Σημαντικές ανατροπές στη γεννητικότητα της χώρας έχουν συντελεστεί από το 1950 και μετά, καθώς οι γεννήσεις από 148 χιλιάδες κατά μέσο όρο την περίοδο 1979-1980 υποχώρησαν στις 67 χιλιάδες το 2024-2025, την ίδια στιγμή που η μέση ηλικία απόκτησης παιδιών αυξήθηκε κατά έξι περίπου έτη, από τα 26,2 στα 32,2 έτη.
Τα στοιχεία προέρχονται από έρευνα του αφυπηρετήσαντα καθηγητή Δημογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρωνα Κοτζαμάνη.
Τα βασικά σημεία της έρευνας
- Οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν από 148 χιλιάδες κατά μέσο όρο την περίοδο 1979-1980 σε 67 χιλιάδες την περίοδο 2024-2025
- Η μέση ηλικία απόκτησης παιδιών αυξήθηκε κατά έξι έτη, ενώ ο δείκτης γονιμότητας περιορίστηκε από 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες σε 1.240
- Τα φυσικά ισοζύγια πληθυσμού έγιναν αρνητικά μετά το 2010, με τους θανάτους να υπερβαίνουν πλέον σημαντικά τον αριθμό των γεννήσεων
- Η μείωση των γεννήσεων αποδίδεται στη χαμηλότερη διαγενεακή γονιμότητα και στη συρρίκνωση του αριθμού των γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία
- Σημαντικές περιφερειακές διαφοροποιήσεις καταγράφονται στους δείκτες θνησιμότητας και γεννητικότητας μεταξύ ηπειρωτικών και νησιωτικών περιοχών
Οι αιτίες της πτώσης
Η μείωση των γεννήσεων ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του '70 και συνεχίζεται, με μοναδική εξαίρεση την περίοδο 2003-2009, όταν καταγράφηκε μικρή άνοδος λόγω κυρίως της μαζικής εισόδου αλλοδαπών μετά το 1990. Κατά την έρευνα, η πτώση οφείλεται στη μείωση της διαγενεακής γονιμότητας: όσες γυναίκες γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του '50 απέκτησαν 2,0 παιδιά, ενώ εκείνες που γεννήθηκαν γύρω από το 1985 λιγότερα από 1,5.
Όπως μεταδίδει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, η εξέλιξη αυτή αποτυπώθηκε και στους ετήσιους δείκτες γονιμότητας, που από 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 1979-1980 περιορίστηκαν στα 1.240 το 2024-2025. Την ίδια περίοδο, λόγω και της αύξησης των θανάτων, τα φυσικά ισοζύγια συρρικνώνονται και μετά το 2010 μετατρέπονται σε αρνητικά.
Έτσι, ενώ την περίοδο 1971-1980 καταγράφηκαν 638 χιλιάδες περισσότερες γεννήσεις από θανάτους, τη δεκαετία που ακολούθησε το πλεόνασμα περιορίστηκε στις 276 χιλιάδες και στην επόμενη στις 22 χιλιάδες. Τη δεκαετία 2011-2020 οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 267 χιλιάδες, ενώ την τελευταία πενταετία 2021-2025 η διαφορά έφτασε τις 290 χιλιάδες.
Η κατάρρευση των γεννήσεων σε περιφερειακό επίπεδο
Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Κοτζαμάνης, οι γεννήσεις στη χώρα από 117,7 χιλιάδες τη διετία 2008-2009 περιορίστηκαν στις 66,7 χιλιάδες το 2024-2025. Στην κατάρρευση αυτή συνέβαλε και η πρόσφατη μείωση του αριθμού των γυναικών 25-44 ετών, κατά 480 σχεδόν χιλιάδες (-28%), η οποία οφείλεται κυρίως στο ότι φτάνουν πλέον σε αναπαραγωγική ηλικία όλο και λιγότερες νέες γυναίκες, εξαιτίας της πτώσης των γεννήσεων μετά το 1980, και δευτερευόντως στο αρνητικό μετά το 2010 μεταναστευτικό ισοζύγιο στις ηλικίες αυτές.
Εξετάζοντας τις μεταβολές σε χαμηλότερα του εθνικού επίπεδα για την περίοδο 2009-2024, για την οποία υπάρχουν δεδομένα ανά νομό, προκύπτουν σημαντικές διαφοροποιήσεις.
Ειδικότερα, ενώ οι γεννήσεις στη χώρα μειώθηκαν κατά 42% (από 117,44 σε 68,31 χιλιάδες), σε έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας (Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία και Φλώρινα) η μείωση ξεπέρασε το 50%, ενώ σε άλλους δέκα κυμάνθηκε από 45% έως 50%. Στον αντίποδα, σε έξι νησιωτικούς νομούς η μείωση ήταν μικρότερη του 30%, και σε δύο από αυτούς – Κυκλάδες και Ζάκυνθο – ακόμη και κάτω του 15%.
Η μείωση των γεννήσεων και η αύξηση των θανάτων άλλαξαν ριζικά και την αναλογία θάνατοι ανά 100 γεννήσεις μεταξύ 2009 και 2024.
Αν ληφθούν υπόψη και οι μεταβολές της θνησιμότητας, όπως τονίζει ο κ. Κοτζαμάνης, ενώ το 2009 αντιστοιχούσαν στη χώρα 92 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, το 2024 αντιστοιχούν πλέον 184. Σε περιφερειακό επίπεδο, ο δείκτης αυτός το 2024 κυμαίνεται από 79 έως 276.
Τα Δωδεκάνησα, η Ξάνθη και τρεις από τους τέσσερις νομούς της Κρήτης (Χανιά, Ρέθυμνο και Ηράκλειο) είχαν και το 2024 λιγότερους θανάτους από γεννήσεις (λόγος <100), ενώ σε άλλους πέντε οι θάνατοι ήταν λίγο περισσότεροι (λόγος 101-125).
Αντιθέτως, σε δεκαεπτά νομούς, όλοι στην ηπειρωτική Ελλάδα, καταγράφηκαν από 175 έως 276 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις. Οι διαφορές ανάμεσα στους τρεις νομούς της Κρήτης, τα Δωδεκάνησα και την Ξάνθη, αφενός, και σε εννέα νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας (Τρικάλων, Αρκαδίας, Κιλκίς, Καρδίτσας, Άρτας, Ευρυτανίας, Φωκίδας, Γρεβενών και Σερρών), όπου αντιστοιχούν δύο ή και περισσότεροι θάνατοι ανά γέννηση, είναι σημαντικές.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι νομοί με αναλογία μεγαλύτερη του 175/100 συγκαταλέγονται σε εκείνους που κατέγραψαν, μεταξύ 2009 και 2025, με βάση τις εκτιμήσεις της ΕΛΣΤΑΤ, από τις εντονότερες μειώσεις
