Αφού είχε περάσει χρόνια εξορίας σε Ικαρία, Μακρόνησο και Άη Στράτη, βρέθηκε πια σε κακή κατάσταση από τις κακουχίες και τα βασανιστήρια, να κατηγορείται για "έσχατη προδοσία" και "αντεθνική δράση".
Στην υπεράσπισή του στάθηκε ο Κώστας Βάρναλης, που δεν περίμενε προσκλήσεις ή διαδικαστικά. Μόλις πληροφορήθηκε τη δίκη από τον τύπο, ντύθηκε επίσημα και διέσχισε μόνος του τα μπλοκαρισμένα τετράγωνα, αντιμετωπίζοντας την αστυνομική παρουσία και το κρύο, προκειμένου να υπερασπιστεί τον Λουντέμη.
Στην αίθουσα, ο Βάρναλης δεν δίστασε να αντιμετωπίσει με θάρρος τον Πρόεδρο και τους δικαστές. Όταν ρωτήθηκε αν ο κατηγορούμενος ήταν ένοχος, απάντησε με σαφήνεια και πάθος: για να θεωρηθεί ένοχος ένας συγγραφέας, θα έπρεπε να απαντήσει αρνητικά σε τρεις κρίσιμες ερωτήσεις για τη σχέση του με την κοινωνία, τον λαό και την πατρίδα. Ο Βάρναλης δήλωσε κατηγορηματικά ότι ο Λουντέμης είχε δώσει τις σωστές απαντήσεις: στέκεται πάντα με τους αδικημένους, με τους καταπιεσμένους και με τα θύματα της ιστορίας, όχι με τους καταπιεστές.
Όταν αναφέρθηκε συγκεκριμένο κείμενο του Λουντέμη, όπου η ηρωίδα παραδίδεται στους εργάτες για προστασία, ο Βάρναλης αντέτεινε ότι η παράδοσή της στους χωροφύλακες θα ήταν καταστροφική: "Όχι! Θα την πουλούσαν στο μπουρδέλο", τόνισε με αποφασιστικότητα. Δεν περιορίστηκε μόνο στη γνώμη του· κάλεσε το δικαστήριο να καταδικάσει τη σωστή αρετή αν οι νόμοι την θεωρούν παράνομη, υπογραμμίζοντας την ανάγκη η δικαιοσύνη να μην τιμωρεί την ακεραιότητα.
Η κατάθεση του Βάρναλη παραμένει μια από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές υπεράσπισης της λογοτεχνίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, όπως την αφηγείται ο ίδιος ο Λουντέμης στο βιβλίο του "Ο Κονταρομάχος". Ήταν μια υπενθύμιση ότι η αλήθεια, η θάρρος και η αλληλεγγύη δεν παραδίδονται ποτέ στη λογοκρισία ή στο φόβο.
