Με δύο ορόσημα αποφάσεις της (1182 και 1183/2026), η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) βάζει οριστικό «φρένο» στη δυνατότητα τακτοποίησης κτισμάτων των οποίων η οικοδομική άδεια έχει ακυρωθεί αμετάκλητα από τη Δικαιοσύνη.
Το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματικές τις σχετικές διατάξεις του άρθρου 110 του ν. 4495/2017, διαμηνύοντας ότι η νομοθετική εξουσία δεν μπορεί να παρακάμπτει τις δικαστικές αποφάσεις μέσω αυτόματων διαδικασιών υπαγωγής.
Το προφίλ των επηρεαζόμενων ακινήτων
Η υπόθεση αφορά μια ιδιαίτερη κατηγορία κατασκευών. Πρόκειται για κτίσματα που ανεγέρθηκαν βάσει οικοδομικής άδειας, η οποία εκ των υστέρων ακυρώθηκε από τα δικαστήρια επειδή βασίστηκε σε εσφαλμένο ή ανίσχυρο πολεοδομικό καθεστώς.
Αν και οι ιδιοκτήτες ενδέχεται να μην έφεραν καμία υπαιτιότητα και να είχαν ενεργήσει καλόπιστα, τα κτίσματα αυτά μετατρέπονται αυτομάτως σε αυθαίρετα μετά τη δικαστική ακύρωση της άδειάς τους. Ο νομοθέτης επιχειρούσε έως τώρα να παρέχει δυνατότητα τακτοποίησης, παράμετρος την οποία το ΣτΕ έκρινε συνταγματικά μη ανεκτή.
Το σκεπτικό της απόφασης
Η oλομέλεια, υπό την προεδρία του Μ. Πικραμένου και με εισηγητή τον σύμβουλο επικρατείας Χρ. Παπανικολάου, υπογράμμισε ότι η αυτόματη νομιμοποίηση προσκρούει σε σειρά συνταγματικών θεμελίων (άρθρα 20 παρ. 1, 24 παρ. 2, 26 και 95 παρ. 5). Με την αυτόματη υπαγωγή ακυρώνεται στην πράξη η υποχρέωση της διοίκησης να συμμορφώνεται με τις αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις. Το σκεπτικό θέλει την απουσία υπαιτιότητας του ιδιοκτήτη να μη συνιστά λόγο δημοσίου συμφέροντος που να δικαιολογεί την παράκαμψη της δικαιοσύνης. Τέλος, η διατήρηση μεμονωμένων κτισμάτων χωρίς να συνεκτιμάται η συνολική επιβάρυνση της περιοχής νοθεύει τον ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό.
Προϋποθέσεις για τη νόμιμη διατήρηση κτίσματος και αποζημιώσεις
Για να μπορέσει ένα τέτοιο κτίσμα να διατηρηθεί νόμιμα στο μέλλον, το ΣτΕ ξεκαθαρίζει ότι απαιτείται νέα πολεοδομική αξιολόγηση. Αυτή η εξέλιξη είναι συνταγματικά ανεκτή μόνο εφόσον προκύπτει από συνολική μεταβολή του πολεοδομικού καθεστώτος της περιοχής, βασισμένη σε αντικειμενικά περιβαλλοντικά και πολεοδομικά κριτήρια.
Παράλληλα, το δικαστήριο έθεσε το ζήτημα της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας όσων προσέφυγαν και πέτυχαν την ακύρωση των αδειών. Στην περίπτωση που ένα κτίσμα δεν κατεδαφίζεται, το ΣτΕ προτείνει τη θέσπιση ειδικής αποζημίωσης υπέρ των προσφευγόντων, η οποία θα υπολογίζεται με βάση τη διάρκεια της δικαστικής διαμάχης, τη βλάβη που υπέστησαν και τυχόν παράλειψη συμμόρφωσης της Διοίκησης.
