Με στόχο να αναδειχθεί η Αντίσταση απέναντι στον φασισμό ως ουσιώδης προϋπόθεση για την προάσπιση της ελευθερίας, τη διαφύλαξη της ατομικής και συλλογικής αξιοπρέπειας και τη διασφάλιση της δημοκρατίας, πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής η εκδήλωση για τον εορτασμό της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου 1940.
Ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Καθηγητής Παναγιώτης Ε. Καλδής, στον χαιρετισμό του, αναφέρθηκε στη σημασία της ιστορικής επετείου και στον αγώνα του ελληνικού λαού για την υπεράσπιση της ελευθερίας και της πατρίδας, συνδέοντας το διαχρονικό μήνυμα της 28ης Οκτωβρίου με τη σημερινή διεθνή πραγματικότητα, σε μια περίοδο έντονης αστάθειας, κατά την οποία ο εθνικισμός και η ανασφάλεια επανέρχονται στο προσκήνιο. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, στο πλαίσιο της συνεργασίας του με τον Ελληνοϊταλικό Πολιτιστικό Σύλλογο για την Εκπαίδευση "Microkosmos, έθεσε υπό την αιγίδα του την έκθεση τέχνης με τίτλο «Η Έκθεση του ΟΧΙ – Το δικαίωμα στην παρουσία», η οποία θα πραγματοποιηθεί στο Τορίνο στις 29 και 30 Οκτωβρίου 2026.
Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο Καθηγητής του Τμήματος Κοινωνικής Εργασίας του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Χαράλαμπος Πουλόπουλος, ο οποίος εκφώνησε τον πανηγυρικό λόγο με τίτλο «Φόβος, Αντίσταση, Αλληλεγγύη (1940–1944)». Μέσα από μια ιστορική αναδρομή στην περίοδο της Κατοχής, ανέδειξε τις τραυματικές εμπειρίες της εποχής, τις πράξεις αντίστασης και τα δίκτυα αλληλεγγύης που συνέβαλαν στη διατήρηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, συνδέοντας το ιστορικό παρελθόν με τη σύγχρονη ακαδημαϊκή και κοινωνική πραγματικότητα της Δυτικής Αθήνας.
Ειδικότερα, ο διακεκριμένος κοινωνικός επιστήμονας Χαράλαμπος Πουλόπουλος, τιμηθείς με το ευρωπαϊκό βραβείο Erick Broekaert, εστίασε σε τρεις θεμελιώδεις άξονες που διαμόρφωσαν την εμπειρία του ελληνικού λαού κατά την περίοδο της Κατοχής.
Ο φόβος και η πείνα ως μέσο υποταγής
Αρχικά, αναφέρθηκε στον φόβο, αξιοποιώντας τη μελέτη των Φ. Σκούρα, Α. Χατζηδήμου, Α. Καλούση και Γ. Παπαδημητρίου με τίτλο «Η ψυχοπαθολογία της πείνας, του φόβου και του άγχους» (1947). Όπως ανέδειξε, ο φόβος και η πείνα λειτούργησαν ως παράγοντες αποδόμησης της κοινωνικής συνοχής, θέτοντας τους ανθρώπους αντιμέτωπους με το δίλημμα της υποταγής ή της αντίστασης.
Η αντίσταση νικά τον τρόμο
Στη συνέχεια, ανέδειξε την Αντίσταση ως κορυφαία πράξη υπεράσπισης της ατομικής και συλλογικής αξιοπρέπειας. Από την υποστολή της ναζιστικής σημαίας στην Ακρόπολη έως τις μαζικές διαδηλώσεις του 1943 και τη θυσία των 200 κρατουμένων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, οι πράξεις αντίστασης σηματοδοτούν τη νίκη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απέναντι στον τρόμο.
Η αλληλεγγύη ως δύναμη επιβίωσης
Ο τρίτος άξονας της ομιλίας αφορούσε την αλληλεγγύη, η οποία αναδείχθηκε σε καθοριστικό παράγοντα επιβίωσης μέσα στις συνθήκες της Κατοχής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η οργάνωση και η αλληλοϋποστήριξη των κρατουμένων στο διαβόητο Μπλοκ 15 του στρατοπέδου Χαϊδαρίου, όπου η αλληλοβοήθεια και η πνευματική στήριξη συνέβαλαν στη διατήρηση της ανθρώπινης υπόστασης και αξιοπρέπειας.
