Άνιση εφαρμογή του πλαισίου των αποσπάσεων στο εξωτερικό: Επικαλούμαι συγκεκριμένα περιστατικά στην Ουρουγουάη και ζητώ διερεύνηση και αλλαγή του νομικού πλαισίου.
Είμαι εκπαιδευτικός με 21 χρόνια υπηρεσίας και πρώην αποσπασμένος στην Ουρουγουάη. Η σύζυγός μου είναι ομογενής και μόνιμη κάτοικος Μοντεβιδέο και τα δύο παιδιά μας, ηλικίας 9 και 7 ετών, ζουν εκεί. Τα τελευταία χρόνια έχω πληρώσει ένα βαρύ τίμημα για να μπορώ να παραμείνω ταυτόχρονα πατέρας και ενεργός εκπαιδευτικός: τρία χρόνια οικογενειακού αποχωρισμού, τέσσερα χρόνια άδειας άνευ αποδοχών (ανεργίας δηλαδή) που ισοδυναμούν με τέσσερα χαμένα συντάξιμα χρόνια και αντίστοιχη απώλεια υπηρεσιακής και μισθολογικής εξέλιξης. Τη χρονιά που έρχεται θα βρεθώ μπροστά σε ένα τεράστιο δίλημμα: όταν τελειώσει και ο τελευταίος χρόνος άδειας που δικαιούμαι, θα πρέπει είτε να επιστρέψω στην Ελλάδα αφήνοντας πίσω τη σύζυγο και τα παιδιά μου είτε να παραιτηθώ από τη δημόσια εκπαίδευση για να μείνω μαζί τους.
Από το 2016 ο νόμος (ν. 4415/2016) με αποκλείει εντελώς από το δικαίωμα να ξαναυποβάλλω αίτηση απόσπασης για το εξωτερικό (ν. 4415/2016), τόσο με τους εκπαιδευτικούς που υποβάλλουν αίτηση για πρώτη φορά όσο και με αυτούς που έχουν συμπληρώσει πάνω από εξαετία και θέλουν να παραμείνουν με τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος.
Το νομικό πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα απόσπασης στο εξωτερικό καταρχήν για 6 χρόνια (καταρχήν 3 + 2 παράταση για όποιον επιθυμεί + άλλη 1 παράταση, τα 5 με επιμίσθιο). Αν ο εκπαιδευτικός θέλει να παραμείνει πέραν της 6ετίας, υποβάλλει αίτηση παράτασης και αν δεν υπάρχει ενδιαφέρον απόσπασης από εκπαιδευτικούς στην Ελλάδα που έχουν προτεραιότητα για τη συγκεκριμένη θέση, παραμένει για άλλη μια χρονιά λόγω υπηρεσιακών αναγκών και από τον Μάρτιο του 2026 πλέον για τρεις.
Αν τελικά λήξει η απόσπασή του λόγω του ερχομού ενός καινούριου συναδέλφου, αποκλείεται πλήρως από το δικαίωμα να ξαναυποβάλλει μελλοντικά αίτηση και να διεκδικήσει εκ νέου την κάλυψη εκπαιδευτικής ανάγκης, και ας έχει οικογένεια αλλά και αυξημένα αντικειμενικά επαγγελματικά προσόντα (εμπειρία, γλώσσες, μεταπτυχιακά), ακόμα και αν υπάρχουν εκπαιδευτικές ανάγκες που κανείς δεν θέλει να καλύψει λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος.
Και όμως ο συγκεκριμένος νόμος δεν ισχύει το ίδιο για όλους. Ενώ άλλους τους αποκλείει και τους ταλαιπωρεί, όπως στην περίπτωσή μου και δεκάδων άλλων συναδέλφων με οικογένεια που βρίσκονται στην ίδια θέση, κάποιοι κατορθώνουν να μένουν και 15 και 20 και 25 χρόνια μέσω διαδοχικών παρατάσεων πέραν της εξαετίας, με επίκληση «υπηρεσιακών αναγκών», όπως πολύ γλαφυρά φαίνεται και στις φετινές παρατάσεις πέραν της εξαετίας.
