Τα παιδιά μαθαίνουν από νωρίς να γράφουν «σωστά». Να συντάσσουν ένα άρθρο, να οργανώνουν μια επίσημη επιστολή, να γράφουν ένα γράμμα σε έναν φίλο, να ακολουθούν συγκεκριμένη δομή, να χρησιμοποιούν τις κατάλληλες εκφράσεις και να προσέχουν τη γραμματική και το λεξιλόγιό τους. Όλα αυτά είναι απαραίτητα. Υπάρχει όμως ένα είδος γραφής που μπορεί να τους προσφέρει κάτι πολύ περισσότερο: τη δυνατότητα να ανακαλύψουν τη δική τους φωνή.
Μια ιστορία, ένα παραμύθι, ένας φανταστικός διάλογος ή μια περιπέτεια που ξεκινά από πέντε τυχαίες λέξεις μπορούν να μετατρέψουν τη γραφή από σχολική υποχρέωση σε προσωπική δημιουργία. Και εκεί ακριβώς συμβαίνει κάτι εξαιρετικά σημαντικό: το παιδί παύει να σκέφτεται συνεχώς αν γράφει αυτό που «πρέπει» και αρχίζει να αναρωτιέται τι πραγματικά θέλει να πει.
Μπορεί να δημιουργήσει έναν ήρωα που δεν υπάρχει, να ταξιδέψει σε μια πόλη του μέλλοντος, να βάλει ένα δέντρο να μιλήσει, να δώσει φωνή σε ένα εγκαταλελειμμένο παιχνίδι, να περιγράψει έναν κόσμο στον οποίο τα παιδιά αποφασίζουν για μία ημέρα τους κανόνες ή να γράψει για έναν άνθρωπο που ανακαλύπτει ξαφνικά ότι μπορεί να πετάξει.
Μέσα από αυτές τις ιστορίες, όμως, συχνά μιλά και για τον ίδιο του τον εαυτό.
Για τους φόβους του, τις επιθυμίες του, τις σχέσεις του, όσα τον κάνουν να γελά, όσα τον προβληματίζουν και όσα ακόμη δεν μπορεί να εκφράσει εύκολα σε μια συζήτηση. Η μυθοπλασία δημιουργεί μια ασφαλή απόσταση. Το παιδί μπορεί να μιλήσει για δύσκολα συναισθήματα μέσα από έναν φανταστικό χαρακτήρα χωρίς να χρειάζεται να πει «αυτό είμαι εγώ».
Παράλληλα, η δημιουργική γραφή καλλιεργεί τη γλώσσα με έναν από τους πιο φυσικούς τρόπους. Το παιδί αναζητά μόνο του την κατάλληλη λέξη επειδή τη χρειάζεται για την ιστορία του. Δοκιμάζει επίθετα, ρήματα, περιγραφές και διαλόγους. Πειραματίζεται με τις προτάσεις. Ανακαλύπτει ότι μια λέξη μπορεί να δημιουργήσει εικόνα, αγωνία, χιούμορ ή συγκίνηση.
Και κάπως έτσι η γλώσσα παύει να είναι ένα σύνολο κανόνων που πρέπει να απομνημονευθούν και γίνεται εργαλείο προσωπικής έκφρασης.
Γίνεται δική του.
Ένας από τους πιο όμορφους τρόπους για να ξεκινήσει αυτή η διαδικασία είναι και ο απλούστερος. Δώστε στα παιδιά μερικές λέξεις που φαινομενικά δεν συνδέονται μεταξύ τους: «βαλίτσα», «φεγγάρι», «κλειδί», «σκύλος», «μυστικό». Και πείτε τους μόνο: «Γράψτε μια ιστορία στην οποία θα υπάρχουν αυτές οι λέξεις».
Μην τους δώσετε έτοιμο σχέδιο. Μην εξηγήσετε τι πρέπει να συμβεί. Μην τους πείτε ποιος είναι ο σωστός τρόπος.
Αφήστε τα να αποφασίσουν.
Και τότε μπορεί να βρεθείτε μπροστά σε κάτι πραγματικά μαγικό.
Είκοσι παιδιά που πήραν τις ίδιες πέντε λέξεις μπορούν να δημιουργήσουν είκοσι εντελώς διαφορετικούς κόσμους. Το ένα θα γράψει μια κωμωδία, το άλλο ένα μυστήριο, κάποιο παιδί μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας και κάποιο άλλο μια τρυφερή ιστορία για έναν σκύλο που περιμένει τον άνθρωπό του.
Αυτό από μόνο του είναι ένα σπουδαίο μάθημα: με τα ίδια υλικά, κάθε άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει κάτι διαφορετικό.
Η δημιουργική γραφή καλλιεργεί έτσι όχι μόνο το λεξιλόγιο και τη γραπτή έκφραση, αλλά και τη φαντασία, την ενσυναίσθηση, την αφηγηματική σκέψη, την παρατηρητικότητα και την αυτοπεποίθηση. Για να γράψει ένα παιδί μια ιστορία πρέπει να φανταστεί τι σκέφτεται ένας άλλος άνθρωπος, γιατί ενεργεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο, τι συνέβη πριν και τι μπορεί να συμβεί μετά. Μαθαίνει να βλέπει τον κόσμο από διαφορετικές οπτικές γωνίες.
Κυρίως, όμως, ανακαλύπτει ότι έχει κάτι δικό του να πει.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αξία της δημιουργικής γραφής. Το παιδί δεν αισθάνεται ότι γράφει για να ικανοποιήσει τον εκπαιδευτικό ή για να πάρει έναν βαθμό. Δημιουργεί κάτι που πριν από λίγα λεπτά δεν υπήρχε πουθενά.
Είτε είστε γονιός είτε δάσκαλος είτε καθηγητής, δοκιμάστε το.
Δώστε στα παιδιά λίγες λέξεις, μια εικόνα, μια παράξενη πρώτη πρόταση ή έναν ήρωα και αφήστε χώρο στη φαντασία τους.
Μην αναζητήσετε το ορθογραφικό λάθος.
Αναζητήστε πρώτα την ιδέα.
Γιατί μπορεί μέσα σε ένα τετράδιο που ξεκίνησε ως μια απλή σχολική άσκηση να ανακαλύψετε έναν ολόκληρο κόσμο που δεν γνωρίζατε ότι υπήρχε.
Και ίσως τότε καταλάβουμε ότι ένας από τους σημαντικότερους στόχους της εκπαίδευσης δεν είναι μόνο να μάθει το παιδί να γράφει σωστά.
Είναι να εκφραστεί με τον δικό του τρόπο, να δημιουργήσει και κυρίως: Να χαρεί!
