Συχνότερη παρουσία αλλά και μεγαλύτερο φορτίο μικροπλαστικών στους πνεύμονες ασθενών που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του πνεύμονα κατέγραψε μελέτη της Πνευμονολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας και του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Ειδικότερα, στα δείγματα βρογχοκυψελιδικού εκπλύματος, μικροπλαστικά ανιχνεύθηκαν στο 66% των ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα, έναντι 46% των ασθενών χωρίς κακοήθεια.
Οι ασθενείς με καρκίνο παρουσίαζαν παράλληλα υψηλότερο συνολικό φορτίο μικροπλαστικών. Μάλιστα, η συσχέτιση παρέμεινε στατιστικά σημαντική ακόμη και όταν συνυπολογίστηκαν παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο και η έκθεση στο κάπνισμα.
Η σημασία των ευρημάτων έφερε τη μελέτη στο επίκεντρο του Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Πνευμονολογίας 2026 (ERS Congress 2026) στη Βαρκελώνη. Η European Respiratory Society (ERS) επέλεξε τη μελέτη για ειδική προβολή μέσω Δελτίου Τύπου προς τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, ενώ την εργασία παρουσίασε ο Ηλίας Δημέας, ερευνητής του University College Dublin και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Η έρευνα έρχεται να προσθέσει νέα δεδομένα στην αυξανόμενη επιστημονική τεκμηρίωση σύμφωνα με την οποία μικροπλαστικά που βρίσκονται στον αέρα μπορούν να εισέλθουν στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω της αναπνοής και να καταλήξουν στους πνεύμονες.
Οι ερευνητές επισημαίνουν, πάντως, ότι τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι τα μικροπλαστικά προκαλούν καρκίνο του πνεύμονα. Θέτουν, ωστόσο, σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την πιθανή σχέση τους με τη φλεγμονή, τις πνευμονικές παθήσεις αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι ασθενείς πνεύμονες συγκρατούν τα εισπνεόμενα σωματίδια.
Η μελέτη σε 100 ασθενείς
Στην προοπτική μελέτη συμμετείχαν 100 ενήλικες, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε διαγνωστική βρογχοσκόπηση στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας.
Μετά την ολοκλήρωση της διαγνωστικής διαδικασίας, οι 50 από αυτούς διαγνώστηκαν με καρκίνο του πνεύμονα, ενώ οι υπόλοιποι 50 δεν εμφάνιζαν κακοήθεια.
Από όλους τους συμμετέχοντες συλλέχθηκαν δείγματα βρογχοκυψελιδικού εκπλύματος, διαδικασία κατά την οποία χρησιμοποιείται φυσιολογικός ορός για τη συλλογή κυττάρων και άλλου υλικού από τους αεραγωγούς. Από 50 ασθενείς ελήφθησαν επιπλέον μικρά δείγματα πνευμονικού ιστού.
Συνολικά αναλύθηκαν 150 αναπνευστικά δείγματα – 100 δείγματα εκπλύματος και 50 δείγματα ιστού – με τη λήψη ειδικών μέτρων ώστε να αποφευχθεί τυχόν επιμόλυνσή τους κατά την επεξεργασία.
Η ανίχνευση των μικροπλαστικών πραγματοποιήθηκε μικροσκοπικά, ενώ επιλεγμένα σωματίδια επιβεβαιώθηκαν και χαρακτηρίστηκαν με φασματοσκοπία micro-Raman.
Συνολικά εντοπίστηκαν 232 σωματίδια μικροπλαστικών
Στα δείγματα που εξετάστηκαν εντοπίστηκαν συνολικά 232 σωματίδια μικροπλαστικών.
Μικροπλαστικά ανιχνεύθηκαν σε τουλάχιστον ένα δείγμα στο 70% των ασθενών, καθώς και στο 60% του συνόλου των δειγμάτων.
Όταν οι επιστήμονες εξέτασαν από κοινού τα δείγματα εκπλύματος και πνευμονικού ιστού κάθε ασθενούς, διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες με καρκίνο του πνεύμονα είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίζουν μικροπλαστικά, ενώ παρουσίαζαν και υψηλότερο συνολικό φορτίο σε σχέση με όσους δεν είχαν διαγνωστεί με κακοήθεια.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο προέκυψε από τη σύγκριση των δύο τύπων δειγμάτων στους ίδιους ασθενείς. Τα ευρήματα έδειξαν ότι τα μικροπλαστικά δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον πνεύμονα.
Στους ασθενείς με καρκίνο, το μεγαλύτερο φορτίο μικροπλαστικών στο βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα συνδεόταν με μικρότερο φορτίο στο αντίστοιχο δείγμα ιστού και αντίστροφα.
Τα δείγματα εκπλύματος συλλέγουν σωματίδια από τους αεροχώρους του πνεύμονα, ενώ τα δείγματα ιστού αποτυπώνουν σωματίδια που έχουν ενσωματωθεί στον ίδιο τον πνευμονικό ιστό. Το συγκεκριμένο εύρημα υποδηλώνει ότι διαφορετικά τμήματα του πνεύμονα ενδέχεται να συγκρατούν τα μικροπλαστικά με διαφορετικό τρόπο.
Οι συχνότεροι τύποι πλαστικού που αναγνωρίστηκαν ήταν το πολυπροπυλένιο και το πολυαιθυλένιο, υλικά που χρησιμοποιούνται ευρέως σε συσκευασίες, υφάσματα, οικιακά αντικείμενα και άλλα καθημερινά καταναλωτικά προϊόντα.
«Δεν αποδεικνύεται ότι τα μικροπλαστικά προκαλούν τη νόσο»
Αναφερόμενος στα αποτελέσματα της έρευνας, ο Ηλίας Δημέας σημείωσε:
«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι τα εισπνεόμενα μικροπλαστικά εντοπίζονται στον ανθρώπινο πνεύμονα συχνότερα απ’ όσο ίσως αντιλαμβανόμαστε. Η μελέτη δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί βρέθηκαν περισσότερα μικροπλαστικά στους ασθενείς με καρκίνο ούτε αποδεικνύει ότι αυτά προκαλούν τη νόσο. Αναδεικνύει, όμως, κρίσιμα ερωτήματα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση».
Μία από τις πιθανότητες που εξετάζονται είναι τα μικροπλαστικά να συμμετέχουν σε φλεγμονώδεις ή άλλες βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με την εμφάνιση ασθενειών.
Υπάρχει, όμως, και μια διαφορετική πιθανή εξήγηση: οι πνεύμονες που έχουν ήδη προσβληθεί από νόσο να συγκρατούν με διαφορετικό τρόπο τα σωματίδια σε σύγκριση με τους υγιείς πνεύμονες.
Η συγκεκριμένη μελέτη δεν μπορεί να διακρίνει ποια από αυτές τις πιθανές ερμηνείες εξηγεί τα ευρήματα.
Τα επόμενα βήματα της έρευνας
Η ερευνητική ομάδα έχει ήδη ξεκινήσει νέες εργαστηριακές μελέτες, προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα τους τύπους των πλαστικών που εντοπίζονται αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αλληλεπιδρούν με τα κύτταρα του πνεύμονα.
Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη αναλύσεις δειγμάτων από ασθενείς με χρόνιες πνευμονικές παθήσεις, με στόχο να διερευνηθεί εάν τα μικροπλαστικά ενδέχεται να διαδραματίζουν ρόλο στην πνευμονική ίνωση και στην εξέλιξη των συγκεκριμένων παθήσεων.
Η ερευνητική ομάδα
Η ερευνητική ομάδα της Πνευμονολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας και του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με επιστημονικά υπεύθυνη την Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Ζωή Δανιήλ, περιλαμβάνει τον Καθηγητή Κωνσταντίνο Ι. Γουργουλιάνη, την Ελένη Καρέτση, τον Χαράλαμπο Βαρσαμά, τον Ηλία Δημέα, τον Κωνσταντίνο Τουρλακόπουλο, τον Αθανάσιο Παγώνη, την Αγγελική Μίζιου, την Παρασκευή Κύργου και τον Σωτήριο Σίνη.
Στη διεπιστημονική ερευνητική ομάδα συμμετείχαν επίσης ο Επίκουρος Καθηγητής Ευάγγελος Οικονόμου και ο Γεώργιος Ε. Ζακυνθινός από τη Γ΄ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική του Νοσοκομείου Νοσημάτων Θώρακος «Η Σωτηρία» και την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ· ο Καθηγητής Ιωάννης Δ. Παπανικολάου, ο Χρήστος Σαλμάς, ο Αχιλλέας Σαρρής και η Μαρία Γιαννάκη από το Εργαστήριο Ορυκτολογίας-Γεωλογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών· ο Ιωάννης Διαμαντής από την Καρδιοθωρακοχειρουργική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας· ο Σταύρος Π. Αναστόπουλος από το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ· οι Cormac McCarthy και Michael P. Keane από το University College Dublin και το St Vincent’s University Hospital· ο Patrick D. Mitchell από το Tallaght University Hospital και το Trinity College Dublin· και η Καθηγήτρια Μαρία Περράκη από τη Σχολή Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Η μελέτη συνδυάζει την κλινική έρευνα με την περιβαλλοντική επιστήμη και την εξειδικευμένη ανάλυση υλικών, υπογραμμίζοντας τη σημασία των διεπιστημονικών και διεθνών συνεργασιών στην προσπάθεια κατανόησης νέων παραγόντων που ενδέχεται να επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία.