Από το 2023, στην περίπτωση της Ουρουγουάης που με αφορά, καταγράφεται μια σειρά περιστατικών που δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλές συμπτώσεις. Παρατηρείται ότι νέοι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί, παρά τη σειρά κατάταξής τους στους αξιολογικούς πίνακες, δεν αποσπώνται τελικά στην Ουρουγουάη ως χώρα επιλογής τους, ενώ κατόπιν ενεργοποιείται η κατ’ εξαίρεση παράταση πέραν της εξαετίας με επίκληση «υπηρεσιακών αναγκών», από τις οποίες ευνοείται συγκεκριμένος εκπαιδευτικός. Τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά εγείρουν απορίες αλλά και εύλογα ερωτήματα περί συνέπειας και διαφάνειας, καθώς γεννάται η εντύπωση ότι οι υπηρεσιακές ανάγκες στη χώρα εμφανίζονται, διευρύνονται ή περιορίζονται κατά τρόπο που συμπίπτει κάθε φορά με τη διατήρηση με κατ’ εξαίρεση απόσπαση της ίδιας εκπαιδευτικού για 11 συναπτά έτη και με την παράταση που δόθηκε πρόσφατα για 3 επιπλέον.
Συγκεκριμένα:
§ Το 2024, φιλόλογος που ήταν πρώτη στον βασικό αξιολογικό πίνακα για την Ουρουγουάη, με 70 μόρια και με τη χώρα ως πρώτη επιλογή, υπέβαλε ένσταση γιατί δεν αποσπάστηκε εκεί αλλά τοποθετήθηκε στη δεύτερη επιλογή της, που ήταν γειτονική χώρα, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για παράταση της ήδη υπηρετούσας εκπαιδευτικού.
§ Το 2017, όταν εγώ υπηρετούσα ήδη στην Ουρουγουάη και είχα δημιουργήσει οικογένεια με ομογενή, η απόσπασή μου δεν ανανεώθηκε, παρότι δεν υπήρχε ενδιαφέρον νέου εκπαιδευτικού από την Ελλάδα. Η αιτιολογία τότε ήταν ότι δεν υπήρχαν ανάγκες για δύο εκπαιδευτικούς. Το 2022, όταν ζήτησα κατ’ εξαίρεση απόσπαση για σοβαρούς οικογενειακούς λόγους, η Διοίκηση επικαλέστηκε την αυστηρή εφαρμογή του ισχύοντος πλαισίου. Την ίδια χρονιά, όμως, δόθηκε παράταση πέραν της εξαετίας στη συγκεκριμένη εκπαιδευτικό για έβδομο έτος.
§ Το 2023, αποσπάστηκε νέος δάσκαλος στην Ουρουγουάη για τριετή θητεία. Παρότι υπήρχε πλέον νέος εκπαιδευτικός, η ήδη υπηρετούσα παρέμεινε για όγδοο έτος, με την επίκληση ότι προέκυψε «νέα υπηρεσιακή ανάγκη».
§ Το 2024, αποσπάστηκε και δεύτερη νέα εκπαιδευτικός. Και πάλι, όμως, η ήδη υπηρετούσα παρέμεινε, αυτή τη φορά για ένατο έτος, καθώς εμφανίστηκε τελικά ανάγκη και ...για τρίτο εκπαιδευτικό.
§ Την ίδια χρονιά, μετά από αίτηση διακοπής της απόσπασης του ενός συναδέλφου, υπέβαλα στην υπηρεσία, μαζί με άλλους εκπαιδευτικούς, αίτημα προκήρυξης ειδικής πρόσκλησης σύμφωνα με την παρ. 9 του άρθρου 6 της υπ’ αριθμ. 83046/Η2/01-07-2020 Υ.Α., προκειμένου να καλυφθεί το εκπαιδευτικό κενό που προέκυψε στην Ουρουγουάη, όπως και σε άλλες χώρες. Παρά το γεγονός ότι υπήρχαν ενδιαφερόμενοι εκπαιδευτικοί και υπαρκτές εκπαιδευτικές ανάγκες, η ειδική πρόσκληση δεν εκδόθηκε ποτέ, ούτε για την Ουρουγουάη ούτε για άλλες χώρες.
§ Το 2025 αλλά και το 2026, αντίστοιχα, άλλοι δύο Φιλόλογοι που είχαν δηλώσει ως πρώτη επιλογή την Ουρουγουάη τοποθετήθηκαν στη δεύτερη επιλογή τους, στην Αργεντινή, ενώ η ήδη υπηρετούσα εκπαιδευτικός έλαβε στη συνέχεια παράταση «λόγω υπηρεσιακών αναγκών» και για το 2025 για 10ο έτος, και για το 2026 πλέον για 11ο έτος, και αφού στο μεταξύ αποσπάστηκε και νέα δασκάλα.
Το αποκορύφωμα όμως είναι στην τρέχουσα διαδικασία αποσπάσεων του 2026 για το σχολικό έτος 2026-2027 και 2027 Ν. ημισφαιρίου:
· Φιλόλογος, παρότι πρώτη σε μόρια στον τελικό αξιολογικό πίνακα για την Ουρουγουάη, δεν έλαβε απόσπαση.
