Η σχολική αίθουσα με την πολύχρονη κρίση και τη σκληρή πανδημία δεν είναι πλέον η ίδια. Προβλήματα, κοινωνικά, οικογενειακά, οικονομικά, ψυχολογικά έχουν εισβάλλει στο σχολείο και οι εκπαιδευτικοί καλούνται να ενισχύσουν την παιδαγωγική τους σκευή, για να αμβλύνουν τις τόσες και τόσες – και εν πολλοίς άγνωστες – επιπτώσεις των κρίσεων στον συναισθηματικό κόσμο των μαθητών.
Παράλληλα, έχει προστεθεί μεγάλος διοικητικός φόρτος σε εκπαιδευτικούς και σε διευθυντές των σχολείων – και αυτές οι δύο όψεις (πολλαπλά εξωγενή προβλήματα και διοικητισμός) μετασχηματίζουν την όλη λειτουργία του σχολείου και ένα κομμάτι της διδασκαλίας και της παιδαγωγικής που εκτυλισσόταν στις αίθουσες ξεθωριάζει κάτω από τη βαριά σκιά της αντιεκπαιδευτικής πολιτικής. Αντί να στηρίζονται και να ενθαρρύνονται οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται μπροστά σε νέα προβλήματα, της σκληρής κομματικού τύπου αξιολόγησης και των συνεχόμενων διώξεων.
Την τελευταία δεκαετία εντείνονται ολοένα και περισσότερο τα φαινόμενα βίας, εκφοβισμού και επιθετικής συμπεριφοράς στους σχολικούς χώρους. Στην Ελλάδα, μόλις τα τελευταία έτη άρχισε να απασχολεί τους ερευνητές και τους ιθύνοντες ο προβληματισμός για το φαινόμενο της σχολικού εκφοβισμού. Τα ερευνητικά ευρήματα σε διεθνές επίπεδο έχουν καταδείξει ότι τα αίτια του φαινομένου και η ίδια η φύση των περιστατικών διαφέρουν τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά από χώρα σε χώρα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι το εξής. Μπορεί να κάνει μεταρρύθμιση η σημερινή κυβέρνηση της Ν.Δ.; Κάθε εκπαιδευτική πολιτική, που χαρακτηρίζεται ως μεταρρυθμιστική δεν μπορεί παρά να υπηρετεί τις ιστορικά και επιστημονικά θεμελιωμένες πρωταρχικές αρχές της μεταρρύθμισης. Βασικά στοιχεία μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης είναι ο εκδημοκρατισμός συνολικά του εκπαιδευτικού συστήματος, ο εκσυγχρονισμός του περιεχομένου της θεσμικής γνώσης, η ανταπόκριση του σχολείου στις κοινωνικές ανάγκες και προτεραιότητες, η ανίχνευση και η ενσωμάτωση των σύγχρονων τάσεων στην επιστήμη και στην παιδαγωγική, οι επαγγελματικοί και οι εργασιακοί μετασχηματισμοί στην αγορά εργασίας. Ουσιαστικά μιλάμε για “αλλαγή παραδείγματος”.
Η εκσυγχρονιστική και δημοκρατική αλλαγή ενός εκπαιδευτικού συστήματος είναι πολύ δύσκολη υπόθεση. Γι’ αυτό και λίγες είναι οι φορές, που τούτο έχει συμβεί στην ιστορία της θεσμικής παιδείας στη χώρα μας. Προϋποθέτει ένα γενικότερο πολιτικό μοντέλο διακυβέρνησης, μια αναπτυξιακή, κοινωνική και οικονομική, πολιτική που θα εμπεριέχει ως επιμέρους αλλά και ως τροφοδότη της μια προοδευτική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Απαιτεί συνολική μορφωτική δυναμική, προκειμένου οι εκπαιδευτικές αλλαγές να συνδεθούν με ευρείες κοινωνικές δυνάμεις. Απαιτεί ολιστικό σχεδιασμό, από την προσχολική εκπαίδευση μέχρι τη δια βίου μάθηση.
Έχει τονιστεί ότι στις σύγχρονες εποχές ένα βασικό πρόβλημα στην παιδεία και στη μόρφωση των πολιτών είναι η συνεχής εξειδίκευση. Η επαγγελματική πορεία των πολιτών συνδέεται με έναν και μόνο τομέα, ο οποίος πολλές φορές γίνεται και ο μοναδικός «τόπος αναφοράς» για τη ζωή του ανθρώπου. Φυσικά είναι δύσκολο να μιλήσουμε για έναν σύγχρονο Homo Universalis στους καιρούς μας, όπως συνέβη στους δύο Διαφωτισμούς, όταν η γνώση δημιουργείται τόσο γρήγορα σε κάθε πεδίο του επιστητού, όταν οι πληροφορίες πλημμυρίζουν μάθε στιγμή τον κόσμο μας.
Ο Τ. Μπεγερό, Γάλλος καθηγητής Παιδαγωγικών Επιστημών στο Παρίσι θέτει έναν σχετικό προβληματισμό. “Δεν διδάσκουμε πια παλιές γνώσεις για να αναπαράγουμε ένα μοντέλο, όπως κάναμε παλιά, αλλά για να φτιάξουμε κάτι καινούργιο. Εξ ορισμού, δεν γνωρίζουμε τι είναι αυτό το “κάτι καινούργιο”. Μόνο το παλιό διδάσκεται, όχι το καινούργιο… Στις δυτικές χώρες σήμερα δεν ξέρουμε ποιες αξίες πρέπει να υπηρετήσει αυτός ο ορθολογισμός. Δεν ξέρουμε πραγματικά ποιο όραμα να προτείνουμε στο άτομο και στην κοινότητα”.
Αλλά το σχολείο δεν είναι ένας αυτόνομος θεσμός της κοινωνίας. Διαμορφώνεται κυρίως από τις κυρίαρχες πολιτικές και ιδεολογικές επιλογές της εποχής μας, που έχουν το στίγμα το νεοφιλελευθερισμού. Ως εκ τούτου ο βασικός αγώνας είναι εκ των πραγμάτων πολιτικός, παράλληλα με τους αγώνες του εκπαιδευτικού κινήματος.
