Μια ανησυχητική τάση καταγράφεται τις τελευταίες δεκαετίες στον παγκόσμιο χάρτη της υγείας, καθώς οι διαγνώσεις καρκίνου σε άτομα νεότερης ηλικίας παρουσιάζουν σταθερή άνοδο. Συγκεκριμένα, μεταξύ 1990 και 2019, τα περιστατικά σε ανθρώπους κάτω των 50 ετών αυξήθηκαν κατά περίπου 24%, με τους ειδικούς να επιβεβαιώνουν ότι η ανοδική αυτή τροχιά συνεχίζεται ακάθεκτη. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε μία μόνο μορφή της νόσου, αλλά παρουσιάζει ιδιαίτερη έξαρση στον καρκίνο του πνεύμονα, του παχέος εντέρου και της μήτρας.
Στην προσπάθεια να αποκωδικοποιηθούν τα αίτια αυτής της έξαρσης, μια νέα επιστημονική μελέτη που φιλοξενείται στην έγκριτη ιατρική επιθεώρηση Nature Medicine στρέφει το βλέμμα σε έναν απρόσμενο παράγοντα: τη βιολογική ηλικία του οργανισμού. Η έρευνα βασίστηκε στην ανάλυση ενός τεράστιου όγκου δεδομένων, εξετάζοντας 154.169 εθελοντές από τη βρετανική βιοτράπεζα (UK Biobank) και επιπλέον 10.000 άτομα από τις ΗΠΑ.
Χρονολογική έναντι βιολογικής ηλικίας: Όταν τα κύτταρα γερνούν πρόωρα
Η βασική καινοτομία της μελέτης έγκειται στον διαχωρισμό της ηλικίας που αναγράφεται στις ταυτότητες από τη βιολογική ηλικία, η οποία αποτυπώνει την πραγματική κατάσταση του σώματος σε κυτταρικό και λειτουργικό επίπεδο. Για τη μέτρηση αυτής της εσωτερικής φθοράς, οι επιστήμονες επιστράτευσαν έναν εξειδικευμένο αλγόριθμο με την ονομασία PhenoAge.
Ο αλγόριθμος αυτός αξιολογεί εννέα συγκεκριμένες εξετάσεις αίματος και δείκτες υγείας, οι οποίοι σχετίζονται άμεσα με:
- Τα επίπεδα της χρόνιας φλεγμονής στο σώμα.
- Συστήματα που αφορούν τον έλεγχο του σακχάρου.
- Την επάρκεια και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Όπως χαρακτηριστικά επεσήμανε η δρ. Yin Cao, αναπληρώτρια καθηγήτρια Χειρουργικής και Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Washington, η γήρανση δεν είναι απλώς το άθροισμα των γενεθλίων ενός ανθρώπου. Αντίθετα, αποτελεί το αποτύπωμα της σταδιακής φθοράς σε μοριακό επίπεδο, της συσσώρευσης κυτταρικών αλλοιώσεων και της εξασθένησης των αμυντικών μηχανισμών του οργανισμού.
Η απευθείας σύνδεση της επιταχυνόμενης γήρανσης με τους όγκους
Τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν μια ξεκάθαρη στατιστική συσχέτιση: όσοι παρουσίαζαν υψηλότερη βιολογική ηλικία συγκριτικά με τη χρονολογική τους, διέτρεχαν σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν πρώιμο καρκίνο. Η τάση αυτή ήταν εξαιρετικά έντονη στις περιπτώσεις καρκίνου του πνεύμονα, του ενδομητρίου και του παχέος εντέρου, με τον τελευταίο να αποτελεί πλέον τη νούμερο ένα αιτία θανάτου από καρκίνο για τους κάτω των 50 ετών στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα παραμένει επιφυλακτική ως προς το αν η ίδια η γήρανση προκαλεί τον καρκίνο. Η δρ. Jyoti Nangalia από το Wellcome Sanger Institute υπογράμμισε πως παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν οι δείκτες αυτοί αποτυπώνουν μια άμεση αιτιώδη σχέση ή αν η γήρανση και η ογκογένεση πυροδοτούνται παράλληλα από τους ίδιους, κοινούς υποκείμενους παράγοντες. Από την πλευρά του, ο ερευνητής δρ. David Scott σημείωσε ότι η επιταχυνόμενη γήρανση αποτελεί μάλλον τον καθρέφτη των συνολικών αλλαγών που βιώνει το σώμα εξαιτίας του περιβάλλοντος και των καθημερινών συνηθειών.
