Πρόκειται για έναν τύπο λιποπρωτεΐνης που κυκλοφορεί στο αίμα και θεωρείται ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακές παθήσεις. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι ότι τα επίπεδά της καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τα γονίδια και δεν επηρεάζονται σημαντικά από τη διατροφή ή την άσκηση.
Γιατί η Lp(a) προκαλεί ανησυχία
Η αυξημένη Lp(a) δεν προκαλεί συγκεκριμένα συμπτώματα. Έτσι, ένας άνθρωπος μπορεί να έχει υψηλές τιμές για πολλά χρόνια χωρίς να το γνωρίζει.
Ο Ryan Smith, καρδιολόγος στο Orlando Health Heart and Vascular Institute, εξηγεί ότι η Lp(a) αποτελεί έναν ξεχωριστό τύπο λιποπρωτεϊνικού σωματιδίου και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.
Υπολογίζεται ότι περίπου ένας στους πέντε ανθρώπους παρουσιάζει αυξημένα επίπεδα. Το πρόβλημα μπορεί να γίνει αντιληπτό μόνο όταν έχει ήδη δημιουργηθεί σημαντική βλάβη στα αγγεία, όπως στένωση ή απόφραξη, που ενδέχεται να οδηγήσει σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο.
Για τον λόγο αυτό, οι νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη μέτρησή της και προτείνουν κάθε ενήλικος να ελέγξει την Lp(a) τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του.
Μια απλή εξέταση αίματος
Ο έλεγχος της Lp(a) πραγματοποιείται με μια απλή αιμοληψία και μπορεί να γίνει παράλληλα με το συνηθισμένο λιπιδαιμικό προφίλ.
Στην Ελλάδα, μάλιστα, μέσω του προγράμματος "Προλαμβάνω" του υπουργείου Υγείας, εκατομμύρια πολίτες ηλικίας 30 έως 70 ετών είχαν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν δωρεάν προληπτικές εξετάσεις.
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η Lp(a) δεν είχε την ίδια θέση στις οδηγίες για τη χοληστερόλη. Ένας από τους λόγους ήταν ότι δεν υπήρχε ξεκάθαρη θεραπευτική προσέγγιση για τη μείωση της ίδιας της λιποπρωτεΐνης.
Όπως επισημαίνει ο Jeffrey Berger, διευθυντής του Center for the Prevention of Cardiovascular Disease στο NYU Langone Heart, δεν έχει αποδειχθεί ακόμη οριστικά ότι η μείωση της Lp(a) οδηγεί αυτόματα σε αντίστοιχη μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων.
Ωστόσο, η γνώση της τιμής της μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη. Όταν βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, ο γιατρός μπορεί να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στον έλεγχο όλων των υπόλοιπων παραγόντων κινδύνου.
Πώς επηρεάζει την καρδιά και τα αγγεία
Η Lp(a) έχει ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με την LDL. Μπορεί να συσσωρεύεται στα τοιχώματα των αρτηριών και να συμμετέχει στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών, οι οποίες περιορίζουν τη ροή του αίματος.
Παράλληλα, περιέχει την απολιποπρωτεΐνη(a), μια πρωτεΐνη που φαίνεται να ενισχύει την τάση του συγκεκριμένου σωματιδίου να εναποτίθεται στα αγγεία.
Η Lp(a) φαίνεται επίσης να συνδέεται με μηχανισμούς που αφορούν τη δημιουργία και τη διάλυση θρόμβων, ενώ μεταφέρει ουσίες που σχετίζονται με φλεγμονώδεις διεργασίες. Οι επιδράσεις αυτές μπορεί να συμβάλλουν με την πάροδο του χρόνου στην αθηροσκλήρωση, στη σκλήρυνση των αρτηριών και σε προβλήματα της αορτικής βαλβίδας.
Με απλά λόγια, η υψηλή Lp(a) μπορεί να επιβαρύνει το καρδιαγγειακό σύστημα μέσω περισσότερων του ενός μηχανισμών.
Πότε θεωρούνται αυξημένες οι τιμές
Τιμές Lp(a) πάνω από περίπου 125 nmol/L ή 50 mg/dL, ανάλογα με τη μονάδα μέτρησης, έχουν συνδεθεί με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Σε ακόμη υψηλότερες συγκεντρώσεις, όπως περίπου 250 nmol/L ή 100 mg/dL, ο κίνδυνος μπορεί να είναι σημαντικά μεγαλύτερος.
Οι συγκεκριμένες τιμές χρειάζονται, ωστόσο, προσεκτική ερμηνεία, καθώς οι μονάδες μέτρησης και τα όρια αναφοράς μπορεί να διαφέρουν μεταξύ εργαστηρίων. Η αξιολόγηση πρέπει επομένως να γίνεται από γιατρό και να λαμβάνει υπόψη το συνολικό προφίλ κινδύνου κάθε ανθρώπου.
