Κάθε φορά που προκύπτει ένα κοινωνικό πρόβλημα, η δημόσια συζήτηση καταλήγει σχεδόν πάντα στο συμπέρασμα ότι το σχολείο πρέπει να κάνει περισσότερα. Να καλλιεργήσει αξίες, να αντιμετωπίσει τη βία, να προλάβει τον σχολικό εκφοβισμό, να διδάξει την ασφαλή χρήση του διαδικτύου, να ευαισθητοποιήσει για το περιβάλλον, να ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα, να προετοιμάσει τους μαθητές για την Τεχνητή Νοημοσύνη, να θεραπεύσει τις κοινωνικές ανισότητες και ο κατάλογος μοιάζει να μην τελειώνει ποτέ.
Μέσα σε αυτή τη συζήτηση έρχεται στον νου μια σκέψη του νομπελίστα φυσικού Richard Feynman, ο οποίος, περιγράφοντας μια συζήτησή του με τον σπουδαίο μαθηματικό John von Neumann, έλεγε ότι δεν χρειάζεται να αισθανόμαστε προσωπικά υπεύθυνοι για όλα τα προβλήματα του κόσμου. Ο ίδιος, με τη γνωστή του ειρωνεία, ονόμαζε αυτή τη στάση "ενεργητική ανευθυνότητα".
Η άποψη αυτή ασφαλώς δεν μπορεί να υιοθετηθεί αυτούσια στην εκπαίδευση. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι απλώς ένας ειδικός που μεταδίδει γνώσεις, αλλά ασκεί παιδαγωγική επιρροή και αποτελεί ένα σημείο αναφοράς για τους μαθητές του. Η κοινωνική του ευθύνη είναι πραγματική, ωστόσο το ερώτημα παραμένει: που τελειώνει αυτή η ευθύνη;
Είναι δίκαιο να θεωρούμε ότι ο εκπαιδευτικός μπορεί να αντισταθμίσει τις κοινωνικές ανισότητες, να καλύψει τα κενά της οικογένειας, να διορθώσει τις επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, να αντιμετωπίσει προβλήματα ψυχικής υγείας και ταυτόχρονα να ανταποκριθεί στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις του αναλυτικού προγράμματος;
Η μεγαλύτερη παγίδα είναι η υπερφόρτωση του σχολείου με αποστολές που ανήκουν σε ολόκληρη την κοινωνία, αφού όταν ζητάμε από τον εκπαιδευτικό να λύνει κάθε πρόβλημα, κινδυνεύουμε να υποβαθμίσουμε τον βασικό του ρόλο να διδάσκει και να εμπνέει τη μάθηση.
Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι ο εκπαιδευτικός πρέπει να αδιαφορεί για όσα συμβαίνουν γύρω του. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται να αναγνωρίζουμε τα όρια της ευθύνης του. Μια κοινωνία που μεταθέτει όλες τις ευθύνες στο σχολείο στην πραγματικότητα απαλλάσσει από τις δικές τους ευθύνες την οικογένεια και την πολιτεία.
Το πραγματικό δίδαγμα λοιπόν από τη σκέψη του Feynman δεν είναι η "ανευθυνότητα", αλλά η ανάγκη να ξεχωρίζουμε εκείνα που πραγματικά μπορούμε να αλλάξουμε από εκείνα που απαιτούν συλλογική προσπάθεια. Ο εκπαιδευτικός οφείλει να κάνει τη δουλειά του όσο καλύτερα μπορεί. Δεν είναι όμως ούτε ο μοναδικός ούτε ο αποκλειστικός υπεύθυνος για το μέλλον της κοινωνίας και αυτό είναι το πιο δύσκολο μάθημα που χρειάζεται σήμερα να αποδεχθούμε.
*Μαθηματικός Συγγραφέας
