Κάθε χρόνο, λίγο πριν και λίγο μετά την έναρξη της σχολικής χρονιάς, ακούμε για την «κάλυψη των εκπαιδευτικών κενών». Και όταν δεν υπάρχει επαρκές προσωπικό, εμφανίζεται ένας όρος που ακούγεται σχεδόν ουδέτερος: «μερική κάλυψη».
Τι σημαίνει όμως πραγματικά;
Σημαίνει ότι δεν καλύπτονται όλα τα κενά.
Κάποια σχολεία θα αποκτήσουν εκπαιδευτικό άμεσα. Κάποια άλλα θα περιμένουν. Κάποιοι μαθητές θα έχουν κανονικά το μάθημά τους και κάποιοι άλλοι θα περιμένουν την επόμενη
φάση προσλήψεων.
Και εδώ γεννιέται το κρίσιμο ερώτημα:
Ποιος αποφασίζει ποιο κενό θα καλυφθεί πρώτο και ποιο θα μείνει;
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν εκατοντάδες ή χιλιάδες κενά. Δεν αρκεί ούτε να ακούμε ότι «καλύφθηκε το μεγαλύτερο μέρος τους».
Η ουσία βρίσκεται στα κενά που δεν καλύφθηκαν.
Ποιος αποφασίζει ότι ένα συγκεκριμένο σχολείο μπορεί να περιμένει, ενώ ένα άλλο θα εξυπηρετηθεί πρώτο;
Ποια είναι τα κριτήρια;
Υπάρχει συγκεκριμένη σειρά προτεραιότητας;
Είναι γραπτή και ελέγξιμη;
Δημοσιοποιείται;
Και, κυρίως, μπορεί ένας γονέας, ένας εκπαιδευτικός ή μια σχολική μονάδα να γνωρίζει γιατί η δική τους ανάγκη μπήκε σε δεύτερη μοίρα;
Δεν μπορεί όλα να κρίνονται πίσω από κλειστές πόρτες
Είναι απολύτως κατανοητό ότι, όταν οι διαθέσιμοι εκπαιδευτικοί δεν επαρκούν, πρέπει να υπάρξει προτεραιοποίηση.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η προτεραιοποίηση πρέπει να είναι αδιαφανής.
Αν υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι, πρέπει να λέγονται καθαρά.
Για παράδειγμα:
Προηγούνται τα πλήρη έναντι των μερικών κενών;
Προηγούνται οι μικρότερες τάξεις;
Προηγούνται τα σχολεία με περισσότερους μαθητές;
Προηγούνται συγκεκριμένες ειδικότητες;
Υπάρχει ειδική προτεραιότητα για μαθητές με ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες;
Λαμβάνεται υπόψη πόσες ημέρες παραμένει ακάλυπτο ένα κενό;
Υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια για μόνιμες, προσωρινές ή έκτακτες ανάγκες;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι λεπτομέρειες.
Είναι η ίδια η ουσία της ισονομίας.
Το «80% κάλυψη» δεν λέει όλη την αλήθεια
Ας υποθέσουμε ότι σε μια περιοχή υπάρχουν 100 εκπαιδευτικά κενά και καλύπτονται τα 80.
Σε επίπεδο στατιστικής, η εικόνα μπορεί να φαίνεται πολύ καλή.
Τι γίνεται όμως με τα 20 σχολεία που έμειναν χωρίς εκπαιδευτικό;
Για εκείνους τους μαθητές, η κάλυψη είναι μηδενική.
Γι’ αυτό τα συνολικά ποσοστά μπορούν να δημιουργήσουν μια παραπλανητική εικόνα. Η πραγματική εικόνα βρίσκεται στο πού βρίσκονται τα ακάλυπτα κενά, πόσους μαθητές αφορούν και πόσο καιρό παραμένουν ακάλυπτα.
Η πολιτεία οφείλει να απαντήσει
Όταν ένα κενό παραμένει, πρέπει να υπάρχει τεκμηριωμένη απάντηση.
Γιατί δεν καλύφθηκε;
Ποιο κριτήριο οδήγησε στην επιλογή άλλου κενού;
Πότε θα επανεξεταστεί;
Ποιος έχει την ευθύνη της τελικής προτεραιοποίησης;
Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό:
Τα ίδια κριτήρια εφαρμόζονται σε όλα τα σχολεία και σε όλες τις περιοχές;
Αν η απάντηση είναι «ναι», τότε αυτά τα κριτήρια πρέπει να είναι γνωστά.
Αν η απάντηση είναι «όχι», τότε πρέπει να εξηγηθεί γιατί.
Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι αριθμοί και τα σχολεία δεν είναι ποσοστά
Πίσω από κάθε οργανικό ή λειτουργικό κενό υπάρχει μια πραγματική τάξη.
Υπάρχουν μαθητές.
Υπάρχουν οικογένειες.
Υπάρχουν εκπαιδευτικοί που καλούνται να λειτουργήσουν ένα σχολείο με λιγότερο προσωπικό.
Και υπάρχει ένας εκπαιδευτικός που μπορεί να περιμένει μια πρόσληψη ή τοποθέτηση, χωρίς να γνωρίζει αν η θέση που διεκδικεί θα θεωρηθεί «άμεσης προτεραιότητας».
Η συζήτηση, λοιπόν, δεν πρέπει να περιορίζεται στο πόσοι εκπαιδευτικοί προσλήφθηκαν.
Πρέπει να επεκτείνεται στο πώς κατανεμήθηκαν.
Χρειάζεται διαφάνεια, όχι μόνο ανακοινώσεις
Αν η πολιτεία αναγκάζεται να προχωρήσει σε μερική κάλυψη, ας το κάνει με τρόπο που να μπορεί να ελεγχθεί.
Ένας δημόσιος, επικαιροποιημένος πίνακας θα μπορούσε να δείχνει:
Καταγεγραμμένα κενά → καλυμμένα κενά → ακάλυπτα κενά → κριτήριο προτεραιότητας → επόμενη ημερομηνία επανεξέτασης.
Έτσι, όλοι θα γνωρίζουν τι συμβαίνει.
Και κυρίως, δεν θα δημιουργείται η αίσθηση ότι κάποια σχολεία «προτιμώνται» και κάποια άλλα αφήνονται να περιμένουν χωρίς εξήγηση.
Το πραγματικό ερώτημα
Η εκπαίδευση δεν μπορεί να λειτουργεί με τη λογική «ό,τι προλάβουμε να καλύψουμε».
Όταν οι πόροι είναι περιορισμένοι, η πολιτεία μπορεί να χρειάζεται να επιλέξει.
Αλλά η επιλογή πρέπει να έχει κανόνες.
Και οι κανόνες πρέπει να είναι γνωστοί.
Γιατί όταν ένα σχολείο παίρνει εκπαιδευτικό και ένα άλλο όχι, δεν πρόκειται απλώς για μια διοικητική πράξη.
Είναι μια απόφαση που επηρεάζει την καθημερινότητα των μαθητών.
Γι’ αυτό η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει:
Ποιος αποφασίζει;
Με ποια κριτήρια;
Ποιο κενό προηγείται και γιατί;
Και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για εκείνο που μένει πίσω;
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα της διαφάνειας στην εκπαίδευση.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, πίσω από κάθε αριθμό κρύβεται ένα σχολείο.
* Εμμανουηλίδης Αριστείδης Δ.ντης ΓΕΛ ΠΕΥΚΩΝ
Πάλλας Δήμος τ Δ.ντης 4ου-8ου Γυμνασίου Λαμίας
