Ο Candida auris έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο δύσκολους αντιπάλους για τα νοσοκομεία παγκοσμίως. Μπορεί να παραμένει στο ανθρώπινο δέρμα χωρίς να προκαλεί συμπτώματα και να επιβιώνει για μεγάλο χρονικό διάστημα, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να περάσει σε έναν ευάλωτο οργανισμό.
Νέα μελέτη επιστημόνων του University of California, San Francisco (UCSF), που δημοσιεύθηκε στο Science, αποκαλύπτει πλέον ένα από τα «μυστικά» της επιμονής του: ο μύκητας βρίσκει καταφύγιο βαθιά στους θύλακες των τριχών, όπου δημιουργεί ένα περιβάλλον που τον βοηθά να παραμένει προστατευμένος από τις φυσικές άμυνες του δέρματος.
Η «κρυψώνα» στους θύλακες των τριχών
Οι ερευνητές συνέκριναν τον Candida auris με τον Candida albicans, έναν πολύ πιο συνηθισμένο μύκητα. Η συμπεριφορά τους αποδείχθηκε αρκετά διαφορετική. Σε πειράματα σε ποντίκια, ο Candida albicans απομακρύνθηκε από το δέρμα μέσα σε λίγες ημέρες. Ο Candida auris, αντίθετα, κατάφερε να παραμείνει για πολύ περισσότερο, εγκαθιστάμενος στους θύλακες των τριχών.
Το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί ο συγκεκριμένος μύκητας μπορεί να αποικίζει επίμονα το δέρμα και να αποτελεί πηγή μετάδοσης σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η παρουσία του στο δέρμα δεν σημαίνει ότι έχουν αναπτύξει λοίμωξη. Η κατάσταση γίνεται πολύ πιο σοβαρή όταν ο μύκητας καταφέρει να εισέλθει σε βαθύτερους ιστούς ή στην κυκλοφορία του αίματος.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Candida auris φαίνεται να κατευθύνει την ανοσολογική αντίδραση προς μια λιγότερο αποτελεσματική κατεύθυνση. Ο Candida albicans ενεργοποιεί την ιντερλευκίνη-17 (IL-17), έναν μηχανισμό που ενισχύει την αντιμυκητιασική άμυνα του δέρματος και βοηθά στην απομάκρυνση του μύκητα.
Ο Candida auris φαίνεται να λειτουργεί διαφορετικά. Αλλάζει στοιχεία του εξωτερικού κυτταρικού του τοιχώματος, εκθέτοντας περισσότερη χιτίνη. Αυτό προκαλεί την παραγωγή ιντερφερόνης-γάμμα (IFN-γ), μιας διαφορετικής ανοσολογικής απόκρισης.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η IFN-γ καταστέλλει μέρος της φυσικής άμυνας που βασίζεται στην IL-17, δίνοντας στον μύκητα περισσότερο χρόνο και χώρο για να παραμείνει στο δέρμα.
Η διαδικασία δεν σταματά εκεί. Η συγκεκριμένη ανοσολογική αντίδραση επηρεάζει και την ανανέωση των κυττάρων στους θύλακες των τριχών. Η ανανέωση επιβραδύνεται, με αποτέλεσμα να συσσωρεύονται παλαιότερα και κατεστραμμένα κύτταρα.
Για τον Candida auris, αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό περιβάλλον. Ο θύλακας της τρίχας μετατρέπεται ουσιαστικά σε μια μικρή «φωλιά», μέσα στην οποία ο μύκητας μπορεί να επιβιώνει και να αποφεύγει την πλήρη εξάλειψή του.
Γιατί ανησυχούν τα νοσοκομεία
Ο Candida auris εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2009 στην Ιαπωνία και έκτοτε έχει εξαπλωθεί σε πολλές χώρες, προκαλώντας ιδιαίτερη ανησυχία στις υγειονομικές μονάδες.
Ένα από τα προβλήματα είναι ότι η αποίκιση του δέρματος μπορεί να παραμένει σιωπηλή. Ένα άτομο μπορεί να φιλοξενεί τον μύκητα χωρίς να εμφανίζει συμπτώματα, ενώ παράλληλα μπορεί να συμβάλλει στη μετάδοσή του σε ένα νοσοκομειακό περιβάλλον.
Ο κίνδυνος αφορά κυρίως ασθενείς με σοβαρά προβλήματα υγείας ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Εάν ο μύκητας περάσει από το δέρμα σε βαθύτερους ιστούς ή στο αίμα, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις.
Στην εξίσωση προστίθεται και η αντοχή του Candida auris σε αρκετά αντιμυκητιασικά φάρμακα, γεγονός που κάνει την αντιμετώπισή του ακόμη δυσκολότερη.
Το νέο στοιχείο που ανοίγει δρόμο για θεραπείες
Η μελέτη δεν δίνει ακόμη μια έτοιμη θεραπεία. Προσφέρει όμως στους επιστήμονες ένα νέο κομμάτι του παζλ. Μία από τις πιθανές μελλοντικές προσεγγίσεις θα ήταν να αποκατασταθεί η ισορροπία της ανοσολογικής αντίδρασης, ενισχύοντας την άμυνα που σχετίζεται με την IL-17 αντί της απόκρισης που ευνοεί την παραμονή του μύκητα.
Μια άλλη πιθανότητα είναι να στοχευθεί η χιτίνη, η οποία φαίνεται να παίζει ρόλο στην ενεργοποίηση της συγκεκριμένης ανοσολογικής αντίδρασης. Προς το παρόν, πρόκειται για ερευνητικές κατευθύνσεις. Η ανακάλυψη, ωστόσο, δίνει στους επιστήμονες μια πιο καθαρή εικόνα για το πώς ο Candida auris καταφέρνει να μένει κρυμμένος στο δέρμα, να αποφεύγει την πλήρη εξάλειψη και να περιμένει την κατάλληλη ευκαιρία.
Και ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ακριβώς αυτό: ο επικίνδυνος μύκητας δεν χρειάζεται να βρίσκεται βαθιά μέσα στο σώμα για να αποτελεί απειλή. Μπορεί πρώτα να έχει βρει το καταφύγιό του σε ένα σημείο τόσο μικρό όσο ένας θύλακας τρίχας.