· Ενώ δασκάλα, η οποία είχε δηλώσει ως δεύτερη επιλογή χώρας την Ουρουγουάη, τοποθετήθηκε τελικά στην τρίτη επιλογή της, διαμορφώνοντας εκ νέου έτσι τις προϋποθέσεις για νέα παράταση και παραμονή της ήδη υπηρετούσας εκπαιδευτικού λόγω «υπηρεσιακών αναγκών» για 3 επιπλέον έτη με την πρόσφατη τροπολογία του Μαρτίου του 2026.
Από τη συνολική εξέλιξη των παραπάνω επαναλαμβανόμενων περιστατικών δημιουργείται η εντύπωση ότι, όταν δεν τίθεται ζήτημα παραμονής της ήδη υπηρετούσας εκπαιδευτικού, οι υπηρεσιακές ανάγκες περιορίζονται ή παύουν να υφίστανται, ενώ όταν επίκειται η λήξη της απόσπασής της, λόγω της άφιξης νέου συναδέλφου, εμφανίζονται εκ νέου πρόσθετες ανάγκες ακόμη και για δεύτερο ή τρίτο εκπαιδευτικό κ.τ.λ.
Οι ανάγκες μεταβάλλονται κάθε φορά κατά τρόπο που οδηγεί τελικά σε κατ’ εξαίρεση παράταση πέραν της εξαετίας, ενώ σε άλλες περιπτώσεις είτε δεν ενεργοποιούνται διαδικασίες κάλυψης αναγκών είτε μετακινούνται νέοι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί σε άλλες χώρες προτίμησης, παρόλο που έχουν ως ανώτερη επιλογή την Ουρουγουάη.
Για όλα τα παραπάνω υπέβαλα εκτενή, λεπτομερή και εμπεριστατωμένη αναφορά – αίτημα διερεύνησης στην αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου, με συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις, συγκεκριμένες υπηρεσιακές ανάγκες και συγκεκριμένες περιπτώσεις εκπαιδευτικών στην Ουρουγουάη, για τις οποίες ζητήθηκε ειδική διερεύνηση και συγκεκριμένες απαντήσεις για όλες αυτές τις «συμπτώσεις». Η απάντηση που ήρθε μετά από 70 μέρες και αφού χρειάστηκε να παρέμβει δικηγόρος δεν απαντά σε ΚΑΝΕΝΑ από τα ερωτήματα που τέθηκαν, κι ενώ τα ερωτήματα αυτά παραμένουν αναπάντητα, η Διοίκηση προχώρησε σε νέα παράταση της συγκεκριμένης εκπαιδευτικού για τρία ακόμη έτη.
Το νομικό πλαίσιο του νόμου 4415/2026, με τους αλλεπάλληλους κόφτες, τους αποκλεισμούς και την άνιση μεταχείριση μεταξύ ίδιων κατηγοριών εκπαιδευτικών, είναι άδικο, άνισο και παράλογο και πρέπει να αλλάξει. Όσο όμως εφαρμόζεται, ας εφαρμόζεται με τους ίδιους κανόνες για όλους. Αν ένας εκπαιδευτικός που έχει συμπληρώσει την εξαετία δεν μπορεί να παραμείνει επειδή υπάρχει νέος εκπαιδευτικός που επιθυμεί να υπηρετήσει στη χώρα, τότε αυτό πρέπει να ισχύει για όλους και όχι κάποιοι να μένουν «απ’ το παράθυρο».
Πώς μπορεί ένας νόμος να εφαρμόζεται τόσο αυστηρά για κάποιους ώστε να τους στερεί ακόμη και το δικαίωμα της αίτησης, ενώ για άλλους να δημιουργούνται διαδοχικές εξαιρέσεις που τους επιτρέπουν να παραμένουν επί 14 και πλέον χρόνια, καθιστώντας ουσιαστικά τη θέση σχεδόν οργανική τους;
Αν οι υπηρεσιακές ανάγκες μπορούν να δικαιολογήσουν την παραμονή ενός εκπαιδευτικού για 14 συνεχόμενα χρόνια και σε άλλες περιπτώσεις για 20 και 30, τότε πρέπει να εξηγηθεί γιατί ένας εκπαιδευτικός με οικογένεια στη χώρα, εμπειρία, γνώση της γλώσσας και αντικειμενικά επαγγελματικά προσόντα δεν μπορεί ούτε καν να υποβάλει αίτηση για να διεκδικήσει με αντικειμενικά και κοινωνικά κριτήρια την ίδια θέση ή μια άλλη που ενδεχομένως παραμένει ακάλυπτη;
Η πραγματικότητα αυτή αναδεικνύει με τον πλέον παραστατικό αλλά και τραγικό τρόπο το αδιέξοδο και την αδικία που δημιουργεί το ισχύον πλαίσιο. Γιατί όταν ο ίδιος κανόνας οδηγεί έναν εκπαιδευτικό να επιλέξει ανάμεσα στην οικογένεια και την παραίτηση και έναν άλλον σε αλλεπάλληλες παρατάσεις παραμονής στο εξωτερικό, τότε το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο νομικό. Είναι ζήτημα ισονομίας, διαφάνειας και ίσης μεταχείρισης.