Η ιστορία ως βιωματική προσέγγιση
Ολοκληρώνοντας την ομιλία του, ο Καθηγητής Χαράλαμπος Πουλόπουλος υπογράμμισε τη σημασία της συλλογικής μνήμης και της βιωματικής προσέγγισης της ιστορίας. Η εγγύτητα του Πανεπιστημίου με ιστορικούς τόπους μαρτυρίου, όπως το στρατόπεδο Χαϊδαρίου, η Μάντρα της Κοκκινιάς και το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, προσφέρει τη δυνατότητα σύνδεσης της ιστορικής γνώσης με τον ίδιο τον τόπο των γεγονότων, μετατρέποντας την ιστορία από απλή καταγραφή συμβάντων σε ζωντανή εμπειρία μνήμης και αναστοχασμού.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων στην Καισαριανή, οι οποίες ήρθαν στη δημοσιότητα το 2026. Η ανάδειξή τους, όπως επισημάνθηκε, καταδεικνύει πώς η εικόνα, όταν συνοδεύεται από κοινωνική και ιστορική έρευνα, δίνει πρόσωπο στα θύματα και κρατά ζωντανή τη μνήμη.
Συνοψίζοντας το διαχρονικό μήνυμα της επετείου, ο Καθηγητής Χαράλαμπος Πουλόπουλος τόνισε: «Η μελέτη αυτής της περιόδου δεν αποτελεί άσκηση νοσταλγίας, αλλά υπενθύμιση ότι ο συλλογικός φόβος νικιέται με τη δράση, η αλληλεγγύη αποτελεί θεμέλιο επιβίωσης και η αντίσταση απέναντι στον φασισμό παραμένει διαχρονική στάση ευθύνης για τη δημοκρατία».
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με επετειακό μουσικό αφιέρωμα από το Τμήμα Ελαφράς Μουσικής της Στρατιωτικής Μουσικής Φρουράς Αθηνών (ΣΜΣ/ΑΣΔΥΣ). Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, απονεμήθηκε τιμητική πλακέτα στη Στρατιωτική Μουσική Φρουρά Αθηνών, ως αναγνώριση της μακρόχρονης ιστορίας της, της σημαντικής δράσης της και της πολύτιμης συμβολής της στον πολιτισμό, καθώς και στην επετειακή εκδήλωση του Πανεπιστημίου.
Στην εκδήλωση παρευρέθησαν τα Μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης, Καθηγήτριες Αθηνά Αλεξοπούλου και Κλειώ Σγουροπούλου, ο Αντιπρύτανης Έρευνας, Καινοτομίας και Διά Βίου Μάθησης, Καθηγητής Πέτρος Καλαντώνης, ο Αντιπρύτανης Διοικητικών και Οικονομικών Υποθέσεων – Βιώσιμης Ανάπτυξης, Καθηγητής Αριστείδης Παπαγρηγορίου, ο Αντιπρύτανης Διεθνών Σχέσεων και Εξωστρέφειας, Καθηγητής Θεόδωρος Ξάνθος, ο Κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Υγείας και Πρόνοιας, Καθηγητής Δημήτριος Χανιώτης, ο Κοσμήτορας της Σχολής Διοικητικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών, Καθηγητής Απόστολος Γιοβάνης, ο Κοσμήτορας της Σχολής Εφαρμοσμένων Τεχνών και Πολιτισμού, Καθηγητής Λεωνίδας Καραμπίνης, ο Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνικής Εργασίας, Καθηγητής Βασίλειος Ιωακειμίδης, η Πρόεδρος του Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του ΠΑΔΑ, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Στεφανία Χλουβεράκη και ο Πρόεδρος του Τμήματος Γραφιστικής και Οπτικής Επικοινωνίας, Αναπληρωτής Καθηγητής Ρωσσέτος Μετζητάκος.
