και γεωγραφικού ιστού της αρχαίας Αττικής.