Ποιοι χρειάζεται να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή
Επειδή η Lp(a) καθορίζεται κυρίως γενετικά, η κληρονομικότητα παίζει καθοριστικό ρόλο.
Ιδιαίτερα χρήσιμος μπορεί να είναι ο έλεγχος όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό αυξημένης Lp(a) ή όταν ένα άτομο ή στενός συγγενής έχει εμφανίσει καρδιαγγειακή νόσο σε σχετικά μικρή ηλικία.
Ως πρόωρη καρδιαγγειακή νόσος θεωρείται συνήθως εκείνη που εκδηλώνεται πριν από τα 55 έτη στους άνδρες και πριν από τα 65 στις γυναίκες.
Έλεγχος μπορεί επίσης να εξεταστεί σε ανθρώπους με οικογενή υπερχοληστερολαιμία, μια κληρονομική κατάσταση που συνδέεται με ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα LDL.
Στους περισσότερους ανθρώπους μία μέτρηση Lp(a) αρκεί, καθώς οι τιμές της παραμένουν σχετικά σταθερές σε όλη τη ζωή. Υπάρχουν, πάντως, ορισμένες καταστάσεις που μπορούν να προκαλέσουν προσωρινές μεταβολές, όπως η εγκυμοσύνη, η εμμηνόπαυση, ορισμένες παθήσεις του θυρεοειδούς, το νεφρωσικό σύνδρομο και οξείες φλεγμονές.
Τι γίνεται όταν η Lp(a) είναι υψηλή
Το γεγονός ότι η Lp(a) επηρεάζεται ελάχιστα από τον τρόπο ζωής δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να μειωθεί ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος.
Αντίθετα, όταν η Lp(a) είναι αυξημένη, γίνεται ακόμη πιο σημαντικό να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά όλοι οι υπόλοιποι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου.
Αυτό περιλαμβάνει τη ρύθμιση της LDL χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης και του σακχάρου, τη διακοπή του καπνίσματος, τη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και τη συστηματική σωματική δραστηριότητα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η LDL. Η μείωσή της μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου σε ανθρώπους που έχουν και αυξημένη Lp(a).
Οι βασικές συστάσεις για έναν υγιεινό τρόπο ζωής παραμένουν η τακτική άσκηση, μια ισορροπημένη διατροφή με έμφαση στις φυτικές τροφές, η αποφυγή του καπνίσματος, η διατήρηση φυσιολογικού βάρους και ο επαρκής ύπνος.
Τι ρόλο έχουν τα φάρμακα
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί και φαρμακευτική παρέμβαση. Οι στατίνες δεν μειώνουν άμεσα την Lp(a), όμως μειώνουν την LDL και συνεπώς μπορούν να περιορίσουν τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Ανάλογα με την περίπτωση, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει και άλλες θεραπείες, όπως την εζετιμίμπη ή τους αναστολείς PCSK9. Οι τελευταίοι βοηθούν στη μείωση της LDL και φαίνεται να μπορούν να επηρεάσουν σε κάποιο βαθμό και τα επίπεδα της Lp(a).
Παράλληλα, η επιστημονική έρευνα αναζητά θεραπείες που θα στοχεύουν ειδικά τη συγκεκριμένη λιποπρωτεΐνη. Νεότερα φάρμακα που βρίσκονται σε κλινικές δοκιμές στοχεύουν τους μηχανισμούς παραγωγής της Lp(a) και έχουν ήδη παρουσιάσει σημαντικές μειώσεις των επιπέδων της.
Το βασικό ερώτημα που παραμένει να απαντηθεί είναι αν η μείωση της Lp(a) θα μεταφραστεί τελικά σε λιγότερα εμφράγματα, εγκεφαλικά και άλλα σοβαρά καρδιαγγειακά περιστατικά.
Μέχρι να υπάρξουν οριστικές απαντήσεις, η μέτρηση της Lp(a) μπορεί να προσφέρει ένα σημαντικό επιπλέον στοιχείο για την αξιολόγηση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Επειδή η αυξημένη τιμή της δεν προκαλεί συμπτώματα, η εξέταση μπορεί να αποκαλύψει έναν παράγοντα που διαφορετικά θα παρέμενε άγνωστος για χρόνια.
Η έγκαιρη γνώση, σε συνδυασμό με τον σωστό έλεγχο της χοληστερόλης, της πίεσης, του σακχάρου και των υπόλοιπων παραγόντων κινδύνου, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο πρόληψης.
