Η δημιουργία χιλιάδων νέων Τμημάτων Ένταξης αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική ενίσχυση της δημόσιας Ειδικής Αγωγής, όμως το κρίσιμο ερώτημα τώρα μεταφέρεται από τα ΦΕΚ στις σχολικές αίθουσες: θα υπάρχει σε κάθε σχολείο το προσωπικό που απαιτείται ώστε οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες να λαμβάνουν πράγματι την υποστήριξη που χρειάζονται;
Η ίδρυση 3.448 νέων Τμημάτων Ένταξης σε όλες τις περιφέρειες της χώρας, από το Νηπιαγωγείο μέχρι και τα ΕΠΑΛ, αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, με το Υπουργείο Παιδείας να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη Δευτεροβάθμια, όπου επί χρόνια υπήρχαν σημαντικά κενά και όπου μόνο στα Γυμνάσια προβλέφθηκαν 480 νέα Τμήματα Ένταξης. Η επέκταση αυτή, σε συνδυασμό με τους μόνιμους διορισμούς που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στην Ειδική Αγωγή, αποτελεί ασφαλώς θετική εξέλιξη· το ίδιο το ΥΠΑΙΘΑ ανέφερε το 2025 ότι μέσα σε τέσσερα χρόνια είχαν πραγματοποιηθεί 5.734 μόνιμοι διορισμοί εκπαιδευτικών Ειδικής Αγωγής και 2.800 διορισμοί Ειδικού Εκπαιδευτικού και Βοηθητικού Προσωπικού.
Όμως η δημιουργία μιας οργανικής θέσης δεν σημαίνει αυτομάτως και κάλυψη της πραγματικής εκπαιδευτικής ανάγκης, και ακριβώς εδώ βρίσκεται το μεγάλο ζήτημα που θα φανεί με ακόμη μεγαλύτερη ένταση κατά τη στελέχωση των σχολείων για τη νέα σχολική χρονιά.
Με το νέο θεσμικό πλαίσιο, στα Τμήματα Ένταξης της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης οι μαθητές υποστηρίζονται από εκπαιδευτικούς των κλάδων ΠΕ02, ΠΕ03 και ΠΕ04 με εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή, ενώ στα ΕΠΑΛ υπάρχει δυνατότητα υποστήριξης και από εκπαιδευτικούς των κλάδων ΠΕ80 έως ΠΕ90 ανάλογα με τους τομείς που λειτουργούν. Για σχολικές μονάδες έως 250 μαθητές προβλέπονται οργανικά ένας ΠΕ02 και ένας ΠΕ03, ενώ όταν το σχολείο ξεπερνά τους 250 μαθητές και υπάρχουν τουλάχιστον 15 μαθητές με αξιολογική έκθεση ΚΕΔΑΣΥ προστίθεται θέση ΠΕ04.
Η πρόβλεψη αυτή δημιουργεί μια οργανωτική βάση, δεν απαντά όμως από μόνη της στο ερώτημα αν το προσωπικό επαρκεί για τις πραγματικές ανάγκες κάθε σχολείου.
Αρκεί να κοιτάξει κανείς την περίπτωση των φιλολόγων. Στο Ημερήσιο Γυμνάσιο τα φιλολογικά μαθήματα καταλαμβάνουν ένα πολύ μεγάλο μέρος του εβδομαδιαίου ωρολογίου προγράμματος: Νεοελληνική Γλώσσα, Λογοτεχνία, Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, Αρχαία από Μετάφραση και Ιστορία δημιουργούν συνολικά 11 ώρες στην Α΄ Γυμνασίου και 10 ώρες στη Β΄ και στη Γ΄ για κάθε τμήμα. Ακόμη λοιπόν και σε ένα μικρό Γυμνάσιο με μόλις ένα τμήμα ανά τάξη, προκύπτουν 31 ώρες φιλολογικών μαθημάτων την εβδομάδα, ενώ σε ένα σχολείο με δύο, τρία ή περισσότερα τμήματα ανά τάξη ο αριθμός πολλαπλασιάζεται.
Πώς είναι δυνατόν ένας μόνο εκπαιδευτικός ΠΕ02 του Τμήματος Ένταξης να βρίσκεται ουσιαστικά δίπλα στους μαθητές που χρειάζονται υποστήριξη σε όλες αυτές τις ώρες, σε διαφορετικές τάξεις και διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα;
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο σε σχολεία όπου υπάρχουν δεκάδες αξιολογικές εκθέσεις ΚΕΔΑΣΥ. Υπάρχουν Γυμνάσια, Λύκεια και ΕΠΑΛ στα οποία οι μαθητές με γνωματεύσεις μπορεί να είναι 80, 100 ή και περισσότεροι, και πίσω από κάθε έναν από αυτούς τους αριθμούς υπάρχει ένα παιδί με συγκεκριμένες εκπαιδευτικές ανάγκες, ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα, διαφορετικές δυσκολίες και ανάγκη συνεργασίας ανάμεσα στον εκπαιδευτικό της Γενικής και της Ειδικής Αγωγής.
