Νέα επιστημονικά δεδομένα που ενισχύουν τη θεωρία περί τελετουργικών ανθρωποθυσιών κατά την περίοδο των πρώτων δυναστειών της Αρχαίας Αιγύπτου φέρνει στο φως έρευνα της δρος Ρόζελιν Κάμπελ από το Πανεπιστήμιο Purdue των ΗΠΑ, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Environmental Archaeology.
Η μελέτη βασίστηκε στην επανεξέταση ανθρώπινων λειψάνων από την περιοχή Ουμ ελ-Καάμπ κοντά στην Άβυδο, ένα από τα σημαντικότερα βασιλικά νεκροταφεία της Πρώτης Δυναστείας (περίπου από το 3100 π.Χ.). Στο επίκεντρο βρέθηκαν τα κρανία ανθρώπων που είχαν ταφεί σε εκατοντάδες περιφερειακούς τάφους γύρω από τα μνημεία των ηγεμόνων, οι οποίοι ανήκαν στην αυλή των φαραώ (σφραγιδοφύλακες, τεχνίτες, επιθεωρητές και γυναίκες της αυλής).
Τα ευρήματα των καταγμάτων και το όργανο θανάτωσης
Η δρ Κάμπελ εξέτασε 46 κρανία υπηρετών που φυλάσσονται στις συλλογές Duckworth του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ και προέρχονται από τα ταφικά συγκροτήματα του βασιλιά Ντζερ, του βασιλιά Ντζετ και της βασίλισσας Μερνεΐθ.
Η ιατροδικαστική εξέταση αποκάλυψε ότι:
- 18 από τα 46 κρανία έφεραν σαφείς ενδείξεις θανατηφόρων τραυμάτων και καταγμάτων που σημειώθηκαν γύρω από τη στιγμή του θανάτου.
- Εντοπίστηκε εξειδικευμένο τραύμα στην περιοχή του οφθαλμικού κόγχου.
- Η μορφολογία των καταγμάτων υποδεικνύει ότι τα χτυπήματα δε προκλήθηκαν από πολεμικά ρόπαλα, αλλά από πλατιά, επίπεδα αντικείμενα κατασκευασμένα από ξύλο ή κέρατο.
Όπως επισημαίνει η ερευνήτρια, ο Βρετανός αιγυπτιολόγος Φλίντερς Πίτρι, ο οποίος είχε ανασκάψει την περιοχή τη δεκαετία του 1920, είχε διατυπώσει την υπόθεση της θυσίας, αλλά δεν είχε αναγνωρίσει τα τραύματα, θεωρώντας τα μεταγενέστερες φθορές της ανασκαφής.
Η διάρκεια του εθίμου και η αντικατάστασή του από αγάλματα
Η πρακτική των «συνοδευτικών ταφών» φαίνεται πως υπήρξε βραχύβια. Παρότι ο πρώτος φαραώ της Πρώτης Δυναστείας, Ώρος-Αχά, είχε ελάχιστους περιφερειακούς τάφους, οι διάδοχοί του περιβάλλονταν από εκατοντάδες. Ωστόσο, με την ανατολή της Δεύτερης Δυναστείας, το έθιμο εξαλείφθηκε πλήρως.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Σαλίμα Ικράμ από το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Καΐρου, οι φυσικές θυσίες ανθρώπων αντικαταστάθηκαν σταδιακά από μικρά αγαλματίδια (ουσάμπτι), τα οποία τοποθετούνταν στους τάφους για να υπηρετούν συμβολικά τον νεκρό ηγεμόνα στην αιωνιότητα.
Παράλληλα, η δρ Ντον ΜακΚόρμακ από το Πανεπιστήμιο Samford υπογράμμισε ότι δεν πρέπει να θεωρείται βέβαιο πως όλοι οι υπηρέτες αποδέχονταν οικειοθελώς τη μοίρα τους, καθώς οι τελετές αυτές ήταν αναμφίβολα εξαιρετικά βίαιες και δραματικές για τους συμμετέχοντες.
