Καλοκαίρι, παραλία και ώρες στην ξαπλώστρα κάτω από τον ήλιο. Για πολλούς, το μαύρισμα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των διακοπών. Όμως, πόση έκθεση στον ήλιο χρειαζόμαστε πραγματικά; Η απάντηση είναι πιθανότατα πολύ λιγότερη από όση νομίζουμε.
Το φυσικό φως βοηθά τον οργανισμό να συνθέσει βιταμίνη D και επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση και το βιολογικό ρολόι. Από την άλλη, η παρατεταμένη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία αυξάνει τη συσσώρευση βλαβών στο δέρμα και τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος. Άρα, το ζητούμενο δεν είναι να αποφεύγουμε εντελώς τον ήλιο, αλλά να βρούμε τη σωστή ισορροπία.
Η πιο γνωστή λειτουργία της ηλιακής ακτινοβολίας είναι η συμβολή της στην παραγωγή βιταμίνης D, η οποία είναι απαραίτητη για την υγεία των οστών και τη φυσιολογική λειτουργία των μυών. Το φυσικό φως, όμως, έχει και άλλες επιδράσεις. Βοηθά στη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού, επηρεάζοντας την παραγωγή μελατονίνης και, κατ' επέκταση, τον ύπνο.
Η έκθεση στο φως της ημέρας έχει επίσης συνδεθεί με τη διάθεση, τη συγκέντρωση και τη γνωστική λειτουργία. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι χρειάζεται να καθόμαστε για ώρες κάτω από τον ήλιο. Τα οφέλη του φυσικού φωτός δεν ταυτίζονται με την πολύωρη ηλιοθεραπεία.
Το πόσο χρόνο μπορεί να χρειάζεται κάποιος στον ήλιο εξαρτάται από αρκετούς παράγοντες: τον τύπο του δέρματος, την εποχή, την ηλικία, τη γεωγραφική περιοχή, την ώρα της ημέρας και την ένταση της υπεριώδους ακτινοβολίας. Για αυτό και οι ειδικοί αποφεύγουν να δώσουν έναν «μαγικό» αριθμό λεπτών που να ισχύει για όλους.
Η καθηγήτρια Φυσιολογίας Rebecca Mason από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ έχει υποστηρίξει τη λογική «λίγο και συχνά» για τη σύνθεση βιταμίνης D. Σε παλαιότερες οδηγίες για ανθρώπους με σχετικά ανοιχτόχρωμο δέρμα, για παράδειγμα, λίγα λεπτά έκθεσης με ακάλυπτα χέρια ή μπράτσα σε ώρες εκτός της κορύφωσης της UV ακτινοβολίας μπορούσαν να συμβάλουν στη διατήρηση επαρκών επιπέδων βιταμίνης D.
Οι άνθρωποι με πιο σκούρο δέρμα μπορεί να χρειάζονται μεγαλύτερη έκθεση για την ίδια παραγωγή βιταμίνης D, καθώς η μελανίνη μειώνει την αποτελεσματικότητα της UVB ακτινοβολίας.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να επιδιώκουμε παρατεταμένη έκθεση στον καλοκαιρινό ήλιο.
Περισσότερος ήλιος δεν σημαίνει περισσότερη βιταμίνη D
Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις. Η παραγωγή βιταμίνης D στο δέρμα δεν αυξάνεται απεριόριστα όσο παραμένουμε στον ήλιο. Μετά από ένα σημείο φτάνει σε ένα είδος «ταβανιού», ενώ η επιπλέον υπεριώδης ακτινοβολία συνεχίζει να προκαλεί βλάβες. Με απλά λόγια, δεν χρειάζεται να μείνουμε στην παραλία για ώρες για να πάρουμε περισσότερη βιταμίνη D.
Αντίθετα, η παρατεταμένη έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε ηλιακό έγκαυμα, πρόωρη γήρανση του δέρματος και βλάβες στο DNA των κυττάρων. Η UV ακτινοβολία αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα κινδύνου για καρκίνους του δέρματος, συμπεριλαμβανομένου του μελανώματος.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην παιδική και εφηβική ηλικία, καθώς η υπερβολική έκθεση στην UV ακτινοβολία από νωρίς στη ζωή συνδέεται με τον μελλοντικό κίνδυνο καρκίνου του δέρματος.
Και αν δεν βλέπουμε αρκετό ήλιο;
Στον αντίποδα βρίσκεται η έλλειψη βιταμίνης D. Άτομα που περνούν ελάχιστο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους, έχουν σκούρο δέρμα, καλύπτουν μεγάλο μέρος του σώματός τους ή για λόγους υγείας πρέπει να αποφεύγουν τον ήλιο μπορεί να έχουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας. Η σοβαρή έλλειψη βιταμίνης D μπορεί να επηρεάσει την υγεία των οστών. Η λύση, όμως, δεν είναι απαραίτητα περισσότερη ηλιοθεραπεία.
Όταν υπάρχει πραγματική ανεπάρκεια, η βιταμίνη D μπορεί να χορηγηθεί μέσω διατροφής ή συμπληρωμάτων, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου και ύστερα από συμβουλή επαγγελματία υγείας.
Πώς να απολαμβάνουμε τον ήλιο με ασφάλεια
Ειδικά το καλοκαίρι και σε χώρες με έντονη ηλιοφάνεια όπως η Ελλάδα, η προστασία από την UV ακτινοβολία έχει ιδιαίτερη σημασία. Όταν ο δείκτης UV είναι υψηλός, η παρατεταμένη παραμονή στον ήλιο χωρίς προστασία πρέπει να αποφεύγεται. Σκιά, καπέλο, κατάλληλα ρούχα, γυαλιά ηλίου και αντηλιακό αποτελούν τα βασικά μέτρα προστασίας. Τα γυαλιά ηλίου είναι ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς η UV ακτινοβολία μπορεί να επηρεάσει και τα μάτια.
Περισσότερη προσοχή χρειάζονται όσοι έχουν πολύ ανοιχτόχρωμο δέρμα, πολλούς ή άτυπους σπίλους, προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του δέρματος ή λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική αγωγή. Για αυτά τα άτομα, οι συστάσεις του δερματολόγου τους έχουν προτεραιότητα.
Ο ήλιος είναι απαραίτητος για τη ζωή και το φυσικό φως έχει σημαντική θέση στην καθημερινότητά μας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η πολύωρη ηλιοθεραπεία είναι απαραίτητη για να αποκομίσουμε τα οφέλη του. Ο ακριβής χρόνος έκθεσης διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτάται από τον δείκτη UV, την εποχή, το δέρμα και το πόσο σώμα εκτίθεται.
Το πιο ασφαλές είναι να απολαμβάνουμε τον εξωτερικό χώρο χωρίς να κυνηγάμε το έγκαυμα ή το βαθύ μαύρισμα. Γιατί στον ήλιο, όπως και σε πολλά πράγματα στη ζωή, το «περισσότερο» δεν σημαίνει απαραίτητα και «καλύτερο».