Δεν αφορά πλέον μόνο έναν εκπαιδευτικό και την οικογένειά του. Αφορά ένα θεμελιώδες ερώτημα για τη λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης.
Υπάρχει λύση;
Η Πρωτοβουλία πρώην και νυν αποσπασμένων εκπαιδευτικών στο εξωτερικό με οικογένεια με ομογενή ή αλλοδαπό, τα μέλη της οποίας βιώνουν κυριολεκτικά στο πετσί τους και από πρώτο χέρι όλο αυτό, έχει κάνει επανειλημμένες παρεμβάσεις για την ανάδειξη των πραγματικών συνεπειών που προκαλεί το ισχύον πλαίσιο και έχει καταθέσει τεκμηριωμένες προτάσεις, τόσο η ίδια όσο και βουλευτές της αντιπολίτευσης αλλά και της συμπολίτευσης, για την ανάγκη ουσιαστικής νομοθετικής παρέμβασης για την αποκατάσταση της συγκεκριμένης αδικίας. Ο ίδιος ο Συνήγορος του Πολίτη έχει απευθύνει προς το Υπουργείο δύο παρεμβάσεις με συγκεκριμένες παρατηρήσεις επί του ισχύοντος προβληματικού νομοθετικού πλαισίου και προτάσεις για την αναμόρφωση και βελτίωσή του, στα πλαίσια της προστασίας της οικογενειακής συνοχής, ίσης μεταχείρισης όλων, της αξιοκρατίας και της χρηστής διοίκησης.
Είναι ευκαιρία στο επόμενο νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας να δοθεί οριστική λύση στην αδικία που συντελείται εδώ και 10 χρόνια με:
- Την καταρχήν κάλυψη των εκπαιδευτικών αναγκών μέσα από αξιολογικό πίνακα που θα περιλαμβάνει αιτήσεις νέων υποψηφίων αλλά και εκπαιδευτικών με οικογένεια στο εξωτερικό με ομογενή ή αλλοδαπό μόνιμο κάτοικο εξωτερικού (ανεξαρτήτως αν υπηρέτησαν παλιότερα) λόγω της ιδιαιτερότητας της συγκεκριμένης κατηγορίας και η επιλογή να γίνεται με αντικειμενικά και κοινωνικά κριτήρια.
2. Εάν εξακολουθούν να υπάρχουν εκπαιδευτικές ανάγκες που δεν καλύπτονται με την περίπτωση 1, όλες οι αιτήσεις, τόσο για παρατάσεις πέραν της εξαετίας όσο και για νέες αποσπάσεις εκπαιδευτικών με προηγούμενη υπερεξαετή υπηρεσία στο εξωτερικό να εξετάζονται ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ, με ενιαίο πίνακα και αντικειμενικά, κοινωνικά και υπηρεσιακά κριτήρια. Να παύσει ο αποκλεισμός υποβολής αιτήσεως που ισχύει για τους δεύτερους.
- Τη δημοσιοποίηση των πραγματικών εκπαιδευτικών αναγκών ανά χώρα και ειδικότητα, όπως και στο εσωτερικό, ώστε οι εκπαιδευτικοί, όταν υποβάλλουν αίτηση απόσπασης ή παράτασης, να γνωρίζουν τις ανάγκες κάθε χώρας, πράγμα που επίσης διασφαλίζει τη νομιμότητα και την αξιοκρατία και δεν αφήνει περιθώρια αδιαφάνειας, ερμηνειών ή επιλεκτικής εφαρμογής.
Δημήτριος Γοδέβενος
Εκπαιδευτικός ΠΕ.70
Μέλος της Πρωτοβουλίας πρώην και νυν αποσπασμένων εκπαιδευτικών στο εξωτερικό παντρεμένων με Ομογενή ή αλλοδαπό μόνιμο κάτοικο εξωτερικού.
