Η κλιματική αλλαγή δεν πλήττει μόνο το περιβάλλον, αλλά αρχίζει να αφήνει όλο και πιο έντονα το αποτύπωμά της και στην οικονομία. Ο λόγος για τον κλιματοπληθωρισμό (climateflation), έναν όρο που περιγράφει τις αυξήσεις στις τιμές οι οποίες συνδέονται με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Οι αλλεπάλληλοι καύσωνες, η ξηρασία, οι πυρκαγιές και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να περιορίσουν την παραγωγή τροφίμων, να προκαλέσουν προβλήματα στις μεταφορές και να αυξήσουν τη ζήτηση για ενέργεια. Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο κύμα πιέσεων που τελικά φτάνει στον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Ακριβότερα τρόφιμα
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά την αγροτική παραγωγή. Οι υψηλές θερμοκρασίες και η έλλειψη νερού μειώνουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών, με τις συνέπειες να αναμένεται να περάσουν σταδιακά στις τιμές των τροφίμων, κυρίως από το τέλος του 2026 και στις αρχές του 2027.
Η Deutsche Bank εκτιμά ότι το ενεργειακό και εφοδιαστικό σοκ μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση 0,8% στις τιμές των τροφίμων στην Ευρωζώνη, ενώ η Oxford Economics προβλέπει ότι ο πληθωρισμός τροφίμων θα μπορούσε να φτάσει το 3% το 2027, από 1,5% το 2026.
Για ένα νοικοκυριό που δαπανά 400 ευρώ τον μήνα για τρόφιμα, αύξηση 3% σημαίνει περίπου 144 ευρώ επιπλέον κόστος τον χρόνο. Για τα χαμηλότερα εισοδήματα, η επιβάρυνση είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς σημαντικό μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος κατευθύνεται ήδη στα βασικά αγαθά. Σε ένα δυσμενέστερο σενάριο, ένα νέο κλιματικό ή γεωπολιτικό σοκ θα μπορούσε να επαναφέρει τον πληθωρισμό τροφίμων σε πολύ υψηλότερα επίπεδα, όπως εκείνα του 2022-2023, όταν είχε φτάσει το 15,5% τον Μάρτιο του 2023.
Η ζέστη επηρεάζει και το ρεύμα
Ο καύσωνας δημιουργεί πιέσεις και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η έντονη ηλιοφάνεια αυξάνει την παραγωγή από φωτοβολταϊκά κατά τις μεσημεριανές ώρες, όταν όμως η ζήτηση για ψύξη δεν βρίσκεται πάντα στο υψηλότερο σημείο της. Αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγάλες διακυμάνσεις στις χονδρικές τιμές, ακόμη και μηδενικές ή αρνητικές τιμές σε συγκεκριμένες ώρες. Την ίδια στιγμή, η αυξημένη ανάγκη για κλιματισμό αργότερα μέσα στην ημέρα ανεβάζει τη ζήτηση, δημιουργώντας νέες ανισορροπίες στην αγορά. Οι συνθήκες αυτές προκαλούν προβληματισμό και για τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν μειωμένες αποδόσεις όταν η αγορά κατακλύζεται από φθηνή ηλιακή ενέργεια.
Προβλήματα και στις μεταφορές
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει παράλληλα τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στις σιδηροδρομικές γραμμές και στις υποδομές, ενώ η ξηρασία και η πτώση της στάθμης των ποταμών δυσκολεύουν τις εμπορευματικές μεταφορές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι μεγάλοι ποταμοί της Ευρώπης, όπως ο Ρήνος, όπου η χαμηλή στάθμη περιορίζει τη μεταφορά εμπορευμάτων και αυξάνει το κόστος για τη βιομηχανία.
Οι επιπτώσεις διαρκούν μήνες
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι οι οικονομικές συνέπειες ενός ακραίου καιρικού φαινομένου δεν σταματούν όταν τελειώσει ο καύσωνας ή η ξηρασία. Μελέτη που εξέτασε στοιχεία από 121 χώρες δείχνει ότι οι επιπτώσεις ενός ακραίου καιρικού επεισοδίου στον πληθωρισμό των τροφίμων μπορούν να παραμείνουν για τουλάχιστον 12 μήνες. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να προσθέσει έως και 3,2 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως στον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων και έως 1,18 μονάδες στον συνολικό πληθωρισμό καταναλωτή έως το 2035.
Ο κλιματοπληθωρισμός, λοιπόν, δεν είναι πλέον ένας μακρινός οικονομικός όρος. Είναι ένας μηχανισμός που συνδέει την κλιματική κρίση με το κόστος των τροφίμων, της ενέργειας και της καθημερινής ζωής, με τις επιπτώσεις του να αναμένεται να γίνονται ολοένα πιο αισθητές τα επόμενα χρόνια.
