Ποιος θα πληρώσει πάλι την εγκατάλειψη των σχολικών κτιρίων και την αδιαφορία όσων έχουν την ευθύνη; Μα, φυσικά, τα παιδιά ενός κατώτερου θεού. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε σπίτια χωρίς επαρκή θέρμανση, χωρίς σταθερή σύνδεση στο διαδίκτυο, χωρίς υπολογιστή. Τα παιδιά που καλούνται, για άλλη μια φορά, να σηκώσουν το βάρος προβλημάτων για τα οποία δεν φέρουν καμία ευθύνη.
Η Γκράβα είναι ένα από τα μεγαλύτερα σχολικά συγκροτήματα της χώρας. Κάθε πρωί περνούν τις πύλες της χιλιάδες μαθήτριες και μαθητές, παιδιά εργατικών οικογενειών, παιδιά μεταναστευτικών και προσφυγικών οικογενειών, παιδιά που συχνά μεταφράζουν για τους γονείς τους και φροντίζουν τα μικρότερα αδέλφια τους. Οι φθορές στα κτίριά της δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά. Συσσωρεύτηκαν χρόνο με τον χρόνο, ενώ εκπαιδευτικοί, γονείς, μαθήτριες και μαθητές τις επισήμαιναν ξανά και ξανά, χωρίς να εισακούονται.
Σε αυτό το συγκρότημα σημειώθηκε διαρροή αερίου. Και η λύση που προτάθηκε, αντί για άμεσο έλεγχο, αποκατάσταση και ασφαλείς εναλλακτικούς χώρους, ήταν να σταλούν τα παιδιά στα σπίτια τους, μπροστά σε μια οθόνη.
Το φάντασμα της τηλεκπαίδευσης φαίνεται να μην εγκαταλείπει αυτά τα παιδιά, τις οικογένειές τους, τις εκπαιδευτικούς και τους εκπαιδευτικούς τους. Εκείνες και εκείνους που δίνουν καθημερινά, μέσα σε δύσκολες συνθήκες, τον αγώνα για να κρατήσουν ζωντανή τη σχέση με τη μάθηση και ανοιχτή την προοπτική ενός καλύτερου μέλλοντος για τις μαθήτριες και τους μαθητές τους. Έναν αγώνα που χρειάζεται έμπρακτη στήριξη, ασφαλή σχολεία και αξιοπρεπείς όρους εργασίας.
Αβασάνιστα και χωρίς επαρκείς εξηγήσεις προτείνεται, λοιπόν, η τηλεκπαίδευση. Με ποια υποδομή; Σε ποιες συνθήκες; Σε ποια σπίτια και με τι εξοπλισμό; Πώς θα συμμετέχει ένα παιδί όταν μοιράζεται το ίδιο κινητό με τα αδέλφια του ή όταν δεν έχει έναν ήσυχο χώρο για να παρακολουθήσει το μάθημα; Πώς θα διδαχθεί ελληνικά μέσα από μια οθόνη το παιδί που τώρα τα μαθαίνει; Ποιος θα σταθεί δίπλα στη μαθήτρια ή στον μαθητή που χρειάζεται ειδική υποστήριξη; Πού είναι η ευθύνη της πολιτείας για την εξασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στην εκπαίδευση; Η ανακοίνωση της τηλεκπαίδευσης δεν αρκεί για να διασφαλίσει τη συμμετοχή όλων.
Ζήσαμε αυτόν τον αποκλεισμό την περίοδο της πανδημίας. Είδαμε παιδιά να χάνονται από την καθημερινότητα της τάξης, να δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν, να απομακρύνονται από τη μαθησιακή διαδικασία. Κάποια από αυτά δεν επέστρεψαν ποτέ πραγματικά. Καταλάβαμε τότε, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, πόσο βαθιά οι κοινωνικές ανισότητες επηρεάζουν τη δυνατότητα συμμετοχής στο σχολείο. Ζήσαμε και τις υποσχέσεις για δωρεάν εξοπλισμό και «διευκολύνσεις», που για πολλές από τις οικογένειες των μαθητριών και των μαθητών μας έμειναν λόγια στα τηλεοπτικά παράθυρα, χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα στην καθημερινότητά τους.
