Η σχολική διαμεσολάβηση ως εναλλακτική πρακτική ειρηνικής επίλυσης των συγκρούσεων μεταξύ συνομηλίκων εφαρμόζεται σε σχολεία δευτεροβάθμιας και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και μετά στη χώρα μας. Τα τελευταία πέντε χρόνια η εφαρμογή της διαμεσολάβησης έχει διευρυνθεί και εφαρμόζεται σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης και σε όλους τους τύπους σχολείων. Στο Νηπιαγωγείο και στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου, οι μαθητές/τριες ενημερώνονται για τη διαμεσολάβηση και εκπαιδεύονται σε θεματικές της σχολικής διαμεσολάβησης (π.χ., ενσυναίσθηση, ενεργητική ακρόαση, δεξιότητες επικοινωνίας, κ.λπ.). Από την αξιολόγηση της εφαρμογής της σχολικής διαμεσολάβησης στη χώρα μας, όπως και διεθνώς, προκύπτουν ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα (μείωση περιστατικών βίας, βελτίωση του κλίματος, κ.λπ.).
Με ιδιαίτερη έκπληξη διάβασα στην ηλεκτρονική εφημερίδα παρατηρήσεις επί του Σχεδίου Νόμου για τη σχολική διαμεσολάβηση της Επιστημονικής Επιτροπής της Βουλής, οι οποίες δεν ευσταθούν. Στην Έκθεση αναφέρονται:
α) «…Υπό το φως των ανωτέρω, η ανάθεση στους μαθητές - διαμεσολαβητές του ρόλου της «ενημέρωσης του Συντονιστή (…), όταν λαμβάνουν γνώση με κάθε πρόσφορο μέσο περιστατικού που δύναται να υπαχθεί σε σχολική διαμεσολάβηση», ενδέχεται να καταστήσει τους εν λόγω μαθητές όργανα επιτήρησης και αστυνόμευσης…». Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, αλλά και από την εφαρμογή της διαμεσολάβησης στα σχολεία, περιστατικά ακραίας βίας, που σε άλλη περίπτωση θα συνιστούσαν ποινικά αδικήματα ή που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των μαθητών δεν παραπέμπονται για διαμεσολάβηση. Γι’ αυτό ακριβώς τον λόγο ο Συντονιστής του προγράμματος θα πρέπει να ενημερώνεται, ώστε να μην παραπέμπονται τέτοια περιστατικά για διαμεσολάβηση. Η ενημέρωση και συζήτηση του Συντονιστή με τους μαθητές διαμεσολαβητές είναι αναγκαία και αποτελεί μέρος της εφαρμογής του προγράμματος στο σχολείο.
Επίσης, αν κατά τη διάρκεια της διαμεσολάβησης, από τις αναφορές/συζήτηση μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών προκύψουν πληροφορίες για θέματα που θέτουν σε κίνδυνο κάποιον μαθητή, θα πρέπει να ενημερώνεται ο Συντονιστής του προγράμματος. Από την εφαρμογή του προγράμματος σε σχολεία της χώρας μας, από όσο γνωρίζω, δεν έχει προκύψει τέτοιο θέμα. Ωστόσο, αν προκύψει είναι αναγκαίο να ενημερωθεί ο Συντονιστής του προγράμματος. Τι δηλαδή μπορεί να «αποκαλυφθεί»/αναφερθεί κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας διαμεσολάβησης ; Για παράδειγμα η μία πλευρά κατά τη διάρκεια της διαμεσολάβησης να αναφέρει ότι είχε προηγηθεί σεξουαλική παρενόχληση ή κακοποίηση, ή ότι δέχτηκε σοβαρές απειλές (πχ., κατά τη σωματικής ακεραιότητας), κ.λπ. Σε αυτές τις περιπτώσεις ασφαλώς είναι αναγκαία η ενημέρωση του Συντονιστή του προγράμματος.
Επίσης, η σχολική διαμεσολάβηση βασίζεται στην εθελούσια συμμετοχή. Οι μαθητές δεν παραπέμπονται στη διαμεσολάβηση για να επιλύσουν μια διαφορά, αυτό δεν επιτρέπεται (μόνο πρόταση μπορεί να γίνει). Οι εμπλεκόμενες πλευρές συμμετέχουν στη διαμεσολάβηση, μόνο, εφόσον το επιθυμούν/θέλουν. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην αρχή της διαμεσολάβησης ο διαμεσολαβητής ρωτάει την κάθε πλευρά αν είναι με τη θέλησή τους εκεί και ότι δεν τους έχει αναγκάσει κανένας να συμμετέχουν. Η διαδικασία της διαμεσολάβησης ξεκινάει μετά από αίτημα ενός μαθητή (μιας πλευράς) και υλοποιείται, εφόσον ο μαθητής που καλείται για διαμεσολάβηση (η άλλη εμπλεκόμενη πλευρά) αποδεχθεί το αίτημα. Μόνο τότε ξεκινά η διαμεσολάβηση. Επομένως, ο διαμεσολαβητής, δεν αστυνομεύει, δεν επιτηρεί.
β) «Οι διατάξεις του άρθρου 107 ρυθμίζουν ζητήματα διεξαγωγής της διαδικασίας της σχολικής διαμεσολάβησης. Μεταξύ άλλων, ορίζεται ότι «[σ]τη συνεδρία παρίστανται αποκλειστικά τα μέρη και οι μαθητές - διαμεσολαβητές» (παράγραφος 3).
Επισημαίνεται ότι η εν λόγω ρύθμιση έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 104 στοιχ. ε), σύμφωνα με το οποίο «[ο] Συντονιστής είναι αρμόδιος για: (…) ε) την παρακολούθηση και εποπτεία των αρχικών συνεδριών διαμεσολάβησης, προς διασφάλιση της ορθής τήρησης της διαδικασίας».
Πράγματι προκύπτει μια αντίφαση, αλλά αυτή δεν αφορά στο σύνολο των διαμεσολαβήσεων μεταξύ των συνομηλίκων, αλλά των πρώτων διαμεσολαβήσεων που θα πραγματοποιηθούν στο σχολείο, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι «όλα βαίνουν καλώς» και μόνο γι αυτό. Επομένως, η αντίφαση αυτή αφορά σε ορισμένες, μόνο, διαμεσολαβήσεις, στις πρώτες. Για να δούμε τι συμβαίνει και στην πράξη: Σε πολλά σχολεία που έχει εφαρμοστεί η διαμεσολάβηση, δεν υπήρξε παρουσία των Συντονιστών. Ωστόσο, σε ορισμένα σχολεία, έχει συμβεί.
Σίγουρα ο νόμος χρήζει βελτιώσεων και κυρίως όσον αφορά στη διασφάλιση του παιδαγωγικού χαρακτήρα της διαδικασίας. Ωστόσο, στην πλειονότητά του, τα άρθρα και οι ρυθμίσεις μέσω αυτών, στο Σχέδιο Νόμου είναι σύμφωνα με τη βιβλιογραφία.
Ο Νόμος για τη σχολική διαμεσολάβηση είναι απαραίτητος, ώστε ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστεί στα σχολεία να είναι ενιαίος, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία. Η θέσπιση του νόμου έρχεται να επικυρώσει μια πραγματικότητα, την εφαρμογή της διαμεσολάβησης, προφυλάσσοντάς την από εκφυλισμούς και διασφαλίζοντας ένα επιστημονικό πλαίσιο εφαρμογής της
