Μια πρωτοποριακή τεχνολογία υπερφασματικής απεικόνισης που ανέπτυξαν ο καθηγητής Κωνσταντίνος Μπάλα και η ερευνητική του ομάδα στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) του Πολυτεχνείου Κρήτης κατάφερε να αποκαλύψει ιστορικά γραπτά κείμενα σε αντικείμενα που είχαν ανθρακωθεί από την έκρηξη του Βεζούβιου, παραμένοντας αόρατα για σχεδόν δύο χιλιετίες.
Η υπερφασματική απεικόνιση αποτελεί μια σύγχρονη, μη καταστρεπτική μέθοδο ανάλυσης, η οποία δεν καταγράφει μόνο τα χρώματα ενός αντικειμένου, αλλά και πληροφορίες για τη χημική του σύσταση. Παράλληλα, επιτρέπει την καταγραφή δεδομένων πέρα από το ορατό φάσμα, αποκαλύπτοντας χαρακτηριστικά που δεν είναι ορατά με συμβατικές τεχνικές απεικόνισης.
Όπως επισημαίνεται από το Πολυτεχνείο Κρήτης, μέχρι σήμερα η συγκεκριμένη τεχνολογία παρουσίαζε περιορισμούς, καθώς μπορούσε να καλύψει σχετικά στενό φάσμα συχνοτήτων και παρήγαγε εικόνες χαμηλής ανάλυσης.
Ύστερα από πολυετή έρευνα, η ομάδα του καθηγητή Κωνσταντίνου Μπάλα ανέπτυξε μια νέα υπερφασματική κάμερα, η οποία συνδυάζει τεχνητή όραση και φασματοσκοπία σε ιδιαίτερα ευρύ φάσμα συχνοτήτων, προσφέροντας, σύμφωνα με το Ίδρυμα, την υψηλότερη ανάλυση εικόνας διεθνώς. Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν κυρίως απόφοιτοι της Σχολής ΗΜΜΥ του Πολυτεχνείου Κρήτης.
Η τεχνολογία εγκαταστάθηκε αρχικά στο Κέντρο Μελέτης Χειρογράφων του Πανεπιστημίου του Αμβούργου και, τον Απρίλιο του 2026, μεταφέρθηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης, στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου «TabulaRasa». Στόχος ήταν η μελέτη ανθρακωμένων ρωμαϊκών κηρωδών πινακίδων από την Πομπηία και το γειτονικό Ερκολάνο, με σκοπό να εντοπιστούν και να αποκρυπτογραφηθούν ίχνη μελανιού που μέχρι σήμερα παρέμεναν σχεδόν αόρατα.
Οι συγκεκριμένες πινακίδες χρησιμοποιούνταν στην καθημερινή ζωή των Ρωμαίων για τη σύνταξη εγγράφων. Ωστόσο, μετά την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., οι ξύλινες επιφάνειές τους ανθρακώθηκαν και μαύρισαν, με αποτέλεσμα το μελάνι να μην μπορεί πλέον να διακριθεί από το υπόβαθρο.
Αξιοποιώντας ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα, από την υπεριώδη έως τη βαθιά υπέρυθρη ακτινοβολία, σε συνδυασμό με την εξαιρετικά υψηλή ευκρίνεια της νέας κάμερας, οι ερευνητές κατάφεραν να αναδείξουν τα ίχνη του αρχαίου μελανιού με έντονη αντίθεση. Έτσι, τα κείμενα έγιναν ξανά αναγνώσιμα έπειτα από περίπου 2.000 χρόνια.
Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα της έρευνας ήταν η ανάκτηση επιγραφής από θραύσμα που προέρχεται από το Ερκολάνο, στην οποία γίνεται αναφορά στη συγκομιδή της ελιάς.
Σύμφωνα με το Πολυτεχνείο Κρήτης, η νέα τεχνολογία δημιουργεί σημαντικές προοπτικές για τη μη καταστρεπτική ανάλυση τόσο φυσικών όσο και τεχνητών υλικών, ενώ ήδη διερευνώνται νέες εφαρμογές της σε διαφορετικούς επιστημονικούς και τεχνολογικούς τομείς.
Τα βασικά μέλη της ερευνητικής ομάδας, υπό τον καθηγητή Κωνσταντίνο Μπάλα, είναι οι Αθανάσιος Τσάπρας, Χαράλαμπος Μπόρας, Δρ. Νικόλαος Καμινάκης, Δρ. Γιάννης Ντερόλι και Ιωάννης Ροΐδης.