Τότε, όμως, ακουγόταν ότι η τηλεκπαίδευση ήταν απάντηση σε μια πρωτόγνωρη υγειονομική κρίση που αφορούσε όλες και όλους. Σήμερα προτείνεται ως λύση σε ένα ζήτημα ασφάλειας και συντήρησης ενός σχολικού συγκροτήματος, και μόνο για τα παιδιά του. Η διαφορά αυτή δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτική. Μια διαρροή αερίου αντιμετωπίζεται με τεχνικά συνεργεία, ελέγχους και επισκευές, όχι με κωδικούς σύνδεσης. Το έκτακτο μέτρο μιας εξαιρετικής περιόδου κινδυνεύει να γίνει το εύκολο υποκατάστατο κάθε φορά που η πολιτεία δεν έχει κάνει εγκαίρως τη δουλειά της.
Το σχολείο, για αυτά τα παιδιά, είναι χώρος μάθησης, ασφάλειας, επικοινωνίας και στήριξης. Είναι ο τόπος όπου μπορούν να ακουστούν, να συναντηθούν μεταξύ τους και να αισθανθούν ότι ανήκουν σε μια κοινότητα. Για αρκετά είναι και ο μόνος ζεστός χώρος της ημέρας, το μέρος όπου μια δασκάλα ή ένας δάσκαλος θα προσέξει ότι κάτι δεν πάει καλά. Όταν η αντιμετώπιση ενός προβλήματος των σχολικών κτιρίων μεταφέρεται στην οθόνη, η ευθύνη μετατοπίζεται ξανά στις οικογένειες. Και η δυνατότητα συμμετοχής εξαρτάται ακόμη περισσότερο από όσα διαθέτει κάθε σπίτι.
Γιατί, λοιπόν, στην Γκράβα; Επειδή η εγκατάλειψη δεν μοιράζεται ποτέ ισότιμα. Επιλέγει τις γειτονιές όπου οι γονείς δουλεύουν δύο βάρδιες και δεν προλαβαίνουν να διαμαρτυρηθούν, όπου η φωνή των ανθρώπων φτάνει πιο δύσκολα στα γραφεία όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η ίδια λύση θα προτεινόταν με την ίδια ευκολία αλλού.
Τα όρια έχουν ξεπεραστεί και οι αντοχές έχουν εξαντληθεί. Η ασφάλεια των σχολικών κτιρίων, η έγκαιρη συντήρησή τους και η εξασφάλιση κατάλληλων χώρων διδασκαλίας αποτελούν στοιχειώδεις υποχρεώσεις της πολιτείας. Απαιτούν συγκεκριμένες ενέργειες και σαφείς απαντήσεις: πλήρη έλεγχο των εγκαταστάσεων αερίου και δημοσιοποίηση των πορισμάτων, πιστοποίηση της ασφάλειας πριν από την επιστροφή στις αίθουσες, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα και χρηματοδότηση των εργασιών, ασφαλείς χώρους για διά ζώσης μάθημα όσο αυτές διαρκούν, ουσιαστική ενημέρωση και συμμετοχή της σχολικής κοινότητας σε κάθε απόφαση που την αφορά.
Δεν ζητάμε προνόμια. Ζητάμε το αυτονόητο: τα παιδιά της Γκράβας να επιστρέψουν στις τάξεις τους, σε αίθουσες ασφαλείς, δίπλα στις συμμαθήτριες και στους συμμαθητές τους, στις δασκάλες και στους δασκάλους τους. Γιατί ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία φροντίζει τα σχολεία των παιδιών της δείχνει πόσο σοβαρά εννοεί όσα λέει για ισότητα και ίσες ευκαιρίες. Οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς θα συνεχίσουν τον αγώνα τους. Το ζητούμενο είναι να μην τον δίνουν μόνες και μόνοι, ώστε τα παιδιά να μπορούν να κοιτούν το μέλλον με περισσότερη αισιοδοξία, ασφάλεια και ελπίδα.
*επ. Καθηγητής ΤΕΑΠΗ-ΕΚΠΑ
Πρώην Διευθυντής του 132ου Δ.Σ. Αθηνών (σχολικό συγκρότημα της Γκράβας)
