Τα περισσότερα μάτια στον κόσμο είναι καστανά
Το καστανό είναι μακράν το συνηθέστερο χρώμα ματιών, καθώς περίπου το 79% των ανθρώπων το φέρει. Τα μπλε μάτια συναντώνται στο 8% έως 10% του πληθυσμού, ενώ τα πράσινα αποτελούν τη σπανιότερη φυσική απόχρωση.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το πραγματικό ερώτημα δεν αφορά μόνο τη σπανιότητα των πράσινων ματιών, αλλά γενικότερα την εμφάνιση των ανοιχτόχρωμων ματιών στην ανθρώπινη εξέλιξη.
Τα ανοιχτόχρωμα μάτια εμφανίστηκαν σχετικά πρόσφατα
Σύμφωνα με αναλύσεις αρχαίου DNA, οι πρώτοι άνθρωποι είχαν σχεδόν αποκλειστικά σκούρα μάτια, σκούρα μαλλιά και σκουρόχρωμο δέρμα. Ακόμη και στην Ευρώπη, τα ανοιχτόχρωμα χαρακτηριστικά φαίνεται ότι έγιναν πιο συνηθισμένα μόλις πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια.
Η διαπίστωση αυτή δείχνει ότι τα πράσινα και τα μπλε μάτια αποτελούν σχετικά πρόσφατες εξελικτικές μεταβολές.
Η θεωρία που συνδέεται με το λιγοστό φως
Μία από τις επικρατέστερες υποθέσεις υποστηρίζει ότι τα ανοιχτόχρωμα μάτια ίσως προσέφεραν πλεονέκτημα στους ανθρώπους που ζούσαν στις βόρειες περιοχές της Ευρώπης, όπου κατά τους χειμερινούς μήνες η ηλιοφάνεια είναι περιορισμένη.
Οι πιο ανοιχτές ίριδες επιτρέπουν την είσοδο μεγαλύτερης ποσότητας φωτός στο μάτι, κάτι που πιθανόν επηρέαζε θετικά τον κιρκάδιο ρυθμό, δηλαδή το εσωτερικό βιολογικό ρολόι που ρυθμίζει τον ύπνο, τη διάθεση και τα επίπεδα ενέργειας.
Σε συνθήκες παρατεταμένου σκοταδιού, ακόμη και ένα μικρό εξελικτικό πλεονέκτημα θα μπορούσε να αυξήσει τις πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής.
Παρ' όλα αυτά, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη θεωρία δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί οριστικά.
Η επιλογή συντρόφου ίσως έπαιξε καθοριστικό ρόλο
Μια δεύτερη θεωρία αποδίδει την εξάπλωση των ανοιχτόχρωμων ματιών στη σεξουαλική επιλογή.
Οι εξελικτικοί βιολόγοι εκτιμούν ότι τα ασυνήθιστα χαρακτηριστικά μπορεί να θεωρήθηκαν πιο ελκυστικά, ακριβώς επειδή ήταν σπάνια. Αν οι άνθρωποι προτιμούσαν συντρόφους με μπλε ή πράσινα μάτια, τα γονίδια που ευθύνονται για αυτές τις αποχρώσεις θα μεταδίδονταν συχνότερα στις επόμενες γενιές.
Η διαδικασία αυτή παρατηρείται και σε πολλά άλλα είδη του ζωικού βασιλείου, όπου ιδιαίτερα εξωτερικά χαρακτηριστικά επηρεάζουν την επιλογή συντρόφου.
Τα γονίδια πίσω από το χρώμα των ματιών
Οι επιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι δύο γονίδια, τα OCA2 και HERC2, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον καθορισμό του χρώματος της ίριδας.
Μάλιστα, μια πολύ μικρή γενετική διαφοροποίηση στο γονίδιο HERC2 μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το αν ένα άτομο θα αποκτήσει καστανά ή μπλε μάτια.
Ωστόσο, το τελικό χρώμα της ίριδας προκύπτει από τη συνεργασία πολλών γονιδίων και δεν εξαρτάται από έναν μόνο γενετικό παράγοντα.
Γιατί τα πράσινα μάτια είναι τόσο σπάνια
Η δημιουργία πράσινων ματιών είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη από βιολογική άποψη.
Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει πράσινη χρωστική στην ίριδα. Η συγκεκριμένη απόχρωση προκύπτει από τον συνδυασμό μέτριας ποσότητας μελανίνης, κιτρινωπών χρωστικών και του τρόπου με τον οποίο διαχέεται το φως μέσα στο μάτι, μέσω ενός φυσικού οπτικού φαινομένου.
Αν κάποιος από αυτούς τους παράγοντες διαφοροποιηθεί, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μπλε, καστανά ή μελί μάτια αντί για πράσινα.
Αυτός ο πολύ συγκεκριμένος συνδυασμός εξηγεί γιατί η πράσινη ίριδα παραμένει η πιο σπάνια στον κόσμο και εμφανίζεται κυρίως σε πληθυσμούς της Βόρειας και της Κεντρικής Ευρώπης, όπου εκτιμάται ότι πρωτοεμφανίστηκε πριν από λίγες χιλιάδες χρόνια.
