Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στη δημοσιογραφία έχει ήδη ξεκινήσει. Το πρόβλημα είναι ότι η συζήτηση εξαντλείται συχνά σε μεγαλόστομα συνθήματα, γενικές υποσχέσεις και αόριστες φοβίες. Αν, όμως, θέλουμε να καταλάβουμε τι πραγματικά αλλάζει, πρέπει να σταματήσουμε να μιλάμε για την τεχνητή νοημοσύνη σαν να είναι ένα ενιαίο, αδιαφοροποίητο φαινόμενο και να αρχίσουμε να εξετάζουμε μία μία τις χρήσεις της.
Ο Κώδικας Δεοντολογίας της ΠΟΕΣΥ, στη συντακτική επιτροπή του οποίου είχα την τιμή να συμμετάσχω, μας δίνει ήδη ένα σαφές πλαίσιο. Η ακρίβεια, η διαφάνεια, η λογοδοσία, η ανεξαρτησία και η ευθύνη απέναντι στο κοινό δεν είναι διακοσμητικές αρχές που παραμερίζονται προς χάριν ενός νέου εργαλείου. Αντιθέτως, είναι το μόνο σταθερό έδαφος πάνω στο οποίο μπορούμε να συζητήσουμε σοβαρά την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στη δημοσιογραφία.
Υπό αυτήν την οπτική, ένας από τους πιο σημαντικούς κινδύνους που οφείλουμε να αναδείξουμε είναι η ομογενοποίηση του νοήματος στα κείμενα που παράγονται από τεχνητή νοημοσύνη. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν ερμηνεύει, δεν αμφισβητεί, δεν σταθμίζει κοινωνικές και πολιτικές αποχρώσεις. Δεν έχει ιστορική μνήμη, δεν διαθέτει κοινωνική εμπειρία και, φυσικά, δεν φέρει ευθύνη για τις συνέπειες των λέξεων που επιλέγει. Λειτουργεί με βάση την πιθανότητα. Επιλέγει τη συχνότερη, την πιο ομαλή, την πιο αποδεκτή διατύπωση, εκείνη που στατιστικά εμφανίζεται ως η πιο ασφαλής. Αυτό σημαίνει ότι δεν παράγει απλώς κείμενο. Παράγει εξομάλυνση και συχνά ομογενοποίηση του νοήματος.
Στη δημοσιογραφία, κάθε λέξη κουβαλά πολιτικό και κοινωνικό φορτίο. Δεν είναι το ίδιο να μιλάς για «μετανάστες» ή για «πρόσφυγες», για «παράπλευρες απώλειες» ή για «νεκρούς αμάχους», για «σύγκρουση» ή για «πόλεμο», για «αναδιάρθρωση» ή για «λιτότητα». Η επιλογή της λέξης δεν είναι απλώς γλωσσική. Είναι επιλογή οπτικής γωνίας, πλαισίου και τελικά ερμηνείας της πραγματικότητας. Η δημοσιογραφική γλώσσα δεν είναι ουδέτερη, όσο κι αν συχνά το προσποιείται.
Η τεχνητή νοημοσύνη, ακριβώς επειδή εκπαιδεύεται πάνω σε τεράστιους όγκους λόγου που έχει ήδη παραχθεί, τείνει να αναπαράγει αυτό που κυριαρχεί. Δεν ψάχνει το πιο ακριβές αλλά το πιο πιθανό. Δεν επιλέγει το πιο δίκαιο αλλά το πιο συχνό. Δεν αμφισβητεί την κυρίαρχη αφήγηση, την ενισχύει. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος της συστημικής μεροληψίας, όχι ως μια κραυγαλέα παραποίηση αλλά ως μια αθόρυβη, σχεδόν αόρατη μετατόπιση προς αυτό που ήδη θεωρείται «φυσιολογικό», «αποδεκτό» και «κανονικό».
Έτσι, η ομαλή, πειστική και γλωσσικά άψογη παραμόρφωση του νοήματος περνά απαρατήρητη. Όμως, η δημοσιογραφία, από τη φύση της, βρίσκεται στον αντίποδα αυτής της λογικής. Δουλειά της δεν είναι να εξομαλύνει τα γεγονότα αλλά για να τα φωτίζει, ακόμη και όταν είναι άβολα, αντιφατικά ή συγκρουσιακά.
Ακόμη χειρότερα, αν δεν προσέξουμε, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν θα είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα γράφει καλύτερα από εμάς και θα μας αντικαταστήσει. Θα είναι ότι θα αρχίσουμε να σκεφτόμαστε όπως αυτή. Ότι θα αποδεχθούμε ως φυσικό το πιο προβλέψιμο, ως αντικειμενικό το πιο συχνό και ως ουδέτερο το πιο κυρίαρχο. Και τότε δεν θα έχουμε απλώς αλλάξει εργαλείο αλλά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα.
* Δημοσιογράφος και επίκουρη καθηγήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Σκάει στην Εκπαίδευση νέα μεγάλη "Βόμβα" για Ιταλικό Πανεπιστήμιο
Πανελλήνιες 2026: Θέματα, Λύσεις, Αποτελέσματα και Bάσεις στο google
