Τα σχολικά βιβλία δεν μεταδίδουν μόνο γνώσεις. Μέσα από τα κείμενα, τις εικόνες και τα παραδείγματά τους παρουσιάζουν και συγκεκριμένα πρότυπα συμπεριφοράς.
Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελούν τα αναγνωστικά που κυκλοφόρησαν κατά τη δικτατορία του Μεταξά. Μετά την ίδρυση του Οργανισμού Εκδόσεως Σχολικών Βιβλίων το 1937, το κράτος απέκτησε κεντρικό έλεγχο στην παραγωγή των σχολικών εγχειριδίων.
Στα αναγνωστικά του 1939 συναντάμε κείμενα για τους φαλαγγίτες και τους σκαπανείς, ύμνους της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας και αναφορές στον «Αρχηγό». Οι μαθητές έρχονταν σε επαφή με την ιδεολογία του καθεστώτος μέσα από τη γλωσσική διδασκαλία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εικόνες. Παιδιά με στολές, παρατεταγμένα σε σχηματισμούς ή με χαρακτηριστικούς χαιρετισμούς, εμφανίζονται στα εξώφυλλα και στις εσωτερικές σελίδες. Η εικονογράφηση λειτουργούσε ως μέσο εξοικείωσης με την πειθαρχία, την ιεραρχία και την αφοσίωση στην εξουσία.
Σήμερα, τα βιβλία αυτά, που αποτελούν σημαντικά τεκμήρια της ιστορίας της εκπαίδευσης, μπορούν να αξιοποιηθούν διαφορετικά: για να μάθουν οι μαθητές να αναγνωρίζουν την προπαγάνδα και να εξετάζουν κριτικά τη σχέση εκπαίδευσης και πολιτικής εξουσίας.
* Διευθύντρια Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης
