Διάβασα με ιδιαίτερη συγκίνηση στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ για την εγκατάσταση του υπερυπολογιστή «Δαίδαλος» στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου.
Η χαρά μου είναι και βαθιά προσωπική: ως Πρύτανης του ΕΜΠ πρωτοστάτησα στη μετατροπή των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων της Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων σε Τεχνολογικό Πάρκο.
Θυμάμαι ακόμη την ιστορική συμφωνία που υπογράψαμε με την τότε υπουργό Πολιτισμού Ντόρα Μπακογιάννη, που άνοιξε τον δρόμο για να περάσουν οι εγκαταστάσεις στο Πολυτεχνείο.
Τότε ονειρευόμασταν να μετατρέψουμε ένα νεκρό βιομηχανικό συγκρότημα σε ζωντανό εργαστήριο του μέλλοντος. Σήμερα το όνειρο αποκτά νέα διάσταση.
Όμως ο «Δαίδαλος» δεν πρέπει απλώς να υπολογίζει ταχύτερα. Πρέπει να μας επιτρέψει να σκεφτούμε όσα μέχρι χθες θεωρούσαμε αδύνατα.
Να δημιουργήσουμε ένα ζωντανό ψηφιακό δίδυμο ολόκληρης της Ελλάδας, όπου θα δοκιμάζονται εικονικά οι συνέπειες κάθε μεγάλης δημόσιας απόφασης πριν εφαρμοστεί.
Να προσομοιώνουμε σεισμούς, πυρκαγιές και πλημμύρες ταυτόχρονα, αναζητώντας όχι μόνο πού θα συμβούν καταστροφές, αλλά πώς θα αποτρέπονται οι αλυσιδωτές συνέπειές τους.
Να κατασκευάσουμε ψηφιακά δίδυμα της καρδιάς και των αγγείων κάθε ασθενούς, για την εξατομικευμένη προσομοίωση επεμβάσεων πριν από το χειρουργείο.
Να σχεδιάσουμε πόλεις που αναπνέουν, με υπολογιστική ρευστομηχανική και τεχνητή νοημοσύνη, ώστε οι δρόμοι και τα κτίρια να περιορίζουν τη θερμική καταπόνηση και τη ρύπανση.
Να δημιουργήσουμε ένα εθνικό ψηφιακό εργαστήριο για τη Μεσόγειο, προβλέποντας τη συνδυασμένη επίδραση υπερθέρμανσης, ρύπανσης και κατάρρευσης θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Να αναπτύξουμε αυτόνομα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης βιομηχανικών ατυχημάτων, που θα προσομοιώνουν σε σχεδόν πραγματικό χρόνο διαρροές τοξικών ουσιών, πυρκαγιές και εκρήξεις.
Να ανακαλύπτουμε νέα υλικά, καταλύτες και μεθόδους αποθήκευσης ενέργειας, με υπολογιστικά πειράματα που θα χρειάζονταν δεκαετίες στα συμβατικά εργαστήρια.
Να δημιουργήσουμε έναν υπολογιστικό «άτλαντα τροφής», που θα συνδέει μικροκλίμα, νερό, έδαφος και καλλιέργειες για τη θωράκιση της ελληνικής αγροτικής παραγωγής.
Να μελετήσουμε ακόμη και την αλληλεπίδραση ανθρώπινων μετακινήσεων, φυσικών κινδύνων και ενεργειακών κρίσεων, ώστε να σχεδιάζονται ανθεκτικότερες κοινωνίες.
Να αναπτύξουμε ένα ελληνικό ανοιχτό επιστημονικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, εκπαιδευμένο στην ελληνική γλώσσα, στην τεχνολογική μας γνώση και στην πολιτιστική μας κληρονομιά.
Και γιατί όχι, να αξιοποιήσουμε τις προσομοιώσεις του για την ανασύνθεση χαμένων αρχαίων τεχνολογιών και την αποκάλυψη άγνωστων δυνατοτήτων της ελληνικής μηχανικής σκέψης;
Πάνω απ' όλα, να δοθεί ουσιαστική πρόσβαση στους νέους ερευνητές και στα δημόσια πανεπιστήμια, ώστε η υπολογιστική ισχύς να μη γίνει προνόμιο λίγων.
Ο μεγάλος κίνδυνος δεν είναι να μείνει ανεκμετάλλευτος ένας ακριβός υπολογιστής, αλλά να περιοριστεί η επιστημονική φαντασία στις εφαρμογές που ήδη γνωρίζουμε.
Ο «Δαίδαλος» πρέπει να γίνει ένα εθνικό εργαστήριο επιστημονικής τόλμης, κοινωνικής προόδου και ειρηνικής δημιουργίας.
Και για μένα, που είδα αυτά τα παλιά εργοστάσια να αποκτούν νέα ζωή, η μεγαλύτερη δικαίωση είναι πως εκεί όπου κάποτε έλιωναν μέταλλα, σήμερα μπορούν να γεννιούνται ιδέες που θα αλλάξουν τον κόσμο.
Νίκος Μαρκάτος,
Ομότιμος Καθηγητής και πρώην Πρύτανης ΕΜΠ