Η φυλετική ανισορροπία και το προφίλ των ασθενών
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΟΟΣΑ, παρατηρείται μια δυσανάλογη επιβάρυνση των γυναικών στις νεότερες ηλικιακές ομάδες. Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, τα περιστατικά στις ηλικίες 15 έως 49 ετών κατέγραψαν άνοδο 16% μεταξύ 2000 και 2022, με τον καρκίνο του μαστού και του θυρεοειδούς να ευθύνονται για το 80% αυτής της αύξησης.
Στον αντίποδα, δεδομένα από το Queen’s University Belfast για το Ηνωμένο Βασίλειο (1993–2019) έδειξαν μια πιο σύνθετη εικόνα, με την άνοδο να αγγίζει το 27% στους άνδρες και το 9% στις γυναίκες, αν και οι γυναίκες συνέχισαν να πλήττονται μαζικά από τον καρκίνο του μαστού. Πάντως, ο καθηγητής Anjum Memon υπενθύμισε μια θετική διάσταση: παρά την αύξηση των διαγνώσεων, η θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού έχει υποχωρήσει εντυπωσιακά χάρη στην έγκαιρη διάγνωση και τα προγράμματα πρόληψης.
Η παχυσαρκία, το μικροβίωμα και οι κοινωνικές αλλαγές
Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική απάντηση στο πρόβλημα. Ο καθηγητής Marc Gunter (Imperial College London) ενοχοποιεί τη ραγδαία αύξηση της παχυσαρκίας, του διαβήτη και των μεταβολικών διαταραχών τις τελευταίες δεκαετίες, φαινόμενα που επιταχύνουν τη βιολογική γήρανση. Την ίδια στιγμή, το γεγονός ότι παραδοσιακοί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα και το αλκοόλ, υποχωρούν σε πολλές δυτικές κοινωνίες, περιπλέκει ακόμη περισσότερο το τοπίο.
Μεγάλο μέρος της επιστημονικής κοινότητας στρέφει πλέον το ενδιαφέρον του στο μικροβίωμα του εντέρου.
- Ο καθηγητής Karol Sikora θεωρεί τις αλλαγές στη χλωρίδα του εντέρου λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής ως τον πιθανότερο ένοχο.
- Ο ερευνητής Charles Swanton (Cancer Research UK) εστιάζει σε συγκεκριμένα στελέχη βακτηρίων, όπως το E. coli, τα οποία παράγουν τοξίνες ικανές να προκαλέσουν μεταλλάξεις στο DNA του εντέρου.
Σε κάθε περίπτωση, οι κοινωνικές δομές έχουν αλλάξει. Όπως σχολίασε χαρακτηριστικά ο καθηγητής Anjum Memon, οι παλαιότεροι προστατευτικοί παράγοντες για τις γυναίκες (όπως η τεκνοποίηση πολλών παιδιών σε πολύ νεαρή ηλικία) δεν ανταποκρίνονται πλέον στη σύγχρονη πραγματικότητα.
Ο δρ. Andrew Beggs περιγράφει το φαινόμενο ως αυστηρά πολυπαραγοντικό. Η πρόωρη βιολογική γήρανση αναδεικνύεται σε ένα κομβικό κομμάτι του παζλ, όμως η επιστήμη έχει ακόμα δρόμο μπροστά της για να συνθέσει την πλήρη εικόνα γύρω από αυτή την παγκόσμια απειλή.