Το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο ορίζει ότι σκοπός των Τμημάτων Ένταξης είναι η πλήρης ένταξη των μαθητών στο σχολικό περιβάλλον και δίνει προτεραιότητα στην υποστήριξή τους μέσα στη γενική τάξη, σε συνεργασία με τον εκπαιδευτικό του μαθήματος, με διαφοροποίηση των διδακτικών πρακτικών και προσαρμογή του εκπαιδευτικού υλικού. Η υποστήριξη εκτός τάξης προβλέπεται μόνο όταν οι ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες το επιβάλλουν.
Αυτή όμως η σύγχρονη αντίληψη της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης απαιτεί περισσότερο προσωπικό και όχι απλώς διαφορετική κατανομή του ίδιου προσωπικού.
Δεν είναι δυνατόν να ζητείται από έναν εκπαιδευτικό να συνεργάζεται με πολλούς συναδέλφους Γενικής Αγωγής, να συμμετέχει στη συνδιδασκαλία, να σχεδιάζει και να εφαρμόζει εξατομικευμένα προγράμματα, να παρακολουθεί την πρόοδο δεκάδων μαθητών και ταυτόχρονα να θεωρούμε ότι η ύπαρξη μιας οργανικής θέσης σημαίνει πως το Τμήμα Ένταξης είναι πλήρως στελεχωμένο.
Άλλωστε, για κάθε μαθητή που υποστηρίζεται από Τμήμα Ένταξης προβλέπεται ατομικός φάκελος και Εξατομικευμένο Πρόγραμμα Εκπαίδευσης, το οποίο σχεδιάζεται και υλοποιείται μέσα από συνεργατικές διαδικασίες, ενώ η πορεία εφαρμογής του πρέπει να παρακολουθείται και να υπάρχει ενημέρωση της οικογένειας. Πρόκειται επομένως για πολύ περισσότερο από κάποιες ώρες «βοήθειας» σε ένα μάθημα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη σχέση των Τμημάτων Ένταξης με την Παράλληλη Στήριξη. Οι δύο θεσμοί μπορεί να λειτουργούν στο ίδιο συμπεριληπτικό πλαίσιο και να συνεργάζονται, όμως δεν είναι ταυτόσημοι και η ανάγκη για έναν δεν εξαφανίζεται αυτομάτως επειδή υπάρχει ο άλλος. Η ίδια η επίσημη κατεύθυνση του Υπουργείου αντιμετωπίζει τόσο το Τμήμα Ένταξης όσο και την Παράλληλη Στήριξη ως ενταξιακούς θεσμούς που υπηρετούν τη συμμετοχή του μαθητή στη γενική τάξη.
Γι' αυτό και κατά την καταγραφή των λειτουργικών κενών για το 2026-2027 το κρίσιμο ζήτημα είναι να μη μετατραπεί η οργανική στελέχωση σε ένα διοικητικό «ταβάνι», πέρα από το οποίο οι πραγματικές ανάγκες του σχολείου παύουν να αναγνωρίζονται.
Ένα σχολείο μπορεί να έχει πλέον Τμήμα Ένταξης στο οργανόγραμμά του και παρ' όλα αυτά να χρειάζεται δεύτερο φιλόλογο, επιπλέον μαθηματικό ή άλλο προσωπικό, επειδή έχει πολλά τμήματα, δεκάδες μαθητές με γνωματεύσεις και ανάγκες που δεν χωρούν στο διδακτικό ωράριο των εκπαιδευτικών που υπηρετούν οργανικά εκεί.
Η ίδρυση των νέων Τμημάτων Ένταξης ήταν απαραίτητη και αποτελεί σημαντική πρόοδο. Δεν είναι όμως το τέλος της διαδικασίας αλλά η αρχή της.
Γιατί το πραγματικό μέτρο επιτυχίας δεν είναι πόσα Τμήματα Ένταξης υπάρχουν σε ένα ΦΕΚ, ούτε πόσες οργανικές θέσεις εμφανίζονται σε έναν πίνακα.
Είναι αν τον Σεπτέμβριο, όταν κλείσει η πόρτα της τάξης, θα υπάρχει πράγματι ο εκπαιδευτικός που χρειάζεται το παιδί δίπλα του.
Η πλήρης λειτουργική στελέχωση είναι εκείνη που θα μετατρέψει τη θεσμική πρόβλεψη σε πραγματική συμπερίληψη. Διαφορετικά, θα έχουμε περισσότερα Τμήματα Ένταξης στα χαρτιά, χωρίς να έχουμε ακόμη όλη την υποστήριξη που χρειάζονται οι μαθητές μέσα στο σχολείο.
