Ένα παλιό τετράδιο καλλιγραφίας δεν δείχνει μόνο πώς μάθαιναν τα παιδιά να σχηματίζουν γράμματα. Δείχνει και τι περίμενε το σχολείο από αυτά.
Οι μικρότεροι μαθητές εξασκούνταν σε γραμμές, καμπύλες και μεμονωμένα γράμματα. Στις μεγαλύτερες τάξεις αντέγραφαν λέξεις, γνωμικά και ολόκληρες προτάσεις. Ακολουθούσαν πιστά τα υποδείγματα, προσέχοντας ακόμη και τη στάση του σώματός τους. Οι οδηγίες τούς έλεγαν πώς να κάθονται και πώς να κρατούν το χέρι όταν γράφουν.
Τα κείμενα προς αντιγραφή μετέφεραν συγχρόνως ηθικά διδάγματα: σεβασμό στους γονείς και στους δασκάλους, εργατικότητα, θρησκευτική πίστη. Η άσκηση του χεριού γινόταν έτσι και άσκηση σε συγκεκριμένα πρότυπα συμπεριφοράς.
Αυτή η απαίτηση για ομοιομορφία είχε συνέπειες και για τους αριστερόχειρες μαθητές. Συχνά πιέζονταν να γράφουν με το δεξί, επειδή η αριστεροχειρία αντιμετωπιζόταν ως κάτι που έπρεπε να «διορθωθεί».
Τα τετράδια καλλιγραφίας μάς επιτρέπουν λοιπόν να δούμε κάτι περισσότερο από την ιστορία της γραφής: τις αντιλήψεις μιας εποχής για την πειθαρχία, το σώμα και το «καλό» παιδί.
*Διευθύντρια Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης
